Literarishe bleter · 1925-10-02 · 74 (2.10.1925) · p. Seite 139

139 ב ל ע ט ע ר לימער&רישע 74 .■וא אפ־טר ,דאלט ז• געװאונען אנ־טל א־; םול-םארנ־קײט, ז•,דאלט אבעד אנגעװארן איר ם ל׳סא־ב־רךט. זי דזטדענט א־צט צו;עבן אינז- א־ן צו זיין אליין - א םך-הבל םון אלע י־דישע •טאפ־נגס׳נוחית אין דער גאנצער װעלט: זי װ־ל װעק א װעלמ׳ל־טעו־אט־־: װען ז• זאל םארנאפט װעק םון דעם ארטיקן ד־אלע־ט, װעמ ז־ װעק ד־ םארקערסעתנכ םון םדאדינצ־אליזס. ורל איך, אז מען זאל יט־י־נן א־־ף עםעס א מין ־יד־שן עסםע- .־אנטא, א־־ף א ל־נװן, װאס האט קק נלוט נ־ט א־ן ד־ אדעק א־ן קק קאליר נ־ט א־ן געז־נט? ניין. עס מוז געוױס אר״נ־טטראםען א־ן אונזעד ל־ט־עדאטוד פד־ש, .־ויט בלוט םון דעס םאלקס זאםט־קע און קרעםט־קע .־־ד־. עס גכ־זן ז־ך צ־ען קאנאלן צו דער ־טד־םט־שפדאך םון ד־ לענעד־קע אדט־־ע ד־אלעקמן, אנער עס םוז זק א םונקט, װא־ דאס װערט אל־ן;ערײניקט, ד־סטעלירט. עס מוז זק א ח־ש ב~ ־עדן ש־ײנעד, װאס זאל אים זאגן, װעלכע װערטער א־ן א־־סד~קן סןן א-״-קן ײד־י״ קאנען און דא־פן א—נגענומען װעקי אין דעס לענעד־קן א־צד סון אונזער ל־טערא־ישער יטםראך א־ן װעלנע זײנען נ־ט ז־כה דערצ־. נײ לײטן זײנען דא אקאדעמיעס און אנ־ערע א־נסט־טוצ־עס, װעלכע היטן די שפראך, אז זי זאל ניט םאדװאקסן און נ־ט הםקר װערן. נײ אונז זײנען ניטא נאך דערװ״ל קײן אנגענומענע א־ן אנע־- קענטע אקאדעמ־שע אינסט־מוצ־־עס, ס־זן מ־ר, ש,־ײנע־, ז־ך םילן נאך םער םאראנטװא־טלעך און ז״ן נאך מער אסגעה־ט. םטערדאם, אדער אין נאזעל, אדער אין יךאקע, אדעד א־ן סדאנקסורט־ אם מאין זאלן אנגענומען און סארשסר־יט װערן בכל הםוצות ־שראל. אין דער הײנט־קער צ״ט אנער טערקט זיך א טענדענץ, װאס שטעלט אין געםא־ די שװער-פא־האו־עװעטע אײנהײטלעכקײט םון דער ײדישער ליטערארישעד שפדאך. עס מערקט ז־ך א טענדענ־ן ״א־״נצובראקן״ ניט נאר אין צײטונגס-אדט־קלען, נאד אויך א־ן ב־״ כער ד״ן-אדטיקע אויסדדוקן. א־ז א־נע־ אן א־קדאלנעד, ״א־קראיני- זירט״ ער זײן ײדיש, און עד פארגעסט גאר, אז א־ן לטע אדעד פױלן װעט םען נימ װ־םן דעס פ־רוש הםלות. שטאמט א־־נעד םון גאל־צ״ע, שדײבט ער אויםן גאל־צ־אנעס ײד־ש. ל־טװאקעס שר־ינן ל־טװיש. און אויך אמעריקאנער ײדישע שרײבער שו־ײבן אפט אזוי װי װען מען זאל אומעטום םארשטײן דעם אמער־קאנער ײוײש ,װען דאס זאל אנגק אװ־ א לענגערע צײט, װעט די ״לאקאלע םארנ״ װעק אלץ געדיכטער, ד־ ל־טעראטור אויף ײדיש װעט א־- ניעטום צו-װאקםן צוס ארטיקן באדן און װעק א זאך נלו־ז םון די ארט־קע ײדישע