Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 125

125 ליטערארישע בלעעטר 73 .זא ט ר י ב ו ב ע ■ א חוב װאס מוז געמאכט ווערן: א צײט לאגנ איז די לים. אססײלונג א. נ. ״מענטשן און װערק״ בײם ״םאסענס״ ערשינען רעגלמעסיק װעכנטלעך. דאם האם געגעבן דעם ברײטן לעזעריעולם א מעגלעכקײט םער זיך צו אריענטירן אין סיל ײדישע און אלגעםײנע קולםור־ און ליטעראשור*פראגן. גלײכצײטיק הןןט דןןם געשםארקט די ליבע פאר דעם ײדיש־ליטערארישן שאפן, בסרס נאך אין דעם איצסיקן מאסענט, װען דןןס ײדישע בוך געסינט זיך אין אן אויסערגעװײנלעך קרי• פישן מצב. אין אזא מאמענט איז די אויפגאבע פון דער פרעסע צו װעקן, צומוסיקן, אנצושטרענגן אלע כוחות, נישט צו דערלאץ׳ אז אונזערע קולםור*רערגרײכונגען זאלן חרוב װערן! או, דװקא אין אזא צײט האט די רעראקציע ״םאמענט״ געסונען סאר נייטיק צו ליקװידירן אינגאנצן די ליםערארישע אסטײלונג! דער ״םןןמענם״ און די איבעריקע ײדישע צײטונגען אין װארשע און אויף דער סראװינץ דארםן זיך קלאר מאכן זײערע סליכםן לנבי דער ײדישער ליטעראטור און ײדישן בעסערן לעזער• ^יי• דוד קלינער. האט מען אינגאנצן פארגעסן פ. מ. קויפמאנען? םיס עטלעכע יאר צוריק איז אץ בערלין אויף א טראגישן אופן אוםגעקוםען דער שריםםשכעלער און רעראקסןןר םון דעם ײדישידײטשן זשורנאל ״סרײשטאט״ פריץ פרדכי קויפמאן, װעלכער איז געװעזן דער סיאניער און קעמםער פון דעם ײדי* שיפסישן געראנק צװישן דײטש*ײדישן, צױניםטישן און אסימי• לאסארישן ײדנטום און אויםער דעם איז ער אויך געװען אםלײ• סיקער זאסלער םון ײדישן סןןלקסליד און םון םןןלקלאריסטישן מאסעריאל• איך װענד פיך דעריבער צו זײנע קרובים און פרײגד, זײ זןןלן זיך ענדלעך פאדאינטערעסירן פיס דער ליסע* רארישער ירושה םון סארשטארבענעם. קל*ד.װ*. אברהם־-יהודה לאנדױ. צו דער ןזרטאגראפיע פראגע. זײער ריכסיק איז אנגעװױן געװארן דודך י. ברוכאנסקי (״לים. בלעטער״-טריבונע) װעגן דעם ״דור־הםלגה״ אין דער ײדי• שער ארטאגראםיע. עס פארדרײס אויף אזוי פיל דעם לײענער, אז ער װײסט פשוס גישש װי אזוי ריכטיק אויסצולײגן. נאר בכוי דערםון זיך ארויסצוקריגן, איז לגפרי ניט נײ• סיק קײן קןנםערענץ, נןןר — אויסםירן דעם באשלוס םון לעצטן שול־צוזאםענםןןר, װעגן שאםן א ײדישױױסנשאםסלעכן אינםטיטוס, דורך װעלכן די דאזיקע םראנע און אויך א םך אנדערע—װעלן אינגאנצן און גרינדלעך געלײזט װערן. דאס איז דער אײנציקער װעג, װאס װעט םאכן א כוף צום תוהו־ובוהו, װןןם הערשס אין אונזערע צײטונגען און ביכער בנוגע צו ןןרטאגראסיע. װלןיוװע. ד. בארנהאלץ. נאן די צען נײען: ד״ר י. שיפער (42 און 37) 79, י, פיכמאן (51 און 13) 64, א. ם. פוקם (44 און 15) 59, ױאל פאסטבוים (14 און 37) 51, יהואש (25 און 25) 