Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 116

73 .זא ליטערארישע ברעטער 116 דערמימ װערט ואויסגעשלאסן יעדע באהויפטונג, אז אנ• דערע דיכטערישע עקספעדיציעס פון אונזער ליטעראטור זײנען חלילה פארלוירן געגאננען. נײז• פארלארן פאר דער ײדישער דיכסונג איז דאס, װאס איז בכלל ניטא. איז אויםן אױנט געװען_גאסם. און מיט דעם גאנצן באװאזסטזײן פון פולער אחיױת װאלט דאס זעלבע געקאנט געזאגס װערן אויפן אדרעט פון אנדערע באדײטנדע ײדישע דיכטער, װאם מיר פארמאגן אין אמעריקע און אין אײראפע. דאס איז ניט קײן פא־ סענטירטע פארםול פאד לײװיקן, נאי פאר דער גאנצער װאקםנ• דיקער ײדישער דיכטוננ, װאס איז ערלעך מקײם די גײסטיקע צװאה פון י. ל• פרץ. די צענטראלע פאר ײדישער ביבליאגראפיע ־ 1 ־ נ ר י י ך או־ף קלאר, ודאס פא־ א מאטעױאל מען האט נדעה צו רענ־םטרידן און װעדיכע נ־ט. אט א־ז א טכעמע םיון דעט, ־וױ אזו־ א־ך יטטעל ז־ך םאנ־ ד־ ארבעט. א־ך שטרײך אונטער, אז דאס א־ז םער ניט וױ מ־־ן פער׳ זענלעכע מײנונג. תר ז*דגאנידר*קאט־מעט םארן א־נסטיטוט האט דורך דער פולאלזמישער סעק־ג־ע גע־טאםן אין װילנע א קאמ־סיע, װעלבע װעט אלע םרטיס םון דער קומענױקער ארבעט באהאנדלען באריטת א־ן דערנאך צוטריטלעך מאכן א־רע נאשלוסן םאר ברײ- טערע קרײזן. ױ דאז־קע שורות מײנע זײנען בלױז מאטעױאל םאר א ױסק־ס־ע. װאם זאל רעגיםטרירט װערן? ערשטנם, אלע ביכער, װעלכע גײען ארויס א־ן ײױש, אומ- אפהענגיק םון ז״ער א־נהאלט און םון זײער װיסנשאםטלעכן אדער ל־טערארישן װערט. צװײטנם, ארטיקלען םדן זשורנאלן. דד־טנס, דער װ־כט־קםטער מאטעריאל םון צײטונגען. דאס איז װ־במיק בכלל, דא־ א־ז נאך טער װיכטיק בײ אונז, װאו א גודיםער ט״ל םון דעד ליטערארשער שאם־ננ װערט געדרוקט א־ן ױ צײטונגען בלית-ברירה. אבער דא שטײט שוין אויף א םראבלעם: װאס הײסט װיכטיקםטע ארטיקלען? צי דאדף םען םארצײכענען ױין-פובלי- ציסטישע מאםר־ם א־יך? אדער אםשד מאכן אן אוגטערש״ד צװישן אלגעמײנע און םפעציעל-ײױשער פאלימיק? װײטער: אויב איבער• קלײבן דעם מאטעױאל, איז װאו א־ז דער גרענעץ צװישן אטאג- פעליעטאן און א בעלעטױםטישער םא־ם א־ן אטתעד בעלעטדיסטיק? פערטנם, דארםן מיר א־מבאױנגט אנהײבן רעג־סטױרן יענע אר- בעטן (ביכעד א־ן ארטיקלען און םעױאױשע אזיםגאבן) א־ן אנ- דערע שפראבן, װעלכע זײנען שײך צו ױ ארבעטב-געביטן םון א־נזער אינםטט־יטוט: ײױשע געשיבמע, םילאלאגיע, עקאנאמיק א־ן פעדאגאג־ק עם מוז געמאכט װעק א םוף צו דעם צושטאנד, אז א ײד־שער אינטעל־גענט זאל ניט וױסן םון ראנק אה־ן א־ן װערטםולע װערק נא־ צוליב דעם אלײן, װאם זײ נײען אהױם א־ן אגדערע שפראכן. ם־ר מ־זן רעג־םטױק אלץ, װאם א־ז שײך צו א־נז, און מיר מוזן געםינען א װעג צו מאכן געניםן אונזער עולם ױ םרוכט םון אונזער ,־עג־םטריר-ארבעט. אבער ױ םראגע װעגן םובליקיק א־נזערע םאר־ צײכענישן דארף שוין באהאנדלט װעק באזונדער. װי אװי זאל מק דעג־םטױק? בײ דער הײנטיקער צעשטויבטקײט ם־ן אזנזער ביכער-מארק, בײ דער קלײנקעםלױקײט םון טײל םא־לעגער, װעלכע וױיםן גיט פזן אלגעמיינע ביבליאגראם־שע אויסגאבן און