Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 153

153 ליטערארישע בלעטער 75 .זא ל י ד ע ר אננא מ א ר ג $ ל י ן (נײ־יזיין) יארן מוטער ערד װי םרויען, װעלכע זענען םיל געליבט און דאך ניס זאם און גײען דורכן לעבן מיט געלעכםער און םים צארן אין די אויגן זײערע סון םײער און אגאם, _ געװען אזױ זענען די יארן. און זענען אויך געװעזן װי אקסיזןרן, װאס שפילן מיס א האלסםויל ״האםלעט״ םארן םארק, װי אין א לאנד א שטאלצן גיאגדסיניארן, װאס כאסן אן דעם אויפשטאנד סארן קארק. און זע, װי דעםוטיג זײ זענען איצט, םײן גאס, און שטום װי א צעשםעטערםער קלאוױר, און נעםען אן סאר ליב איעדנם שטוים און שפאט, און זוכן דיך, ניט נלויבנדיק אין דיר. ה א ר ב ס ט אין הײםן שארםן נלאנץ פון טיסן װילרן גןןרםן, װאו װערבעס הענגען בלײך און סאסנעס װזןלקנסונקל, װאו סװלפן םלאקערן װי גןןלר און וױ קארסונקל. אין זון*בארוישסן, זון-דורכשסראלטן גארטן שםידט דער הײשעריק דעם הארבםס. אםרןןססיק האםטיק ליד שסײגט אױף םון ױנגע גראזן און האםערט אין די בליענדיקע בײםער־שפיצן, און םויגל זוףבאזויםסע װיגן זיך און בליצן. אין שטילע ציםערדיקע ברענענדיקע נראזן שרײס דער הארבסס. מוםער^ערר, סיל געסרןןםענע, זון־געװאשענע, טונקעלע שקלאםץ און הארין בין איך, געליבסער. סון םיר, דער נידעריקער און דער באטריבטער, װאקססו ארױס א םעכסיקער שסאם. אץ וױ די אײביקע שסערן, און װי םון זון דער פלאם קרי״יז איך אין לאנגן און בלינדן שװײגן אין דײנע װןןרצלען, אין דײנע צװײגן, און האלב אין װאך, און האלב אין דריםל זיך איך דורך דיר דעם הױכן היםל. ע ר י ב*ע ר ו נ ג מיר זענען געגאנגען דורך טעג, װי דורך שסורעם־חרכציסערסע גערסנער. געבליס און גערײםט, און געאיבם זיך אין שפילן םיט לעבן און סױס. נמארע און ברײסקײם און םתים אױ נעװעזן אין אונזערע װערטער• און צוױשן םאר׳עקשנםע בײמער אין זוםערדיקירוישנדע גערטנער האכן םיר זיך סארצװײגט אין אײן אײנציקן בוים און אװנסן האבן נעשפרײט זיך מיס שװערער םארטוגקלטער בלויקײט, םיסן שםערצלעק נלוםסן םון װינםן און סאלנדע שסערן, מיסן בלאנדזשענוץ, לאשצענרן שטן איבער צוקנדע גראזן אץ בלעסער• און םיר הןןבן םאיװעבס זיך אץ װינס, אײנגעזאפט זיך אין בלויקײס. און נעװען װי די גליקלעכע חױת, און װי קלוגע און שפילנדע געטער. *^2 סקארבאיק גוסח. א מענטינו םץ וױםנשאסט, װעםען די נאטיר דיאמ ניט נאשאנקק מיט קי־אסט םון א־נטויצ־ע, מ־ט העל-זעעדשעד םאנ- טאזיע, אוא מענטש װעט ניט פא־שױיבן זײן נאמען אין דער געשינטע שון סענטשלעכן װיםן. אזא מענטש קק געהעדן צו די חשובע ורםנ- שאסמלעכע האנמװערקער, װאם זאמלען און שאםן לײם און ציגל. דעם אמתן בנין םון דער וױםנשאסט דכטן אויף ניט זײ, נא־ יענע אנדעי־ע, ױ װיסנשאםטלעבע םאעטן. אקעגן װאם זאנ איך דאם אלץ? אקעגן דעם װאס נדאד ױ לעצטע עטלעבע צענדליק יאר שט״ט ױ גאנצע נאטרר-װיםנשאםט א־נטער דער וױרקינג םון אזעלבע םאעטישע נאטורן. עט איז געװען אנגענומען א־ן דער םיז־ק אין כעמיע, אז אלע שםאסן ארזם אונז, אלדאם מאטערעלע םון אונזער ,װעלט באשטײט סון קלײניטשקע טײלכעלעך, ױ אױי-געתםענע ״אטאמען״. דער דא- ױקער געדאנק שמאמט םון אלמע צײטן אין האט ־.עב־איט גראי,״קע נוצן דער װימנשאםט. נאר ב־ז צו ר לעצטע ־א־-צענםן האט םען ניט געקאנמ זאגן א־־ף דכער, וױ האלמ עס ריט ד־ אטאםען: צי זײנען דאם טאקע וױױקלעכע, רמשדתדיקע טײלכעלעך, אדעד דער נאנצער אויסטו טוט ױ אטאמען איז בלויז א נאהילף-םארשטעלונג, אין דער װעלט ארײן ^די יסחױת מץ דער בײער *סאם־טע$ריע, םון אינ־שיניער״סעכנ*ל*1 נ. ק*מ*רםקי. ם*רל*ג גי. י. *ר״ד און ק*םי.״ װארשע, מ19• 61 זײסן. םאראן מענםשן, װעלכע ױנק אײנגענל־יבט, אז נאטור׳װיסנ- ״.ואםט אץ ליטעדאמור, שײנע ליטעראטור., דינען צװײ גאר סאד- ש־רענע װעלטן. נאטור-װיטנשאםט איז א טחקענער, א מתנגרשעד געב־ט, אן ענין סאר טדנע און לאנגוױיליקע קאבינעט-רענטשן, ,װעל- :ע זיק איבער ר נ־כער אדער מבשיריס און סדעפאדאטן און ק־ינן- א-־ויס מ־ט מי און מאטעתיש ױערע רעזולטאטן. שײנע ליטע־אטור א־ז אקענן דעס א װעלט םון םרײער שאםוננ, ניט נעםענטעטער, זזאז ױ שעסעדישע כוחות םון יעדער א״נעם דע,־ד.ײבן אים אלץ דיענעד אץ העכעד. אזא נדן םארשטעלונג ,װעגן װ־עשאסט און לי״ג־אטור איז קײנטאל ניט געװען ױכטיק. יעםװ־דער אטת-גרױםעד א״פסו אין דער נאטוד-דסנשאםמ אױ שטענױק געמאכט געװא־ן *י נוענטשן, װז*ם האבן געהאט אין זיך א קדבהשאסט מ־ט םא- עפן״ װאס האבן דך מוט א םױיען נליק דערהוינן אינער דעס