Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 155

155 ליטערארישע בלעטער 75 .■וא 1. ס ר ע ס : מײן ביכל, םאץי ערשסן שרל״יןןר, אילוםםרירם חײם האנפס׳ ס*<-ל8נ ב קלעגקץ, מ*רשע# 80 ז. אויב צזזאמענזזטעלן א לעדנבוך םאר ק־נדע־ ב:לל א־ז א יט,דע,־ע א־ץ דעכסט-םא־אנטוואדטלעיכע אדבעט, א־ז :רזאםענ־טטעלן א לערנב־ך םאר דעט ערשטן שול-יאר באזונדע־ט ־טלער. א עזזב־ םון א לערנב־ך פאר די העבערע קלאטן געם־נט םאד ז־ך א גער אדער ווײניקער נאארנעטע סעטאדאלאג־ע <ד,נט דע־ א־נטע־-?דד־ צודשן בל־יזע־ טעטאראלאניע און א לערנניך א־ז דע־ אונטע־• נד־ד צ־ד־יטן ״נאד, דורש״ א־ן נאד, ״מקייט״.); דעד מחנר םין א לעדנ־- בוך םאר דעט ־ע־־טטן?ױל-־א־ געם־נט ז־ך א־ן א שלע־ע־ לאנע, ר־ א־נטע־ר־נטט-געזעצן םאר ־עט ײננטטן עלטער, םאר אנםאנגער ז־נען אםװײניקטטן םע־טטגע־־טטעלט. סיעקטיטט־רט א םארקערטע םךאםא־צ־אנעלקײט צודשן לערננינער םא־ עלטע־ע און ײגגע־ע ק־נרער: װא־ ע ל ט ע,־ ד־ ק־נדער זײנען, אל־ן לײנטער א־ז דאט ציזאמענשטעלן םאר ז~ א לערנבוך. אזוי א־ז ב־ ד־ אומות-העולט. נ־ א־נז א־ל א־ן דעט פ־ט ם־נקט נא־קע־ט: אוינ ט צערעמאנ־עלע־ט ױך גאנץ װײניק מיט דעם או־ם־טטעלן (,־־כטיקע,־: צונוים־טטוקעװען) א לערננוך ננלל, א־ז עט גאר ״חםקר םעטוײ־טקע״ בײ א לערנייך פא־ אנםאננע־. װע־ טיא־ז ניט םו־ל, נעמט א־ן ״מאנט״ אן אלף-נ־ת-נ־נל. טיאיז םא־אן א םארט־קער ,־עצעםט םא־ אזעלנע א״ב-נ־כלעך: מען נעםט אלע פײ־ער-ע־תדנענע לערנב־נלעך, טיעםנט זײ ם־נאנ- דער א־ן — מינעמט םון דארט א בלעטל, םון דא א ז־טל— און פארט־ק. םירארף די ק־נרער געבן א נײעט א־ת, א נ״עט קלאנג, םאקט מען די ע־יטטע, נעטטע ,לערטער <װאט א־יטטערלי־טער די װערטער זײ- נען, אל־ן בעטע,־). א גוטער אלף-ב־ת-נוך איז דערבער ב״ א־נז א נאז־נדערט אנגענעמע א־בערדא־נדנ;. און אזא אנגענעמע א־נ־ע־דא־טוננ א־ז טאקע צ. םרעטט ״םײן ב־כל״. ,לאס זײנען ר םעלות םון ״םײן ב־כל״? עדשטגט-אגוט־־דזרכגעטראכטער, ני.