Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 126

73 126 ליטערארישע $ ל ע ט ע ר נ י ק ד• דר*ם. קייײזן װערן גערעםן ב*1ײשנס זיך װענדן גום ס*רל*ג *ד<ר אין סא־-באגד סין די ד**מ*ס.קרײזן. דער כאקאגטער ײדישער זאורגאלישס אין נ*־ד*ליסס אין *סעריקד״ רער איבערזעעער און כאארכעסער סון .זכרונות לבית דוד׳י אץ ײריס ש. זרדנערג איז געקימען קײן סוילן. ש. ערדבערג איז גענרירן אין לובלץ, אין שױן (1 י*ר װי ער גזםינס זיך אין *מעריקע, װאו ער באסײליקם זיך אין סארשײרענע ײדישע און העברעלשע *ײהשריסן. די עססרײכישע עקס״קײזעדין *ים* ה*ם *ננענימען *ן *ננאזשמזן אין * *מעריקאנישער םילב״געזעלשאפט. זי װעס שמילן *הזיססר^לע אין * םילם פ־נם לעבן אין קײזערלעכן הויף סון די ה*בסבורגער. אין גרויסן דײםשן מוזיק ״ סאילאג ״אוניװערס*ל״ערי*י*ן״ איז לע*סגם דערשינען דער דריסעי ב*נד סין ױליום וו*לםז*נס ס*ר*״ פיאזן איגער ײדישע ם*לקסלידער. די ד*זיקע •אר*םר*זן ה*בן אץ דער דײםשעי• מוזיק״װעלס * גרויסן ערס*ל01 מאקסים ג*רקי# װ*ס געםינס זיך א**ס אין איסאליע, ה*ם *וגע״ שיקס א שרישסלע':ע באגי־יסונג *ו דער 200״י*ר״םײערוגג םון דער רוסישער *קאדעמיע. דעי אינטערנ**י*נ*לער יסיכ***:*ליסישער פאילאג אץ װץ יןס א-ײםנעגעבן א *למ*נאך פ*ר ד*ס י*י- 1926. אץ זאםלביך געסינען זיך, *װישן *נדערע. *רבעטן סון םר*שעס*ר םרויד און ס*מוס מ*ן. (״מי׳ן םארהעלסניש *ו דער ססיכ**:*ליזע״). לע*סנס דײנען אין דײסשלונר געשינען געװןרן נייע עסלעכע נ*• סיגן סון געפעס סרײנד עקעים*ן װעגן נ*ך ניס ב*ק*גסע געשפרעכן מיס דעס דײטשן דיכםער־שירשס. װ*גו יייאײקזנ נ*סי*ן ר*ס דער ליסער*םור״ס*רשער ם. ה• האובען םא־עבטלעכם * װערק סון םך״הבל 40 דדוק״בײבן ר*ובען רןס שײן סריער פארעשנסלעכש *ג-יגדלעכע אײסגאבע סון געסעס באיימםע גע• שפרעכן מים עקעייכאן. די דײסשע פ״עסע רימס האובענם אינס״קע ױערק *לס אײנע פון די װיכש־קסשע נעסע״פ*רשונגען אץ דײסשלאנד אץ די לעגשע *ען י*דן. סון ריגע שרײבס םען אונז, *ז ד*ים איז לעצסנם ג:3שש*י-נן * ױנגעי טאלגנכםולער מוזיקער יעקב יאסעס. דעי ס*רשס*רבענער א*ז געוךעזן *םעסיקער בדסגליד אין דער ריגער פרץ״געזעלשאםסי אונסער זײן לײ• סיבנ זײנען אײסנעסירס געװ*ין םיל ײדישע ק*נ*עיטן. דער ם*רשם*רבעגער איז עיישט *לש געװןזן 23 י*יי. .♦ מ. ז*כלוד*װכקי ה*ם *רײסנעגעבן * בוך אונםערן נ*מען .״יער פראקסישער עלעקסר*םעכניקעי״. *זעלבע ביכעי זײנען ן זעלםגקײס אייף דעם ײרישן ביכעי״ס^רק און זײער דערשײנען איו װעי-ס צו בונדיסן. סארק *רבשסײן ה*ם םורענדיקס * נ*יע פיעסע ״רי נ*כס״ (א אומם*י־*לישע דרצפע אין דרײ *קסן). די פ־עסע װעט גײן הײנסיקן סעז*ן אץ װארשעװעד פוילישן סעאםעי. ♦ א. אלמי / א. ח. שעסס י ה*ם םגרענדיקס ו װערק איבער כוד* *ון וײן לערע• ד*ס איז ד*ס ערשסע מ*ל װ*ס בוריםסישע הײליקע