Literarishe bleter · 1925-10-02 · 74 (2.10.1925) · p. Seite 143

143 ליטערארישע בלעטער 74 .■/א ם*רק טװארץ רןט לעעטנם אויסנעטסעלם וײנע *רנעטן אין װין און נערלין. די אויםטטעלוננען ה*נן אומעסום ג נרויסן ערסאלג. מען רימט שסארק די *רינינאליסעס םון דעם קינססלער. אין םארלאג ח• נזשןזא עישינט איננינן אנאנו ,נעזאמלסע זןעמען״ םון ז. םענאלאװיסש. אין נאנד נײען ארײן: קזזמערזש. ר״זעלע ועם שוחםם, די װאנם, רענינע, מײן ױרש, ועי שטומער סאםסוך א• א. אין זעלנן סארלאנ גיײט זיך נום ורוק דער דריטער נאנד םין דער טרילאניע .זעליקסיארן״ —,דעד נם־• אין זעלנן םארלאנ ערשײנם אינגינן דאם נאװאום• םע גוך .ערנ םרילינג״ םין ססעםאן זשעראמםקי, אינערגעזענ־ז םון נ. סורקאװ. אויף וער רײנישעד טויזנס״יאריקער אייסשטעלונג איז אויסנעשסעלס א הנדר. װאם איז נעשרינן נעװארן סאר דער אלםער ייוישער םאסיליע, םון װעלנעי ם׳איז ארויסנעקימען יײנייך הײנע. םון דעם דאזיקן געשרינן דענקמאל װערט װידער אםאל קלאר, אז הײנע שסאםט םון אן אלםער ײדישער מױחסויקער רננישער םאמיליע• די ועי-־אנםע הגוה װערט םון הײנען אלײן נאשרינן אין זײן ניך ״ראני םאן נאכאראך״. -♦- אין דײםשלאנד האס זיך לעאטנם װידער נעשאםן א קאמיסעט אויף נו נייען א וענקמאל םאר הײנריך ה״נע• אין קאסיסעס נײען ארײן: סאמאם סאן, פריץ םאן אונרוה, הערנערם אוילעננערנ, םםעםאן אװײג און הערמאן העססע• אםילו די לינעראלע אײסוננען אץ דײסשלאנו אװ״םלעי, אי וער יא■ זיקער יראיעקם װעט איאם רעאליזירס װערן. דאס אײנניקע וענקסאל, װאם הײנע האט געהאס, איז געװען אויף דער אינזל קארםו אין זומער״שלאס םון דעי עםטרײנישער קײיערץ עליזאנעט. (הײנע איז געװעזן דער לינלינגס־ויזטער םון וער ראמאנסישער קײזעריןז. יזינף װי ואם שלאס איז איגעקויםס נעװארן םין קײזער תילהעלם, האס ער סון דאיט אראינעװאיםן ואס הײנע״דענקמאל• וער אינטיקער םארשארםטער אנסיםעסיסיזם אין דײסשלאנו לאזם אין שסארקן סםק, יי וער ילאן םון וי נאיימםע דײסשע וינםער װענן נויען א הײנע״דענקמאל װעס רעאלױירס װערן• ♦ אין ועל״אנינ װזיט אינס א-גאניזירט אן אײםשסעלונג םון ארץ ישראל און דעם נאענטן אייענם. אויף דער דאזיקער אויסשטעלונג װעס אויך זײן איאװיליאן םון העניעלשן נוך. וער ואזיקער יאװיליאן װערט ארגאנייירט דורך חײם נחמן ניאליק עם װעלן אויםגעשסעלס װערן אלע ורוקזאנן אין הענרעלש, װאס זײנען דעישינען אין וער לעעסער נײס אץ פאיעסטינע. דער װעלט־נארימסער ײדישער װירםואז יאשא חםץ האס אננעשיינן אנריװ נום סוזיקער ױסף אחרון (אין יאלעםטינע), אין װעלנן ער דעיקיערס, אז ער איז נרײס אויסױנויען אויף זײנע אײנענע קאסטן אנרו-סן קאניערט• זיל אין יאלעססינע. חוץ דעס איז ער זיך פחחײנ ױ גענן יעדעם יאר 5 קאניערסן לטונת