Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 117

117 73 .זא ליטערארישע בלעטער אניט סוז 'עדער 3-ך א־בעתעלייענט װערן *•ן א מנץ, אין גךן ג־ד־נע צאל מיטארבעטער קענען מיר זיך ניט םאדגינען. װאד זאל טען רעגיסטרירן? װענן דעט קענען א־יך געמאלט זיין צװיי פא־שלאנן, ארן יעדער האט זיינע םעל־ת. עס לייגט ז־ך אייםן שנל, אז דאס בעסטע א־ז, די גאנצע א־נעט פאר אלע לענדער זאל אפנעטאן װערן א־ן איין ארט•, נלןיז דאס אלײן םארז־בערט אפולק־מע א־נה״טלענדךט. אבער א־יב עס װעט זיך אויםלאזן, אז צוליב םראנןטײטע טעמ־ס זא.ל מען דארםן די ארנעט דעצענטראליז־דן, דאן װעט מען מוזן א־יף יעדן םאל אויסארנעטן לכתהילה אן א־נהייטלעבע סיסטעס, װעלנע זאל נא־א־יענען םון אינױװ־דועלע קאםריזן. אט אזוי שטעלט זיך מיד םא־ די א־יםגאנע. צוס ט״ל האנ איך בלויו אװעקגעשטעלט שאלות, נ־ט געםסקנט ז״ זאל זיך א־דיסזאגן יעדער, װעד עס האט װאס צו ואג;. דא ג״ט נ־ט װעגן ק״ן םר־װאטער ואך, אםילו נ־ט װעגן ק״ן ״קהלשך ענין: דאס א־ז אן אמתע כלל-זאך, װעלכע אױ ג־גע אונו אלעמען, ל־טעראטן, װיסנשאפסלעכע ארנעטער, םארלעגער א־ן געזעלשאםטלעגע טוע־. זאל נא־ ע,־שט ד־ נ־נליאג.־אם־שע צענטדאלע א־נעטן א יאר צ־־ט, װעט ױך רערנאך שו־ן ק״נער נ־ט קענען נאנ״ן אן א־ר. צוס סוף װיל א־ך נאך יצונענן, אז דער ד־רעקטא־ םון דער ״ו ז ז ) יו ס וו 8 > ז <ו ס 5 ו וו ס (.״, ד״ר ה״נר־ך אולענדאל, האט ז־ך ז״ער םא־א־נטעױעס־רט םיט אונזע־ע םלענער א־ן א־־םן םר״נר- לענסטן א־םן צ־געזאנט צו שט־צן א־נז מיט א־נםארמאצ־עס א־ן עצות װי װ״מ מ־ר װעלן נאר באדארםן. ם־ר װעלן דאס נאדארםן נאנץ אםט. ב״ א למדן א־ז נוט ז־ך צו לערנען. איך ליגן ואגן, אבער מיר וזנט זיך, אז װאס װ״טער אײף מערב, אלץ מער װעלן מיר באגעגענען םארשטאנד םא־ א־נזעד זאך, א־ן דעם גרעםטן חשק אונז צו העלםן װעלן ארויסװייזן דװקא יענע פארלעגער, װעלבע דרוקן ניט אױף יידיש. םאדםאלן, מען מוז זיך רעכענען מיט ױ פאקטן אין האםן צו גאט, אז עם װעט ב״ א־נז א־יך קומען א צייט, װען א םארא״נ־קונג םון ױ ״דישע םא־לעגער אײף דער גאנצער װעלט װעט א־בערנעמען א־יף ז־ך ױ םינאנצ־עלע זאת םאר א־נזעד צענטראלע, םונקט װי דער ,.בערזע-םארא״ן םון ױיטשע בוכהענדלערי האלט אױף ר ״61ז116סו61 11€ם8!ו£1ם״. א״דער װאס-װען װעלן מיר דאדםן, מ״ן א־ך, א״נם־רן צװייע־ל״ קארט־עס (לאמיר זאגן גױנע און וױיסע): פראװ־זאדישע און ענד- גילט־קע. אויף ױ םראװױארישע װעלן מיד םארצ״נענען יענעם מא- טעױאל, װאם מ־ר באק־םען םון דער ציױ־טע־ האנט: םון קאטאלאגן, מודעות, ביבליא־-ראם־שע נאט־צן ונדומה. פון אזוינע םק־ױס קען מען ראס רונ ניט שעםן אלע יױעות, װאס מען נארארף; אבער א ניםל איז בעסער וױ גארנימ. טאמע־ באק־םען מיר נאנדעם דעם אריגינאל, ם־לן מיר אוים אן ענדג־לטיקע קארטע, און ױ םראװיזאױשע װארםן מיר אמיס. װאס זאל שם״ן אױף רער קארטע? דא קענען געמאלט ז״ן צוױי