ש-יםשן װערן איבעדזעצס אויף ײד*ש• *למי שםי*ס זיך ױיפס׳עכלעך אייף *זעלכע *ױסןריסעסן, װי ק*ריס ם*קס פילער, *לרענבודג און גריםנןל, אין דעם בוך ק-מק *רײן: בודוס געכורט; זײן ערשםע רײזע און רער רושם פון די מענטסלעכע אימגליקן אײף זיץ נעמיס; זײן נזיר״לעבן *ץ װונדערונגען; בוד* אין זײנע תלנדדים; די סיל*ס*םיע סון נירװאנ* און קזןרמ*; בודיםסישע מעשהלעך אץ משלים. *לם אײנלײסונג *ום בוך קומם *למים *גרעםערע *פ״ הונדלונג װעגן בודיזס, די זעקם םיל*ס*פישע םיססעםען אין די סןרשײרענע רעליגיעם ביז און ז נס בודען. ד״ר פ. שניאורסןן ה*ם פאדטיק *ים דרוק דעם צװײסן םײל סון זײן חײם גראװיצער״סרילןניע. דןס נוך הײמש: ד*ס רונגלען זיך סון געפולעגעם אץ שסעלס ם*ר חײם גרןװיצערם *ריב־<רגײן פון דער חבדישער װעלם אין דער מתנגדישער װעלם. ד*ס בוך ה*לם 15 דרוקבײגן. ס׳װערס איבערזעצס אין ײדיש נערנוי־ד בעינסןנס װערק ס*ר שפ-עך״כ*ר. שפרעך״כןר (כ*ר״דעקל*מ**יע) איז בײ אינז * גונץ גײער *ון אומבוקונמעד געביט. ד*ס װערק אין דער ײדישער איבערזעצונ^ מים * סיע״ *יעלן *רײנפיר און פעסןדישע דערקלערונגען, װעס ביעגגען גרויסע גוצן, בןזונדערם רי *מןסןרישע סעאסער״גרופן אויף דער *רןװינץ. כ ר א ־ד א װאך פון ביליגן ײדישן בוך. פדי צו נעכן די מענלעכקײס די ברײסע קרײץ פון דער ײדישע- ב*י שעלקעױנג אין װןרסע און אין דער פ-*װינץ א-נצישאפן זיך ײדישע ניכער פאר ש#*ס ביליבע ■רײזן, *<-ג*ניזירן די .ליטעי-ןרישע כלעטער״ *יזומען מים דעם ״הײנם״ און ״מןסענס״ *יו*ך סון ביליגן ײוישן כוך. יעדער *:*נעבס אין לעזער פון די דעיםןנטע *ײסוננעי װעט קענען אײנקו־פן איבער ן הונדערס ײױשע ביכעי י*ויט חצי״חנרדיקע פרײזן• ד*כ ע-שסע מ*ל אין סוילן װערט *רגאניזירם *ז* מין אויספאיקויף סין ײדישע ביכער: ם*ר ג*ר * קלײנעם םרײז װעס יעדער לעזער ה*בן די מעגלעכקײם *•בײפשסעלן *ן אײגן ביבליןסעק נײ זיך א*ן ששוב. די װ*ך איז באשסימס אוף סונות, ד. ה. סון צ״םן ניז דעם 12 *קסןבער. פרסים אין די גענויע רשימה סון די ביכעי— אין קופענדיקן נופער. געזאמלטע װערק פון ה. לײװיק אין קלעצקין־פארלאג. דעי-סארלאג ב. קלעצקין ה*ס בןקופען סון ה. לײװיק די אײסשליס״ לעכע רעכס *ו דױקן * נײע אייסגןכע פון זײנע לידער, פןעמעם אץ דראמא^ סישע װעי-ק. דער ם*רל*ג איז *וגעכר*סן *ו זעצן אין דער ערעטער רײ די װערק, װ*ס זײנען נ*ך אין כוכג*-ס ניס געדרוקס, תי *ויך ועם ערשםן כ*:ד לידער (ד• תשיסה און סינירער לידער), װ*ס זײגען אין אײרןפע ניס בנםצא. אץ כ*נד ד-*מ*טישע וזערק װעלן *רײן: .