Literarishe bleter · 1925-10-02 · 74 (2.10.1925) · p. Seite 142

74 .זא לימערארישע בלעטער 142 אפארשפעטיקטער ענטפער*) אוםזיסש פרוװט איצט גראס עו בארעכטיקן זײן ןןנםעכ• טיקע ערגערניש און כעם אויף פיר םיט דער טענה, אז איך האב מיך כלוםרשס אידענטיפיזיירס םיט דער גאנצער ײדישער ליסעראטור. באװאוסטזיניק נישט ריכםיק: איך האב פיך בלויז איינגעשטעלס פאר איר כבוד- ם׳איז אינטערעסאנס, אז אויף דעם קזךעקסן. הגם אירןןנישן אפרוף, װןןש איך האכ געגעבן װעגן זײנע ארטיקלען אין די ״לים. בלעסער״, ענטפערס םיר פכ גרןןס — פיס פעיזענלעכע אנסאלן. איצט קוםט שוין אויס לויס זײנע רײר, או אין ז־ינע װיןןרססןילאנגע םאםרים איז ער גאר אויסן געװען ספעציעל פיך. איך נעם אבער ןןן די אנפאלן אויף םײן אדרעס םיט א רולקן שפײכל. אויף אזױנע אנמעכסיקע זדזולים ענססערס םען- םיט א בוך נײע לידער צי מיט א נײער פןןעםע. מ. גרןןס איז הילםלןןז. אס טענרט ער, אז כ׳הןןב אים כלומרשס ארײנגעלײט אין מויל װערטער, װןןס ער הןןס נישט געזןןגם• כ׳זאל האבן אפילו אונסערגעװארםן, נעבעך, א נישטי געזעצלעך קינד — א גאנצן זאץ. ער איז אבער גענוג םןןרזיככיק, נישש צו וןןגן, װאס פאר א זאץ ער מײנס. אדער אסשר װעט ם. נרןןס קומען און זאגן, אז איך הןןב אים אונטערגעװןןרםן דעם קלאסישן זאץ זײנעם םכוח דעם, װאם, פארשסײט איר םיך, די קונסט... נו, זי, וד רוםש םען זי—די קונסס... ״די קונסט האס די םיםיע צו סארשפרײסן שײנקײם און פריילעכקייס אויף דער װעלט?״ זענען דןןך אבער דןן די נוםערן ״ליט. בל.״, װאו ם. גרןןס האט געדרוקס זײנע פרעסענזיע-ראמרים םיסן הילצערנעם ןןץ• קוצץ און דארט איז בםירוש פאראן דער דןןזיקער מםש אום• פארגלײכלעכער און אומסארגעסלעכער זאץ פכוח ״סרײלעכקײט״. אין שפרײך אונסער: שוין נישש אסילו ״הוםןןר״, נאר ״פרײלעכקײט״, בפועל םפש — ״סרײלעכקײס״... הײנם םארװאס־זשע איז, צוריק נעשפועסס, פ. גרןןם גוםא אזוי גישט סרײלעך און ױדלס זיך אזוי סארביםערס ןןנשסןןט צו סארםײדיקן זײן פרײלעכקײס-םעןןײע? אדער אסשר איז ם• גרןןם אזוי שרעקלעך םארביסערט אויף די פארשןןלטענע ״משיחיסטן״ םיט זײערע םשיח-פעײלעך״ דער• םאר, װײל נישס קײן אנדערער און נישס קײן קלענער, װי ה. לייוויק, האט אים אין נױ־יןןרקער ״סון צײט צו צייס״ אזוי קורץ און אזוי שארף, אזוי בײז און אזוי ר י כ ם י ק געזןןגס דןןס, װןןס םוז און דארף נעזןןגט װערן אונזערע ״םבינים אזיף הןןבער״!? עךז שלעכס מיט אײך, סבינים! אהרן צײטלין. נאכאםאל: סארס איז א פריװאט־זאך. און נאכאסאל: איך חאב גארנישט קעגן רעאליזם אלס אײנע םון די אומצײליקע קונסס״פ א ר ם ע ן. הינטער רעאליסטישער פ א ר ם קען אסס זײן סיםבאלישער, נאכםער: סיסשישער תוך. װדן פון אנונגען אין רעאליססישע פעםער _ פארװאס נישס? איך בין אבער א שונא פון רעאליזם אלס קונסס-אינ- האלט. איך בין א שונא פון רעאליזם אלס אויפםאסונג. דאס איז אוםנעלוםפערש און פאדעלסערט. און נאכםער בין איד, פארשטײם זיך, א שונא דעם רא- ציאנאליסטישיסעארעסישן, פשסלדיקיפארשפעשיקסן רעאליזם פון א גראס, למשל. א א אינסעליגענטישער ברילן-רעאליזם איז שוין א בפירושע נגע־צרעת. און דאס םוז באקעםפס װערן, אויב םיר װילן הןןבן כאסש עפעס ענלעכס אויף אשתעי קונסט. װען םען האט אדיפלאםאטיש פא־שםעלטע ״נישט-האלטע■ ניש״יסענדענץ בנוגע ה. לייוויקן; װען םען האש א ביסוליכװנה בנוגע נםתרן(װאס איז—איר מעגס טויזנס םאל קװעםשן םיס די פלײצלם _ אוסבאדינגס א נרויםער ילדישער קינםטלער); װען םען פרוװט נאך םון צײם צו צײס םיס שװאכע הענם ארונסערצורײםן די שטראלנדיקע קרוין פון דער ײדישער קונסט, י. ל. פרץ, _ און צום סוף, אז םען באקוםס דערסאר אויםגעלאכס, גיט םען פלוצלונג א דרײ אויס דעם דישל און מען זןןגט: — הושא נא זשידא! לאמיך ןןקןןרשס נןןר אנפאלן אויף אהרן צײסלינען, דערפאר, װאס דער ארצי־םחוצף האס פיך אויס• געלאכט.—צי הײסס עם נישס שסרױסיפאליסיק? םאקס בלײבט אבער פאקט: אין די ״לים. בלעסער״ און אין ״אינזל״ האס םשה גרןןם געסונען פאר נייטיק צו דערקלערן דער װעלס, פון װעםען און פון װןןש ער האלט יןן און פון װע• םען און סון װאס ער האלט נישם; װאס ער, גראס, איז י א גורס און װןןס ער באװיליקס נישם צו גורסן, אוןגעסאן הןןס ערעס םיטן סאן פון יענעם ײדן, װאס כאפט א ביסל הןןבער ״אױף מבינות״ און זאגש: _ איך בין, ברוך השס. א םבין אויף האבער! דעריבער, הױת װי ״מבינים אויף הןןבער״ הןןבן זיך בײ אונז צופיל סונאנדערגעלוןזט, האס מען געםוזם ענסםערן. און ס׳איז דאך בעצם נישט אזױ װיכסיק, צי א י ך הןןב זיך אפגערופן, צי אן אנדערער. *) זע ״ליסער*רישס בלעסער״ גימער 66, ם. גיןס_.די םרה שחורה פון נישםק$נעך• דאם ביליגםטע, וואס ביי דעם איצטיקן יקרות-איז-דאםיידישע בוךי