Literarishe bleter · 1925-10-02 · 74 (2.10.1925) · p. Seite 132

74 .זא ב ל ע ט ע ר ר י ט ע ר א ר י ש ע;,?2 דאזיקער ױבל איז פון קײנעם נים באמערקט געווען און איז דורך קײנעם ניט געפײערס געװארן. דאםאלסם הןם לינעגקי אנגע• שריבן א ביכל, װאס ער האס א נאםען געגעבן ״פונס יאריד— א פאנסאזיע צו פײן זיבעציג יעהריגען געבורטסטאג״. דןןס דאזיקע ביכל איז אײגנטלעך אקורגע אװםאביאגראפיע, װןןס שסעלם ניט פאר קײן באזונדערן אינטערעס, חוץ אםשר דזןס, װי לי־ נעצקי דערדײלס, אז ער איז געבארן־געויארן אםויםער, נ$ר די באבע (אקושערין) האט אים א כאפ געטאן םאר דאס געזעסל, אהויב געסאן אין דער הויך, אפאסש געגעבן און דרײ םןןל א געשרײ געטאן זײן טאסנס נאסען ״יאסי:״ האט ער זיך אויפגע׳ כאפט צום לעבן, נאכדעם האט םען אים ארײננעלײגט אין א טאפ פיט פעדערן, װאו מען האם אים געהאלטן אגעװיסע בײט. װײטער דערצײלס ער אביםל פון זײן קינרהײט און װגנט, ווןןס איז אײגנסלעך א קאביע (א שלעכסע אגב) פונם ״פוילישן ײנגל״. דער עיקר אבער, װײזס אויס, איז די בראשורקע געשריבן גע• װארן בדי זיך אפצורעכענען סיםן ״זײדן״ פענדעלע. דןן װערם לינעצקי זײער גאליק און בײםיק און ניםס אויס זײן ביםער הארץ אויפן ״קהלשן זײדן״, װי ער רופס אים אן, ״םים זײנע פרעםדע אײניקלעך״• דערבײ איז אינטערעסאנס צו ברעננען דעם םןןלגנדיקן עפיז״ד. די דאזיקע בראשורקע ״פונם יאריד״ האס זיך געדרוקס אין אבאװאוססער ײדישער דרוקערײ אין אדעם (״פוריה״.) װאו די באלעבאטים זײנען אלײן געװען שרײבער און מענדעלעם םקורבים. בכדי אױסצוםײדן סקאנדאלן און ניט צו םארשאסן קײן עגמת־נבש דעם ״זײדן״, האבן די ײדישע לישעראטן בא• שלאסן ארויםצוװארפן פונם ביכל יענע ערטער, װאו דער ״זײדע״ װערט צוסשסארקסטן אנגעגריפן• די דאזיקע ״שארפע ערסער״ האט םען נאר איבערגעלאזן אין יענע עקזעםפלארן, װןןם לי־ נעצקי האט גענוםען פאר זיך. אין אנהײב פון דער װעלט־מלחםה (ראש השנה 1914) האס לינעצקי אפגעדרוקט אבריװ אין די אדעסער רוסישע און ײדי• שע צײטוננען, אז ער זאגט זיך אפ צו סײערן זײן פינף־און זיבעציק־יעריקן ױבילײ... ער לײגש דאס ןןפ אויף בעשערע צײסן... אין איאר ארום, סוכות, אױ לינעצקי געשטארבן. אויף זײן לװיה איז געװען אגרויסער עולם. אויפי בית־עולם האס אים מםפיד געװען אײנער פון זײן דור, דער אלסער איש־נעםי ןבעזרעדקא־װעקנלער׳ דער פאטער פון םענשיקןןװס אסיםטענט פראפ. בעזרעדקא)• אינם הםפד האש ער זיך שטאדק געקלאגט אויפן נײעם דור ״אשר לא ידע את ױםף...״ צו דוד סרישפאנען הןגבן די יורשים נאכדעס געבראכם לינעצקיס איבערנעבליבענע כתבים — אוײער םןוגער העסשל מיט עטלעכע איבערזעצונגען פון תהילים און א ביםל שירים, װאס האבן קײן שום ליטערארישן װערט ניט געהאש. חוץ דעם—עט־ לעכע בריװ, צװישן זײ אײנער םון אברהם רײזען, אזוי אז אםילו קײן איכױו־ירושה איז ניט געבליבן פון א ײדישן שריפטשטעלער, װי לינעצקי, װאס האס זיכער זיך געהאס דורכגעשריבן םים א סך ײדישע ליטעראטן פון זײן צ־יט. אויםצוגן ״פונם יאריד״ *) נא, װאס־זשע סהיש םען װײטערז איך בין אײך שוין מוחל מײן זיעבציג יעהריגען ױבילעאום, כ׳לעבען, ניט יעדעס ליא*, *) די