״שמאםעס״, ,ןרעמע מליכה״ *זין ״כ*גקר*ט״. די סאריזער פרעסע װידמעס ל*נגע *דסיקלען דעם נ*ך לונגיע״ ריקע לײדן אץ עלטער סין 55 י*ר סןרששסןי־בענעס פר*נ*ויזישן דיכסער און רןמזניסס *יער לואי. נ*ך זי-ענדיק זײער ױנג, *ץ י*ר 1891, ה*ס *יער ליאי דעבײסירמ פ*ר דער עפנסלעכקײס ריט זײן ערשטער דיכסוננ ״*ססןרסע״. אין 2 י*ר שפעמער ה*ס ער *נגעש-יגן דעם ר*מ*ן **ש-*ד*סע״, װעלכער ה*ס אים ב*רימס;עמוכס אײף דער גזנצער העלס. זײענדיק * זעלסענער קעי נער סון העלע^ישער קולסיר, ר*ס ער שיעסער געאריװס *יײנשמוגלען א*ן דער פר*נ*ויזיש<ר ליטערןטיר די באריפפע #לידער סון דער ב־ליסיס״• זײן שאםונגס״קראםס ה*ס זיך *בער שנעל אײסשנעשעפס. זיבם צװ*:*יק י*ר ה*ס סיער לואי אוי.גע:ערס *ו שרײבן. ■יער לואי ס*רנעםם בלי סשק זײער *ן *נגעזעענעם *רט אין דער םרןנצויזישער ליםעראסור *לם נלענצנדעי־ ססיליסט אין שירדערע- סון דער פענםשלעכער שײבקייס. די .מלוכהשע *קןדעמיע ם*ר קונססװיסגשוססן״ אץ םןסקװע ה*ס לענסנס *פנעקויסס דעס רײכן *רכיװ פון דער *קםוקןװ־פאמיליע, װ*ס זײן אינהארס דעס םארעשנסלעכט װערן אין די ■ובליק*ציעס סץ דער *קמדע״ כיע. דער *יכיװ *נסהןלט * רײ נןסיצן םון םחבר סון דעד *מ*ל אין ױפלןנד כארימס/ר ״פאמיליען־כרןניק״, װי אויך * ג*נ*ע סעייע פון אײגנורסיקע '*גד״טןגביכע1־ סין די י*וץ 1810—1826. דער *רכױו ס*רמ*גם אויך * רײ *־יגינאי4 כר*װ םון די גרעזזע רוסישע שריפסשסעללר אין יענער *ײם. *װישן *נדערע ״געסינען זיך אינם *רכיװ נןך אין ערגעץ ניס סשרעפנטלעכטע בריװ פון גןגןל, בעלינסקי♦ שעװפשעבק*, *לעקםונדער הערצען, טוי-געניעװ און *נדערע. ד*ם ^מושקין״הויז״ אין לענינג-*ד ה*ט לעצטנם *ױיסנעבעכן * נ*נד פון םשעכןװם װערק, נ*ך אץ ערגעץ ניס סארעשנסלעכס, א. נ, .סש*כ*װי*נ*״, אונסער ךעך רעדאקניע שון מ. ד. ביעלויעװ אין א. ס. דןלינץ. אינם כאנד געפינען מיר עסיעכע הימןריסשישע מיניןטוי-ן סון סשעכ*װס ױגנם*ײט, אײסי געגרןבענע פון פארשײדענע *ײסשייסטן, װי אײך נ*ך אין ערגעץ ניט פארעסס״ לעכסע נריװ *י דעס ױםישן פובליציסס און אנדערע סערזזנלעכקײטן פין דער ױסישער ליםע-אװ-ר״דעלם. דער צװײסעד סײל סון כוך *נסהאלם זכרונות װעגן סשעכןװן פון וננו סוװןרין, די ם-ױ סון דער אײנפלוסרײכעי- פעטע-בורנער צײםונג .נ*װ**ע װרעםי*״, אין װעלכער סשעכןװ ה*ם * לאנגע *ײם געארבעס. װײסער געשינען מיר אין צװײסן סײל—זכרובות םון גרײז״גרןען געלערנטן ק*ני און סדן דער דיכסעי-ין און איבערזעצערין שסשעשקינא״קו^ערניק, װעלכע ד.*ס געהערס *ום אינםימען קרײז םון סשעכןװם באקאנסע. ד*ס בוך ענדיקס זיך מיס אן אויספירלעכער סשעקאװער ביבליןגיןפיע פון די י*רן 1880—1904, *ו״ ן*פענגעשםעלכ םין א. פ• קלענםקי. דער אילוסכרי-כעד זשורנןל ״ס ע * ם ע ר״ א-נסער רער רעדאק״ ציע םרן ד״ר מיכאל װײכעים איז איבערכעגאנגען צום םארלאג ב. קלעגקץ און װעס סון איגס *ן ע-שײנען רעגלמעםיק יעדן חודש. דער נןענסססער גוםער גײם *ױים סוף בעפסעמבער. *ן עקז. העס קןסםן אץ אײבצל״ ס*רקײף *נשס,ס 70 גרןשן — נןי־ 60 גיןשן. *סײל עקז. זײבען באשסימס ם*ר די דראמאטישע קיײץ אץ ל*נד מים * ססעביעלער הנחה םונם סרײז.