ועײ קאנםערװאסאריע אין יאלעסטינע. אין ארץ ישראל װערם אינט ױנענרײם די אויסגאנע םון אלע װערק סון ירץ םמאלענסקי. ירץ הידשנײן און נערסא זיננערסאן האנן אוזאסען אנס״ל גענו• םען אין נוענאם<אײרעם אויף א קאננערט לסונח די ײדישע עס־נדאנסן םון רוסלאנו. -♦ ייחקד״סש, דער נאקאנסער ארטיםם םון װין, האס אנגעהוינן ױ שיילן אץ נוענאם-אײרעםער ײוישן םעאסעי. רײטש, װעלנער איז אויך אן אויסנעזײננסער זיננער, װעס זיך נאטײליקן אויך אין וער איערעטע. -• דער נאװאוםםער ײדישער ארםיםט ר. זאםלאװםקי, לעאסנם גע• שיילם אין די ײדישע סעאםערן אין רוסלאנד, איו;ינעסא-ן קײן ארנענטינע. אויםן װעג װעם דער ארס־סט גענן עסלענע גאסײראלן אין ריגע, נערלין און יאריז• -♦ ואם וײסשע שו־טייל״ה־יז אין האםנורג םײערס אינט זײן 25• יעריקן יונילײ. נײ וער ואזיקער בעלעגגהײס װעס דאם מעאםער אויסםיין גערהארם הױיסםאנס נײע שםיק .װײלאנד״. דער דינםער װעס דאס דאזיקע שסיק אלײן רעזשיסירן. -+- אין םאסקװע האס זיך לעיםנם נענילדעט א נײע סעיטער״סרויע םים דער סיעױעלער אויסנאנע ױ גענן די פארשסעלונגען אץ די דערםעד. עו דעם עװעק ז״נען נעמאכם געװארן סיעױעלע לײםטע דעקאראױעס• די םרויע ואיף ארוםװאנוערן אינער די דערסער ניז ױ וי װײסםסע מזרח• געגנטן• -♦- ם׳איז עישם אוויס םין דרוק דאס 5*טע העםט פון ,נלעסער םאד אױישע דעםאגראסיע, םטיסיססיק אין עקאנאמיק־ רעואקױע םראס. ם. נױיקינ, יעקנ לעשנינסקי און ד״ר יעקנ םעגיל (נערלין *13 נרויסע זײטן). ואם העסט אױ אונויפגעשםעלט זײעד אינםערעסאנם און ם׳םארמאגט םיל װינטיקן םאסעריאל. כ ר א יד דער ױם־הדין מזר דעם לעזער פון יידישן פוך. װעגן דעם נורל םון ועם ״דישן נוך אױ שוץ ניסיל גערעז־ס נעװארן. אויך דער לעזער אױ געקוםען ױם װארס נײ דער דאװקער םרינע. נים נעקוקס אויף ועם שרעקלענן קיידם, האנן די םארלענער דאך נים אינעשסעלט ז״ער סעסיק״ס. חאס אנער דער לעזער נעהאס אײן םעםםע םענה: — נו סײער — קוסס אינס די בילינע װאך און ענםםערס אי:— לאםיר זען, לינע לעזער, ני דו םײנסס ערנםם םים דעם גיננן ענין ו די ביליגע װן)ך איז דער •רוביר״ששײן: סון די רעזולטאסן הענגס אי וי װײסערדיקע םאקסיק םון דעם ײדישן נוכהאנדל—נ יליגער נו פאנן,אדער אםשר נאר הענערן די ירייזן. נום יום הוין, לינער לעזערו צו אלע דראמאטישע קי־ײזן און פזןראײנען דער ארנאניזױײקאפיטעס סון םארנינו םץ די דרימ. קר״זן א־ן ױילן נ״ דער געז. .