־אלט געזאגט: א דורכ- געלעבטער סלאן <ױ םארםאסערן ד,אט א דערםארונג ם־ן א צענדליק ־אר ארבעט א־ן ערשטן קלאט), דאט םעטטע האלטן זיך בײ באשמ־מטע מעטאדאלאג־שע ם־־נצ־םן <נ־ט צ־ גע־בן צ־ײ שװע- רקײטן מיט אמאל, דאט או־םמײק העברעישע װע־רטער, נד־ נ־ט צו פלאנטעק ױ קעםלעך םון ױ אנםאנגער מ־ט צװײ טראנטדןו״ם- צ־עט, דאט באמ־ען ז־ך א־־טצומײדן ראם גלײכצײטיקע נא- קאנען מ־ט געשױבענעט און געדױקטן םעקטט א. א. װ. א־ן דאט װ־כט־קטטע: דאט געבן א לאג־שן און געבונדענעט מאטעױאל - װאט םיאיז םא־ דעט ערשטן קלאט םון קאנצענטראצ־ע <ױ קעננע־ ב־ן קאנצענטראציע אם־לו לייקענען דאך ניט א־ן רער נ״ט־קײט ם־ן קאנצענטראציע אין עדשטן קלאטז) א אומבאד־ננטע ־אך. א״ן בלעטל םיטן צלײטן זײנען געבונדן לאג־ש, טיצ־ט ז־ך אק םסור-המעשה-פאדעט פון אנהײב ביזן םוף, א־ן גאנצן ב־כל ם־גוױק ױ זעלב־קע קינדער-העלדן, ארוט װעלכע טיקזמען םאר ד־ אלע נעשעענ־שן און עם־זאדן, װענן װעלכע םידעדט ז־ך אין די מעשהלעך און ל־דלעך. דעט אװטא־ םון ״מק ב־כל״ א־ז געלונגען דאס, װאט ם א־ז אין אונזערע אלף-בית-ביכלעך א ־קר-המצ־או־״: ע־ האט א־נגאנצן א־־ט- געמיטן ױ אוםז־נ־קע ,לערטעױםלעכט־ננ. ערטערװײז טרע־םט סק, אמת, צוםיל נ״ט מ־ט אמאל <או־ף ױט 15, למשל, ב״ דעט צװ״טן זא־ן םון געדרדקטן טעקטם ט־עםן ריר שױן גאנצע 1■ נײע אות־ות), אבער דאט קען דאך או־טנעמ־טן װעט כלו־מרשש אחױםקןםען פון ר אטאמע;. װא־עט ר גאנצע מעשה מ־ט ־דער טעכנ־שער א־־טנ־צוננ שרן דער אמאט-ענערנ־ע א־ז נאך װײט ניט או־םגעקלע,יט. דער םא־םאםער ם־ן א־נזע־ ב־כל האט דך געמאכט ניט-ליםנױק ,לעגן ױ טקעםט־שע שט־טען, װעלכע האבן זיך געלאזט העק גאר ױ לעצטע צײט. אט, למשל, האט ז־ך רעזטערםאלז־, דער זעלביקער ,װאם װערט אםט צײטידט בײ נ. קא- װארסמין, ניט לאנג זיך או־טגעדױקט בע,־ך אזוי: ״בײ ה״נט צו טאג זײנען מיר םאר קק םאל נ־ט אזוי ז־כער װ־ מ־ט א ־צען ־או־ צוױק, אז ױ אמאמען םון יעדער עלעםענט אנטהאלטן םאר- באהאלטענע ענעוביע. מיר װ״טן בײ ה״נט צו טא־. ז״ע־ װײניק, װי אװי עט גײט צו בײט או־םבויען אדער שםאלטן םון ר־ אטאמען, און מזר םארן דך נ־ט אחי־םואג; ,לעגן ױ קוםענױקע מעגלעבקײטן.- נאך סקעםטישער םארהאלטן דך דערצו די געלערנמע, װעלכע נע- הערן צו דער ש־ל םון דעט באױמטן נ־לט גאד. <א־.