פרינציםן: ארער נאר םארמעלע יױעות (ימחבר, נאמען, ארט און צייט םון ערשיינען, צאל ז״טן, םארמאט אאז״וס אדער אויך א באשרייבוננ םון דעם א־נהאלט. דאם צװי־טע מ״נט נימ ק״ן קריט־ק, װאס דאס אױ שזין א זאך א םוב־עקט־װע, נאר א ױץ-אב־עקט־װע באראקטער־סטיק, א שמ״- נער אן אויםצזג םץ. דע־ם א־נהאלט-םארצ״כענ־ש. אבער א־ך האב מורא, אז מיר װעלן מוזן בלײבן ב״'דעם ערשטן מאדום, װ״ל דער שווארצער שלייער (דראםאטישע טאעמיג) ע נ פ ע ל ד עױעלע־ צװעקי, ק״ן מאטי פאלש צו ז״ן <װען ס׳איז נ־ט פא־מ־שט בן דעס קערפעי־ ■ , ה״סט לי װען ער פ־לט גאינ־ט?.. און װאס, מ״נסטו דאס אבער נ־ט פא־1 א־ז ראס א־ז ק״ן ליבע נ־ט?... א־ן דעס אלי־ן בץ אפ- װאס א־ך צו פאתלייכן עתער... עתער דערמ־ט, גענא־ט געװאץ. זי. װאס מ״נסטו דערמ־ט? עד. א־ך ב־ן פארם־רט געװארן םון ד״ן טדו־עד, םץ ד־־ן שװארצן שלי־עיר. זי. װאס ה״סט עס? ער. איך בין געװען פארל־בט א־ן ױין טרויער... זי. א־ך םא־שט״ נ־ט, מעראןז ער. [זעצט זיך]. םיאױ מ־ר ױער שװער דאס געבן דיר צו םארשט״ן... דאס א־ז א״נע םון יענע ג״םט־קע צושטאנד;, .װאס לאזן דך ניט א־בעתעבן א־ן ק״ן װערטער, א־ן א־ך װײס נ־ט, צי מיר װעט ז־ך דאס אי־נגעבן. אבער א־ך ם־ל עס םאװ מ״ן חוב צו טאן, כאטש א־ך ודים נ־ט, צ־ ױר װעט דערם־ן .װעיץ גרינגער. א־ך װיל נ־ט, דו זאלסט האבן װעגן מ־ר א מ״נונג װי װעגן א באטױגער, װאס האט געהאט א־ין ציל, ױן תאװה צו זעט־ק;, אץ געזעט־קט, דױיט ער דך אם םון א־ר, דע.־קענט זי ניט. הער, ס־מע! מ קענםט מיך שװין א לעגגעױע צ״ט. מיר ז״נען מימ ד״ן םא־שמארבענעם מאן ז״ער באםריינרעט געװען; נאך םא־ דער חונ־נה, ה״סט עס, און נאכרעס נאך א״עד חתונה ב־ן א־ך געװען אזעל׳ י ו נ ה ר $ ז ו רײך און םים קינסםלעריסן געסבוק מעבלירס נימער. *ױנס. וין ו װינקל *ויף ו הײנן ועדעססול ברענס ון ובןןםור־לןפס סון בלויען קןליר. דןם גוננע צימער ויז וין סןסן, נןר ו קלײן ןרס ןרום לןסס איז נולױכטן. סון בײדע ז״סן לןםס, וויף עװײ װײנע סןסעלן דען, ור״נגעסןן *־נגונען וין זיך, ער *ון זי, נעהילט *ין סםילסװײגן *ון אין *וםנוװעגלעכקײס; זײ זיען *זוי * היססע מײלע, *ון ס׳װכס זיך, *ז דן דען גןרניס קײן לענעדיקע מענססן• זי. מעראן [םויזע]. מע־אן\ [םוױע, און נאך קרענקלעכער]. ־-•עראן, װאס איז מיט ױר געשען? ער. איך װ״ס ניט. א־ך װ״ם אליין ניט... יא, סיאיז עםעם :עשען, איך וױל עם םון רר ניט באהאלטץ. זי. צי האסטו זיך אזוי גיך מיט מיץ לייב אנגעזעטיקט 1 ער [שטארק אויםגערעגט, שםױנגט א־יף]. באנאליטעט, װאס ־עדע א״נציקע םאלאן-דאמע באנוצט עם, װען... נ״ן, ת הערסט, נ־ט דאס, ניט דאם, אבער טוױנט מאל ערגער דערםון, טויזנט םאל ערגער: זי. דו האסט םיך גיט ליב געהאט םריער אויך; ער. מ״נסם צו זאגן, אז איך ב־ן געװען םאלש צו רר? אבער די אלע, ,װאס מיינע;, אז אין םאלשק״ט איז גא־ ק״ן ליבע נ־טא, נאץ דך אליין אפ. װאס םאר אן א־נטערעס האט א״נער