ײדישע נינע״, אויםגעקלינן נעװארן אויף דער םארקאנםערענץ םון די דריננ קר״זן אין װארשע דעם נג״סן םערץ ה• י., אין װעלנן ס׳גײען ארײן נװישן אנוערע די ח״ח ו״ר םיכאל װײנערס, דוד הערמין און מ. װײוע, האם אין משך םון לענסן האלנן יאר נאװיץ םיל אײפנוםאן אויםן נענים םץ םאיא״ניקן די נעװגרםענע רראפ. קר״זן אין לאנד. דער םירנאנד שיקס פון נײס נו נײם זײן שסענדיקן אינםםרוקטאי אץ סארשיידענע שסעס און שםעסלעך, נדי זיך אויםן ארם נו נאקענען ם־ם דער ארנעס פץ גענענענעם קרײז און ארויסהעלפן אים אין אלע םראגן, װאם זײנען אנגעמערקס אין יראגראם םץ זײן סעםיקײס. דער סארנאנד דערלײויקס םאר וי דראם• קרײון, װאס װילן אײנארדענען םארשסעלוננען אין נײםיקן זיך םאר דער םאכס אין נענזורירסע ייעסעס, דאס ניכע נענוורירן נום םאקסישן קאססףארײו, אײנשאאדנדי; זײ אי געלס אי ױים אי אינעריקע שװעריקײסן. דער סארנאנד ירא־עקסירם ארויםױגענן א האנס״נוך סאר דראס• קרײזן, װאם װעס זײן סאר זײ א פאקםישעי ראם-גענער אץ אלע םראגן, װאס האנן א שיינות ױ וײער סעםיקײס• דער סארנאנד שסרענס א"ך ארײסנוגענן הילםס■ ליסעראטור און אן אײגענעם זשורנאל. םאר זײנע נאענםססע אויםגאבן נאםיאכט אויך דער םארנאנו ואם עםע• נען קורנסעדםיניקע קורסן, נדי אײסנונילדן נעניסע אנםירער פון דראס. קרײזן, א־נםםרוקסארן אץ רעזשיסערן. גרינק א נענט־אלע םארקויםשטעל םאר םאםע• ריאלן נוס שיילן, שאם) א נאיאסונגם׳נענסער םאר יאסיקע און ניליקע דעקא״ ראניעס, קאסםױםען און ד. גל., נענן די קרײון אםיזישע הילף יץ אינסעד• װענירן, אין נײםיקע אאלן, נײ דער נענסראלער מאכם• נדי נו וערגרײק די דאזיקע נילן מוז דער פארנינו םאראײניקן אלע דראם• קרײץ און םאראײנען אץ לאנד. עם אױ א חיב סון יעון וראמ• קרײז אדער פאראײן, װאס איז נאך ניס אנגעשלאםן אין םארנאנו, ױ שסעלן זיך מיס אים ודן קאנסאקסו װענדן ײך אויםן אדרעם: דער ארנ. קאניסעם םון םארנאנד אח:סץ1אן1ז^ אחאס5 םון דדאמ. קר״ץ נײ דער נעז• 11 .זח ,40 סת$2ס_1,א״ואננזא,*( .״וישע נינע״ אין יײלן• צו אלע ױדישע רעד&קציעם! די רעדאקױעם םון יענע ײדישע נײםונגען, װעלכע זײנזן שולויק הא• נאראר דעם *ארשסארנענעס שריםםשםעלער אלחר אײזנשלאס םאר ו״נע נע• דרוקסע װערק — סײ םאר די׳ װעלנע זײנען םון אים דירעקס ױגעשיקם גע■ װארן, סײ םאר די, װעלכע זײנען אינערגעדדוקם נזװארן — װערן דערםיס אײסנעסאדערס אינף ארײננושיקן דעס האנאראר ױם פארזינער םון א״זנשלאם• קאמ־סעם אין לאח לויםן אדרעס: .42 גנסזשוסוחזאא ,נ1>6.£ ,ו1ס£ מא)נא .ז0 דער אײזנשלאס״קאסיסעס אין לאדז. -♦ משה נראדערזאן האס אינערגעזענס םאלננדיקע דרײ נא• קאנםע אעערעסן .דאס האלענוישע םײול״, .םעדי״ און .ואלי״• וי איערעםן װעלן נײן אין די ײדישע םעאסערם אין װארשע, לאדז און װילנע. -♦- אין וײנע האם זיך געשא״ן א קאמיםעס אויפנונויען דארם א שסענ• דיקן ײו־ישן קונסם״סעאםער. דאס דאזיקע סעאםעד װעס װערן געשםינס םון ײדישן נילדוננםידעיארםאםענס אין רינע. -< די װילנער ײדישע איערעסן-םרויע, װאס האם גאססראלירם ניס לאננ אין װארשע, שאילם אינם אין לאדזער ״דישן .סקאלא״סעאסער״.