אײסעוגן, װ#ם זײנען אין ר&ס רוב עקן. ניס *רײן. סיר גיבן זײ מיס לינעעקים #רס#גר*סיע. — ם• ק• לעזער, און צום ברײטן עולם װעלן זײנע שאפונגען ניט דער־ גרײכן... לינעצקי האם, װי געזאגט, געשריבן מאמרים, לידער און איכערנעזעצש תהלים, ברכי־נפשי און אנדערע. דאס אלץ האש אנער קײן שום ליטערארישן װערם ניט געהאט, *ון ניט נאר קײן ליטערארישן, נאר אויך אין שפראכלעכן הינדכט איז לי־ נעצקי געגליבן (אדער געװארן) אפגעשסאנען. אלס מוסטער װעט גענוג זײן דער ערשכער פערז פון זײנעם א לאנגן שיר מיטן גאםען ״צװײ שיפן״, װאס האט געזאלט פארשטעלן דאס אלכע און נײע ײדנטום: גאנץ ששיל און בעופעששנע מישן שטראם װאסער העריף (#ױיף-מ. ק.ז געד,ש רוהיג סטאטעטשנע אײנע אלםע שיפף... פארשט״ש זיך, אז אפילו די אדעסער טעגלעכע ײדישע פרעכע, װעלכע איז ניט געװען קײן גרויםע איבערקלײבערין אין ל-טעראכור, האט אזא מין שיר נים נעקענט פועלן בײ זיך צו דרונן, כאטש די רעדאקציע האט נים נעװאלט ״אײנרײםן״ מיסן אלטן לינעצקין, װעלכער האש דאם געהאלטן פאר א ״נראס־ ארכיגעס געדיכס״. בײם איבערלײענען דעם שיר, װעלכער א־ז נעװען איבערפולט מיט רוםיציזמען און האש בכלל זיך גע־ פאסט נאך פאר צונזערם צײטן, האט לינעצקי געפרעגס םיט נצחון: ״:ו, װאס זאגט איר עפעס, דער אלטער לינעצקי קען נאך עפעס אנשרײבןי.?״ װו די לעצשע 20-15 יאר פון זײן לעבן האט לינעצקי אי־ בערנעלעבס אטראגעדיע. ער האם געזען און געפילט, אז זײן צײם איז פארבײ. אנײער דור איז אויפנעשטאנען מיט נײע פא־ דערונגען, נײע געשםאקן און נײע באגריפן. לינעצקי האט ניט פארשכאנען און ניט אנערקענט דעם נײעם דור, פונקש װי דער דור אים... און דא נעמט םען אבראמאװיטשן (לינעצקי האט אים ניט גערופן ״מלנדעלע״), מען םאכט אים פאר אזײדן םון דער ײדישער ליכעראטור און מען טראנט זיך ארום מיט אים, אט םיט דעם אבראםאװיסשן, אויף װעלכן לינעצקי האט אמאל גע־ קוקש פון אויבן אראפ... לינעצקי האש אזוינם ניט געקעגט פארטדאגן, װײל ער איז בײ זיך געװען פעסט איבערצײגט, אז דער אמתער ״זײדע״ פון דער ײדישער ליטעראסור איז ער און נאר ער, און ניט קײן אנ־ דערער... א־ז ער תמיד ארוםגעגאנגען אבײזער, אפארצארנטער און האט געשאשן פעך און שװעבל אויף אלע ײדישע שריפט־ שטעלער. אפטמאל האש ער דערמאנש צום בײזן אפילו די אלטע, די געשכארבענע• אן אײביקן צארן האט ער געטראגן אויף אלעקסאנדער צערערבוימען, רעדאקשאר־ארויסגעבער פון ״הםליץ׳־, ״קול סבשר״ און ״אידישן פאלקםבלאש״. אים האס ער ניט גע״ קענס מוחל זײן, װײל צעדערבוים האט געװאלט מאכן ײדישע שרײבער פאר שנארערס. לינעצקי האט דערצײלט, אז בעת צע• דערבוים האט ארויםגעגעבן אבוך פון אײדישן שריםששסעלער, האס ער געשיקט דעם מחבר מיטן װערק צו די ײדישע נבירים... לינעצקי האט אים ניט א־ינמאל געשאלטן דערפאר, וואס אויך אים האט ער דערצו געצװאונגען... נאר זײן הויפש״שנאה האט ליבעצקי געסראגן אויף דעם זײדן מענדעלע מיש זײנע מקורבים. זײן שנאה האט ער קײנמאל ניט פארדעקס, די אדעסער ײדישער ליטערארישע קרײזן פון יע־ נער צײט האבן זײער גום געװאוסט װעגן דעם. אין יאר 1909 איז ליגעצקי אלט געװארן 70 יאר. דער