לעזער, אזוי װי א־צט די צײטונגען. אםשד װעט אונזער שפ־אך או־ן ליטעראטוד א־ן ־עק ארט זק זאסטיקער און נעענטער צום או־ט־קן לענן, אבער ז־ װעט נ־ט שםילן דאן ױ םארא״ניקנדיקע ראלע און נ־ט האנן יענע גח־סע נאציאנאלע באדײמונג, רעלכע ד האט א־צטער. און אויך םון א ד״ן ליטערארישן שטאנדם־נקט װאלט ד דיא- לעקמיזירונג פון דער ײדישער ליטעדאטו־ זק א;רויסע יר־דה. 1 י מיר דארפן אניי טעאטער״) בערנארד שאו עס דנען ק״ן פע־סטע ערטעד צום ז־צן נ־ט געװעזן, א־ן נאן ז״- גער נק אין אװנמ, םלעגט מען צאלן בלויז האלנע סדײז;. ק־נעד האט ניט געװאדט אויף קאמםא־ט און ק״נעד האט דאס נ־ט םא־- לאעט. א־ן דאך ז״נען ד טדנונעס געװעזן שײן אוינגעשטאם־דט. בערנאר־ שאי־ איך נין א־נערצ־גט, אז מ־ר דארםן האבן א נ״ טעאטעד, אץ װען איך זז* א־ױס דאס װארט נײטעאטעד - מײן א־ך ניט עםעס אנדעדש, נאו־ טאקע א נײ טעאטער. ניט א םא־ענדערט טע- אטער, נאר א נײ מעאטעוע זינט דעם נײנצנטן יא־ה־נדעדט דנק אונזערע הויםטשטעט םול מיט םארדומםטע צ־ק־קער-םעסעד. ם־ן ד אומגליקלעכע ב־נע-שדםטשםעלער און אקט־אק װארט םען, אז ד װעלן האנן אזױםול קראםט, אז בלויז מ־ט דער טאלענט װעלן ד אונםערהאלטן א םובליקום, או־סראטן דאס שלעכטע געם־ל, װאס איז אײנגעםלאנצ־ט נײם םובל־קים צו ד טעאטעק... א־ן שעקסם־רס צײט א־ז געװען א זעלבםטםארשטענדלעכקײט, אז ד צוקוקער דארםן שטײענדקערהײט גלאצן מ־ט זײערע אויגן אויף ד אקטיאק, םונקט װי אין מאר־אנעטן-טעאטער. א ז־ץ״םלאץ א־ז געװעזן א םוײװילעג־ע, און מען םלעגט עם דננען, װי מען דנגט הײנט א ט־םנענקעלע בײ ד םעדד-געיעגן, נד צו קענען אריבער״ ק־קן איבער ד קעם םון ד א־בעױקע באזוכעד. איצט נאך בא- צאלט מען אין ד א־מאליענ־שע טעאטערם באװנדער סאד א־ײנגײן א־ן טעאטער און באזונדעד םאר דאם רעכט צו ױצ־ן. װי טיך ראכמ דך, ד,אט מען שעקסם־רם טעאטעד אן זיצםלעצער פארזאוגט מיט הילצערנע בענק און מק האט א־ױםגעגענן א דאך. דאס שט־ק און ד אקט־ארן האבן נעמוזט אזו־ צושמיק דאס םונל־- ק־ם צ־ זײערע ערטער, אז מען האט םשוט םארגעסן ־עדע אומ- נאקװעמלעכקײט. און דאס ניט אױף קורצע צװײ, דדטהאלנן אדער דדײ שעה. איך געדענק נאך, אז א־ך ב־ן געװעזן דאס ע״שטע *) * לןנדענעי סעססזר״געז/לסנסם, מ*ס ױיל בוםרזסן 1י ב״יזנן * נײ סעוסער״ ח*ס זיך געװענדס *ו נערנ*רד ױ*ו,—ער ז*ל ב״כזנען *קציעס סןר רעם סעוסער. הןס נעענססערס, *ז עס ויז קענן זײנע •רינניסן *רײנוולןזן זיך אין םםחריס, *נער ער װיל ר*ך *רויסזןגן זײנע סיינונגען, װי *זוי ד*ס נײע סעוסער ז*ל *ויםגעבוים װערן.