50, א. לעיעלעס (27 און 19) 46, זרובכל (31 און 14) 45, ב. קארלינסקי, (12 און 27) 39, י. פערלע (24 און 12) 36, ס. לאכןןװער (18 און 7) 25, ישראל ששערן (21 און 4) 25, ש. י. סטופניצקי (15 און 5) 20, זלםן רײזען (13 און 7) 20. אין די טאבעלן זײנען דערםאנס אלע די שרײבער, װאס אין די בײדע ענספערס (אויף םראגע 4 און 5) הןןבן זײ באקו־ םען צוזאםען ניט װײניקער פון 20 שסיםען• ש. ניגער װעגן זיך (פ ו ן א ב ר י ו ו צ ו א ו נ ז) ״״. אלײן בין איך זעללן װען צופרידן מיט דעם, װאס איך שרײב• ששענדיק בלײבט עפעס אין פיר, װאס איז נישט ארויסגעזאגט געװארן, און דאס, װאס איז נעזןןגט, איז אזוי בלאס אדער אזוי גרןזב אין פארגלײך מיט דעם, װאס עש הןןט אין דער טונקלקײט מיר געלויכטן.״ איר האש ריכםיק באסערקס װעגן םײן שװאכקײט צו נױאנכן. זײ פארשטעלן אשס פון םיר די םארב, אבער זוכן זוך איך די פארב םון װ<רק,_דעם עיקר, ניט דעם םפל• און איך האלט, אז דןןס םוז זײן דןןם צ־ל םון קריסיקער, װי םון דיכשער. דער אנאליז םון די נרטים איז דער װעג, דאס ציל איז דער סינסעו. אויף אײן באפערקונג אין אײער ארפיקל נין איך באמת שטאלץ. איך םײן, אײער אזיסדרוק, אז אויף םיד האס געוױרקש דער דרן פון די חב״דער־חסירים. איך װןןלט זײן גליקלעך, װען איך זןגל װיסן אויף געװיס, אז דןןם איז אן אמת. חב״ר אױ דער ערשסער לעבעדיקער קײאל פון פײן דערצלוננ, דער שורש פון פײן אויםגעװאכסן געדאנק. װען איך האב געהערט םײן סעסער, דעם רב סון אונזער שסעטל, זאגן חסידות צו שלש*סעורות און װען איך האב אלײן אדער םימ פײן רבין, אםקורב צום לױבא• וױסשער, געלערנס ״תניא״ און ״לקוסי תורה״ (דאס איז געװען באלד נןןך בר־מצװה), בין איך געװען פארזונקען אין אזעלכע עולםות, םון װעלכע עס איז םיר שפעסער נאר א ניצוץ געבליבן, און אויב ער לעבס נןןך אין פיר, אויב א זײסיק אויג קאן עס דערזען״ איז עס גוס, הײסם עס, אז םײן םאסער עה״ש, װעלכער איז געשטןןרבן, װען איך בין אלס געװען זעקס יאר, דארף זיך ניס שעמען םים מיר. ער איז געװען א חסיד. װאס האש קײנםןןל ניט נעדאװנם מיש א םנין, נאר פאר זיך, אין חבדניצע, און דןןס הויז בײ אונז איז פול נעװען םים חסיגע ״פתבים״ (געשריבע• נע). אחוץ דעס, דערצײלס םען, אז ער איז געװען אן איש אכת און קײנעם נים נושא פנים געװען. בין איך זײער צופרידן צו האבן פון אים עפעס געירשנם און פון מײן רבין עםעס גע• לערנס, װאס איז אדײן אין םײן שרײבן״... גרוקלץ, דעם 16 אודגוםם 1925״ די ײדישע ביבליאטעק אין םלאנים דריקס אויס איר טיפן צער צוליבן טראגישן טויט פון איר לאנגיעריקן איבערגעגעבענעם און ענער־ גישן כיסארבעסער חבי יעקב יאקימאװםקי אן אפתן און סיפן םיסנעפיל ז״ן סאפיליע און נאענשע די ײריעע ביםליוןםעק *ין םלוןנים