Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 150

לישערארישע כלעטער 150 75 .■וא װעט זיך דערװיסן, אז ״דערלייזונג״ איז אלט-ײדיש - אין טאקע מ־ט דעד דלת... מײן נאבע סלעגט זאגן: ״מיד זאלן װעק געטדײטט און דערלײזט און געהאלפן מיט א גוטער הילעף״. א טעות באגײען אלע, װאם זאגן ״מלוכה״ אנשטאט ״שטאט״, אדעד ״אנטי-מלוכיש״ אנששאט ״אנט־-שטאטלעך״, בעת םירעדט דך װענן שטאט נכלל. מלוכה איז א מאגארכיע (מלוכה, מלכות, מלך> נעת שזטאש דעקט דעם נאגדיף םון יעדער אדגאג־זירטעד ■ רעגיװנג - אלצאײנם צי םאנארכ־סטישע, ,־עסינל־קאנישע, אדעד קאמוניסטישע. ז. קלמגאוױטש (און אלע, װאם באצ־ען זיך צו ײדיש אזוי וױ ער> לײדט םון נאך א חסרון. ער נעםט װערטער אין זײער ט־וקענעם נאד־יט. יעדעם װארש ד.אט אנער אי־ך קאליר און ריח. אט, למשל, הײםש ער אונז זאגן ״הילוך״ אגשטאט ״טראכמ״ זנאציאנאלעד טראכט>. עס מײנט טאקע דאם אײגענע. איער דאם וױי־״־ט ״הילוך״ נאנוצט א ײד נלױז, װען ער װיל זאגן, אז א״נעד גײט אםגע־יסן־אכ-געשליםן (״זע גאר זײן ה־לוך״>; עס איז םונקט װ־ מיטן װא־ט ״בגדיס״. עס מײגט טאקע קלײדעד-אנעד אין נגדים ג־ט נא־ א שויטער (איבערהו־םט א־ן פוילן און גאל־ציע װערט ״ננדים״ אםט גענ־זיכט אנשטאט ״־כר־כים״>. ״טדאציק״ איז נ־שט אלעמאל דאס אײגענע װאס ,עקשנותדיק״. ״ער האש א־ס טראציק א זאג געטאן״ מײגט גיכער צו-להכעיםדיק, חיצפהדיק, נעת ״עקשנותדיק״ סוינט, אז מישפא־ט זיך אײן אויף עפעס. הצלחה קאן גישט פארנײטן דערםאלג. ״ער האש הצלחה״ זאגט מען אויף א־־נעפ, װאס מען האלט םאר מזלדיק, דאם ה״םט: דאס גליק שפילט א־ם צו. דערסאלג איז א דעת,־״טנג םון ארנעט, םון אנששרענגונג, נישט סין מזל. ״איך נין מסופק״ א־ז טאקע ײדיש: אנער ״נ׳צװײםל״ א־ז נישט װי־ניקער ײדיש און האט זיך זײן אײגנארטיקע קאליר און טעם ״הײנש צו טאג״ האב איך נעהעדט זאגן א םך ײק א־ן ײדע- נעס; זײנען אט ד־ דאזיקע סאלקםםענששן נישט סונקט אזוי וױכ- טיק װי די, װאס זאגן ״נײ הײנטיקן מאג?״ בײדע קאנען גאנץ ש־ין ג״ן ד,אגט-נײ-האנט. נאר אײנ אזו־ שטארק א־ן ז־נען האבן, אז ״דאס סאלק זאגמ גישט״ און ״דאס סאלק םארששײט נישט״, א־ז זאגט מיר, איך נעט אײך, װעלכער ײד זאנש ״תוכן״ אדער ״המשך״? װעלכער ײד גענודיכט אט די אלע הענרעלזמען, ,װאס זײנק אין די לעצטע פאר יאר נײ ד אויערן א־ײנגעשלעפט גע,װאק אין ײד־שן א געזעלשאפטלעך ,־אד״, אדעד ״א דדאמאטיש רעדל״? און ד״ר זעליגמאן ד,אט א־ן אן א־ט־קל וא־ן צװ־יטן נומער םון ״טילג־וים״> אונז געהײסן ארױםװארפן םון ײדשן לשון די װעדטער ״פעיק״, ״נאהאנדלמ״, ״אזיכג־אס״, ״נאגאנגען״, ״תנד״, ״נוכשטאנן״ א. ד. גל. - און אלץ דעדפאר, װאס ד־ דאזיקע װעדטעד דנען נישם גענ,יג תחינהדק מרעכנט ז־ך נײ אעז אנסאל־ט נישט מ־ט דעם פאקט, װאס אט ד אלע ״טדיף-פסולס״ זײנען שדין דודך און דורך אוים- נישט א־ן ״ד־ש א־ן א הײנטיקעד ײד קאן אן זײ לידט אסיטי ישט א־ן שדינן און נישט אין ד״רן. — :־ קומען װער- ײךיײןן א־ן ד פאלן, װאו סידנק םאדאן גוטע , א־ז םסיל״, א נאגדף, װאו מק נאנוצט ״א ט־ייף םאר טעד װער- ארנישט ק״ן אומגל־ק צו האנן צװײ אדער סער עש דאך; ״אג- דעם זעלנ־קן יאג־־ף. םיקאן זאגן ״אנהײנ״ אין פאר טדפע״ און ״מדתה״ (און אפילו דאם ..