Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 121

121 ליטער&רישע בלעטער 73 .זא ןןבער זײ קענען אונז לחלוטין ניט. װער װײסט, װען עס װאלסן נים געװעזן די שפראך״שװעריקײטן, װאלטן זײ זיך אפשר שוין דערנענטערט צו אונו. און איבעריקנס, װ$ס איז דא א םך צו רײדן: םיר דארפן די דערנענטערונג צו דער פוילישער ליטע• ראסור און מיר דארםן זײן די ערשטע, װוןם װעלן די דןןזיקע דערנענטערונג שאסן. אויב עס װעט אין די אויבערשטע שטאקן פון פוילישער גײסטיקײס, אין דער ליםעראסור אירער, זײן א םארשסענויעניש און אפשר אויך א ברידערלעכע ליבע צו אונו, װעס, םוף כל סוף, די דאזיקע פארשסענדעניש און ליבע כוזן טראפנװײו ארןןפרינען אין די אונטערששע שםאקן אראפ פון דער נײסטיקײט_אין די צײטונגעי. און םון די צײטונגען אין םאלק ארײן. םיר ליסעראשן דארםן מיטהעלפן דעם נארםאלן אויםבוי פון אונזער לעבן דא א־ן לאנד. און װאס איז אין דעם פרס נע־ סאן געװןןרן עפעס ערנסםעס? עס א־ז אםשר דערםאר, װאס אױ נישטא צװישן די ײדישע שרײבער קײן קזןלעקסיװעי װילןי. איך םאר איצס אװעק. װען װעל איך װידער קומען קײן פוילן? איך האב םיך אײנגעלעבט םיטן היגן ײדישן ליםערארישן לעבן און האב דןןס געפיל צו האבן לעזער. איך װעל שוין םסתמא אלע צװײ״דרײ יאר אביסל אן אשעם טאן פיס דער לעוער״אטמאספע־ רע. אײך װןולט אבער ניט געשאדט אביסל אן אסעם צו טןןן ם־ט אונזער אסםאספערע פון ארבעט, פון אקסױויסעס, אינטע• רעס, רירעװדיקײט — דערהויפש אבער קןלעקטױון אױםשרעסן. םיט אײן װארס: אײך פעלט אונזער ליטערארישע אטפאס־ סערע אין סולן זין םון דער באדײטוננ פון אט דעם װןןרט! װײסנבערגן פאר דער ערשטער סײל םון ״מאסקע גנב״. אין אש האט םיל שטארקערע זאכן. םארװאס פוגקס ״םןןטקע״? _ דער״ זעלבער זשאנר. אזן זײנע לעצסע ארויססריסן קעגן אשן, םיר און—סעגא־ לןןװיסשן. אםאל םאכט זיך אויף איריד לאזם עפעץ אראפ א םםבע. אפויער באםערקס דאס און גלײך שסעלס ער ארויף זײן פוס אויף איר. םיטן פום טרעט ער צו און זײן פנים איז גלײכגילםיק און סעפפ, ן?בער אין דער סעםפקײס אױ דןן דןןם גאנצע פױערישע כיטרעקײס. אויך װײסנבערג װײס דעם שײכות, נאר װאלםטו אים געםרעגס, װעס ער דיך אנקוקן טעםפ, וױ יע־ נער פויער אויסן יריד. קײנעם פון די אננעגריפענע שרײבער װעט פון װײסנבערגס אנגריף קײן האר ניס פאלן אםילו. דער לעזער זעט א גרויםע הםקירת דא בײ אײך אין װארשע. און אזא װײסנכערג שטױסס אפ דעם בעםערן לעזער. װײסענבערגיזם איז ניט פריםיביװיזם, נאר פשוט גרןןב־יונגיש. — און אויב עם איז שוין באשערט צו הערן אזױםיל סאר־ װורםן סון אײך פאר אײער אװעקםאר, סא לןןזט נאך פרעגן א םיאגע: װאס סראכט איר װענן אונזער אפנעשלאסנקײט םון דער פוילישער ליםעראטור און קולסור־װעלט? איר האם דאך אזויפיל געשריבן װעגן דער צױאםענארבעס פון פאלאק און ײד אין דער פארגאנגענהײט. װאס סראכט איר װעגן דעם אין דער געגנװארט? _ פיר איז עס אויםגעקופען צוםעליק זיך באקענען א־ן פוילישע ליסערארישע ספערן און געזען, אז זײ וױלן אזנז קענען, דער נזיר פון ווילנעוו א באז־ך בײ ־אםען ראלאן ש ע ר מ ע ן אין פאריז עתעץ א־ן נ־ט קײן גאםשע־״נדלענע ״םענל־רםע צ־םע־ך. גא:■; אםט א־ז ער גיעזען לךאנק. הגם עד איז לם־ף א־נעתעקומען די אלע אויםערלעכע מנ־עות; אנער ער האט אל־ן געלײט־קט מ־טן נרדיםן שמערץ םון העד םעגטשה״ט. ער איז גע־ען האט ילאג־זשענ׳ היקע אדן מא־מ־רע,־<עורסן םון אר־אםע. א־צט האנ א־ך א־ס געםונען א־נגאנצן געענהערט. צופוס פון ז״ן געליבטן באת א־ז או־סגעוואקסן א הויז, א פשוט קלײנע הו־ז, ראס א־ז א־נעדםולט מ־ט א ט־םער שמ־לקײט און אײנצ״ט־ק מ־ט גליק, .ײאס שט־אמט םון נאט א־ן ס־ן נאטור, א גליק, װאס א־ז װי דער הא־טער נצוזון םון אן אוםנ־־גזאמען ג״םט און א :דו־ס ם־לנה־ק הארץ אינער ל־ידן און יסור־ס, װעלנע װעלן קײנמאל נ־ט סא־געסן לת׳ זעד קב װערן. א באזונדעק ,־ײ־ן ג־ט א־צט צו זײן ליננסװירד־; ז״ן יז מים :ט א ג־טן א־יסדר־ק םון זײן געז־: םנים. ער םא־נ־שװםט < א־ן דקסטע *ױכנ ל אנעד נ־ט דאס א־ז דאס תןקן, גליקלענן שמ״ני ״עך -־—> <׳ <׳•׳ י הערלענער פ־־ל־נגס׳טאג און ,־אמען ראלאן. נ־ט דער י ער, •*••••••••• דער ניט ד ט״ערע נאענטק״ט םון דעתרײנטער אםרו, א־יך א־ז , דאס •יד• י־ 1 םרײנדן אץ מ־טא־נעטעדן װעלכע איז צוגלײך זײן װאס ק ניט איבעתענן, עס א־ז עםעס, עםעס, װאס לאזט ז־ך :־'ו שװועל נ״ס םון וױיטע װײטק״ט;, רער ד,ויך םון יענעס לאגד, ־עס דע־• ד אלע, װאס האנן שוץ װעםען עס געםינען זיך גע־ אםת, דעס לענ;, .װאם האנן געזונם נ־ן-השמשות םון זײער ע־ד רעתאנגען דעס ע־קר םץ ל ל״ו , אן איז ראלע -־קע דער םעסים־זס א ראמ־נ־רט און דאך שםילט עס פ־ײלענ?ייז זיץ װעלט׳נ־לד איז גארנ־ט רענן םון ראמען ראלאן. א נ ד ר ע ז װען א־ר סארלאזט דאס קלײנע, נאש־ירענע ה־יז, װאס געם־נט ז־ך צוםוסנס םונס נארג נײ װילנעװ, װא־ דאםען ,־אלאן װאו־נט, פילמ א־ר ז־ך דערהױנן אדן נאדײנערט. דאס זײנען די צוױי װערטער, װאס ק־םען אײך ניט ודלנד־ק אויפן ז־נען. און עס דאכט ז־ך, ,־ד א־ר װאלמ םון דעם, װאס א־ר האט דארט דערװאוסט זיך און אינעתעלענט, ,װײנ־ק געהאט װאס צו דערצײלן א־ן ס־ל מער צו נאהאלטן. עס נאםאלט ממש א ציטער, װען א־ר געם־נט זיך םניס׳ אל׳םנים מיט דער גת־סעד שטילקײט, ,װאס ,־יגגלט א־וס העם נזיר פ.ץ וױלנעװ. ער א־ז אזױ אומםיטלנאד מעגטש, אזוי װײניק שריםט׳ שטעלער, אז מיאיז פשװט ניט א־משטאנד צ־ נאש־־ינן די דאז־קע נאגעגעגיש. עס ,װאלט געװען װי א םארדאט. און דאך װעל איך םתװן ־אטש עםעס אינע־צוגענן םון די א־נערלענעגישן, װאס האנן זיך צוס שטאדקסטן אײנגעק-צט א־ן האדצן, א־ן דעס נשמה׳דראני, װאס האט ניך מ־טגער־םן, נעת איך נין געװען צו גאסט נײ ראמען .־אלאן. איך האנ געזען .־אמען ראלאן עטלענע מאל, נײ דער גענםער אזע־יע א־ן א־ן פא־־ז, א־ן די יאק 1913, 1917, 1019. אלזא, נשעתן לךג און א קרצע צײט נאנן קריג. ד־עמאלט האט זיך מ־ר א־־סגעודזן, װי א גרויםער טדו־ער, װאם שטאםט טײלוױיז םון ױ םלחמד.<עשעענ־שן, ,װאלט געדרקט זיץ נשםד״ נ־ט םא־שטאנען פון םיל פ־ן זײנע םרײנד, נאש־מםט א־ן זײן א״גענעם לאנד און וױ סא־םאלגט םונם לענן אל״ן, האט דער אײדעלער רכמער ראמען .־אלאן געמאסט דאן א ט־אג־שן אײנירוק. ער האט גענלאנדזשעט א־ךעד דער שװײץ םון אײן דאטעל אץ צװײטן, אדער געװאי־נט