םארשט״ען א־יך ניט, אז צ־ױי א־מזיםט-אװעקנעגעבענע עקזעמםלארן קענען אױך שאפן צװײ ה־נדערט נײע ק־נים, א־ז שװער ז־ך צו ױכטן, אז אונזער ביבליא- גראפישע צענטראלע ואל באלד םון אגהײב אן ארײנבאק־מק עקזעמפ- לארן מין אלץ, װאם עם װערט געדתקט אין ײדיש. הלװאי ואל מ. ו ו י מאםט- ישער װיסנז דעם ענ־ן ײד א מארנע זאך, װאם עם א־ז ■? פא־- דװקא פ־ן : באהאנדלען געג־מען ־טזט האט מען ר א־נםט ל<-< געװ־ם :י טאדרעם. הײם;: זהח ג ,יױ אזוי ואד דאש רןגד מעלער ז״ט: ן א־נ- סײ פײ א א םענטשן, פײ ־ײ װ־כט־קע זאך ז״ער א א־ז , ,װאם ר איז דאך נאך װ־כט־קע , אבעד אזו־ ױ הײסן. < ווי י הײנ- יכט, אז ב״ איז. סיר ה ט־טוצ־ע אהער ױ א־נם מענטש דער ,, -ט צ־ ױסקוט־ םך װ־כט־קער געװען *לט געװ־ם א טאג וה ט־קן ױעגן פא־מאליטעט, נא־ װענן רי קאנקרעטע פלענער ם<ן צענטרא- ליז־רםער װ־םנשאםטלעכער ארבעם, װעלכע עם האט אויכגעארבעט ױ בערלינער פא־נא־אטונג 12-7 אװגוסט. ה״נט־קם מאל װיל א־ך באריק אן ענין, װעלכעד גײט א־יך ארײן א־ן דער פױאגראם םון ױ אנגעמע־קטע נאענטםטע ארבע־טן. דאם איז ױ שאפ־נג פזן א ײד־שער ב־בל-אי-ראפ־שער צענטראל־ע. מען האמ שױן בײ א־נז װעגן דעם ענין ה־פש געשר־בן אזן גערעדט, אבעד בײ ױ ױיד א־ז מען געבל־בן. דאם א־ז נ־ט דערפא־, װי־ל עם א־ז נ־ט געװען בנמצא ױ פאםיקע א־נםט־טוציע מ־ט די געהעריקע געלמ-מיטלען, נאר אויך איבער דעם טעם, װאם מען האט זיך פא־מאםטן צו ב־ייט א־ן מהמת דעם םארזען דאם מעגלעכע. בכדי א זאך דאל ז־ך א״נגעבן, דא־ף מען אםשאצן נ־ט נא־ דאם װאם עם װ־לט זיך. מען דא־ף װעלן װאס מען קען, יעםאלט קק מען וראם מען װיל. דער ערשםער באדינג א־ז, אז מ־ר זאלן זיך תהילת ניט שטעלן קײן א־יפגאבע צ־ פאררענעםטױק אונזער גאנץ בוך-פארמעגן פ־ן קדמ־נים אן ב־ז ה־ נ* או־ב ױ ״: ש ז 6 וו ס ״ 15 6 1< :) 5 11ו £ <1י■ א־ן לײפצ־ג, אן א־נםט־טוצ־ע, ,װעלכע האט אפשר א־רם גלײכן ניט א־־ף רער גאנצער װעלט, האט ז־ך געקענט פארג־נק צו בא- כ־ענעצן זיך א־ן אנצוהײבן א־ר רעג־םטריר-ארבעט פון יא־ 1913 , מעגן מ־ר געױם ז״ן עניװתױק א־ן אנה״בן די רעגיסטראצ־ע םון א באשט־מטן מאמענט — לאמ־ד זאגן פ־ן 1-טן יאנואר 1926. דאם הײםט ניט, אז ױ דאטע װערט פאר א־נז א זמן מתן ד״־רתנו; ד־ פױע־ד־קע ל־טע־אטור א־ז געװ־ם נ־ט וױיניקער חשװב, אבער מען מוז ד אבע־ר א־בערלאזן פא־ אנדעהע. מ־ר װעלן דארפן זײן צו- פױק, א־־ב עם װעט ז־ך א־נז א״נגעבן אײנצ־האלטן א־ן א־נזער רעג־םטױאע־ע אלץ ,װאם װעט אתיסגײן נאך יענעם טערמ־ן. דאם װאם ױ םא־בא־אט־ט האט אגהײב אװגוםט בא׳ שט־מט פא־ א טערמץ דעם ערשטן יאנואר פ־ן קומענרקן יא־, א־ז נ־ט ק״ן פ־מן פ־ן אפגעלאזנק״ט; םארקערט, דאם זאגט עתת, אז מען האט זיך אפגעגעבן א חשבון, וד װ־כטיק עס איז גראד בײם אנהײב תדכצום־ק װי סיגעהער צו זײן אלע הכנות און צו- צוטדעטן צו דער א־בעט ע־שט יעמאלט, בשעת עס װעט ױן אוים- נעבויט א םעםטער פונדאמענט. עם קען ניט געמאלט זײן, אז מק זאל פ־־עד ג־צן אק סארט רעג־םטױר-קא־ט; און א־נמיטן דערינען א־י- בערשפ־־נגען אױף א ציױיטן סארט; םען דארף אױך װיסן לכתחילה