פאלקי נענרו־כט פאנג״ שם״׳יי הײכע װא־ט ״שטוםע״ - ״ער האט ־עתר״כט א דאש אפט דעדײ װד-ז א ־גה״ װעט א״ד זאגן, נעת עס ,־עדט דך ״ררר פע •' ימאר״ ־ן ״מאו; לע־נען, א־ן לדמדת>; א־ד קאן אױך ז־ :; א' :.-ײנר;ױ;ס- ייז ״ל 1שט־ןי־; ״פאקל״ אץ ״שטורקאץי; ״ק־יגער ,ינױרהל איז י 1,־ך״ אין ״קללה״; נשום איפן קאן איך נ־שט םא־ , ״של כיאך׳ :׳האב י ״טױשץ״ איז געװאדן טרייף? זאגן דאך מעד ײדן ״: יעז אן *ז ״ אי־ ״ב״יםן״, , ״לאמיר דך ט־ישן״, א־ן ועלשענער הערט!'<•4444*1 1*. 1 םארט דעש ן נישט; פארװאם נוצן דעם ם־ילישץ ״םולק״ און י־טן״ ,.פאר: װעס זום? אץ יאנאלן ״רעג־מענט״, װאס מ פאדשט״מ אומעמ ־־:אצי א־:ט;; אנשטאט ״םאדװאנדט״-״פארקרובש״?... . זא־. ז•? נישט י אויך 1: געזיכטציגע שו־ג נ־שיט. און צענדליקע אי גע־ױכ דנען , װאס אט ד אלע םריעװ או־סגערעכנטע .װעדשער אנעד גום. נײ ז. קלמגאוױטשץ טדיף-סס־ל, זײגק ײד־ש, םארײדשט, אם־מילירט אין אינזער לשז־ן, א־ן א־ויסװאדפן זײ װאלט געװען א פאדנרעך. זײ זײנען נ״טיק, װײל זײ נא־ײכעק א־נזעד לשון און קעגען דנען פא־ אן אםװעקםלוגג (יא, אפװעקסלונג> נעתן שדינן און ד־ק, אגש־טאט אינע־צוקײען עטלעכע מאל דאס זעלניקע װארט. א־מנעדעכט א־נגאנצ־ן איז ז. ק. בנוגע ״דערלײװנג״. עם אױ :ישט אמת, או דאס האנן אינזעדע שדינעדס א־מ־םטן צוגעלײגט א דלת דו ״ערלײזונג״, נד דערמיט צו ײד־שן א ד״טשיש װארט און עס אװעקשטעלן אנששאט ״אײסלײזונג״. אפ־לו ס־װאלט באםת אװי געװען, װאלטן מ־ר ״דערלײזונג״ געמעגט גאנץ שײן אנהאלטן א־ן אונזעד ש־פראך, װײל עס םל־סמ גלײכעד א־ן עלאםטישעױ אדוים ם־נם מױל ,־ױ ״א ו י סלײזונג״. נאר זאל זיך ז. ק. ציהערן צו א ,גאט םין אכ־־.ס״, װאס מיץ נאנע (װעלכע האט עם געירשנמ סון איר מאמען אין באנען> סלעגט זאגן יעדן שנת םארנאכש און עד דאם ערשטע בוך פון מײן פרײנד י. מ. נ י י מ א ן מיר אםט״ אינעד ד גרויע און רזיע לאחעד גאםן, דערצײלן װעגן װענעדק, יתשל־ם און דין םר־ינד, דער דכטעד רמון. װאס האש זײעד א רעליגיעזן טאן. באשעסטיקןנג: מאנוסאקטור-סאנדקאנט. ער רעדט שטענדק װעגן א ױיזע. נא־טשינסקי האט אים געמאלן:. א נל־־ער פארטרעש, ם־ט נרינע או־גן און ח״טע ליםן; איז, װי אײף להכעלם, אז מען םרעגט םיך װעגן שמולאװיטשן, דערמאן איך זיך מער אן בארטשינסקים םאר• טרעט, װי אין זײן לענעדק פנ־ם >נום תרשײנען שין א-ייםלך שם״^א• װינזשתס םיך ״עםיאתר״.?1אז־ד, 144 ד• איך שרײי;אר .װעגן ם־ײנד, נא־ אום צו עדװערנן מײן פדינד- ש־אפט מוז מק שוין עםעם דן. אײניקע ייאג־אפ־שע דאטן װעגן מײן ם־־־נד אלימלך שמו- לאז־טש*. עד א־ז םארדד־אט. האט, גלױנ א־ך, ש־קלדיקע א־יגן א־ן א נלאנד קינד. צװעלף יאר ד.אט ער געמאכט א דיזע אין אדענט. ער םלענט