ב באמע־קט, האט נ. קאװא־טקי באגאננען אן אומרעכט אקעגן ױ לעזער, װאם ער האט עתעץ ניט דערמאנט גארט םא־שוננען). אט-װאט זײ זאנן: עט א־ז טאקע געמאכט געװארן א חשבון, אז װען מען זאל נעםען א ג־אט שטאף און םארװאנדלען דעם דאזיקן גראט שטאף א־נ- גאנצן א־ן ענערגיע, לאמ־ר זאגן - א־ן װארעמקײט, װעט ז־ך באקומען אװי ם־ל װארעמקײט װי םון ד,־ײ טו־זנט טאן שטײנקוילן. אבער כר אזי־נט זאל םאר׳ק־מען, מוז מען םארנ־כטן אלע כאשטאנד- מײלן םון דעם נענעבענעט ם:וט שטאף, אן מיר האבן נ־ט קין שוט גתנט צז גײינען, אז מיר קענען או־טם־רן אזא םא־נ־בטוננ. אזױנע כינ• געדאנקען דא־םן דערװײל באצײכנט װערן װ־ ,־ײנע םאנ- טאז־ע. טאמער װידער זאל יא געליננען את־םצװגעםינען מ־טלען א־־ף אתיםצובאקומען פ.'ן דער שטא,? ױן גאנצע ענערג־ע, קען עט זיך נאר אויסלאזן מ־ט א קאטאטמ,־אםע: עט קען קוםען צ־ אזעלכע אוםנעה־־ערע אױםױיסן, אז ױ ערד קען דערבײ אונטע־גײן... ױ עצם םאקטן, או־ף ,לעלכע עט זײנען געב־־ט געװארן ױ גרדסע טעכנישע דאם־ענוננען, שטײ־גן נאך אויך ניט גענוג םעטט. נעמען למשל, ױ םארװאנדלונג ם־ן קװעקזילבער א־ן גאלר. צװײ םארשעי אין צװײ עקן ם־ן דער װעלט האבן אײנצ״טיק באקומען גאלד םון קװעקדלנער, אנדערע ד.אבן ױ נאכנעטאן און האבן גע- װיזן דאם זעלב־קע. װי-זשע זאל מען ניט גלויבן? דאך ױנען נא־ די רעצטע צײט געמאכט געװארן נײע עקטםעױמענט;, װעלכע װעלן אםשר אפםרעגן ױ םריע־דיקע עקםםעױמענטן. לו־ט די נײםטע ראטן קומם-אױם אז מען האט ניט םארװאנדלט קװעקז־לבער א־ן גאלד, נאר אז דער גאלד איז םון אנםאננ אן געװען א־ן דעט קװעקז־לבער. נאו־ זאל ױן גענוג מיט ד־ באמערק־נגען. אין א רעצענז־ע א־ז נ־ט דער ארט אויף ברײמעד אתמצורײז־ן דעם גאנצן ענ־ן, א־ך װעל נעטער םארענױקן מ־ט עטלעכע װאונטשץ. םױער םאר אדץ - וױנטש איך דעט םא־םאטער, ער זאל ארויםלאזן װײטע־ד־קע װערק ,װענן דער אטאם-טעאריע. צדײטנם, זאל עד געםינען א םא־- לעגער, װעלכער זאל ניט קאלעטשען ױנע אױטגאבן דו,־ך א םך מ־ידסע דתקםעלעק, װי דאס א־ז געשען בײט א־צט־קן װערק•). דעד לעזער װידער זאל ז־ך ניט אםש־עקן םאר ד־ דדוק-םעלעק און םזץ• מײנע קרימישע נאםערקונגק און זאל האבן דעט חשק צו שטודירן דאט אײנצ־קע דעתוי־ל ײױשע װערק, װאט שטעלט- :•אר אן ארײנם־ר אין דער גראנרעזער װעלם ם־ן ױ אטאמען. ײייינת י. יאשונםקי •) ,מןסן״;נסםןס ״םסםן״, ״רסיזל״ *נסם*פ ״יעזל״, ״•ונקס״;נססןס ״סינק״. *ין * םך װערסעי עסײם * ״ו״;נססןס * ״י״. *סילו די עטלענז סורות זװיף רעם סער-נלום ז״נען *סנעדרוקם םים גרײזן: וער םןר• :וסער זזיז נעקרױנס פ־סן טיסל ״אינזסיניער-זעננןלןנ״: