Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 115

)15 לימער&רישע (נלענזער 73 גײםס דארף םען נישט מעססן, נזןר - האבן און באגרייםן! םיר האטן געקןנט םעםטן דעסאלט, װען די ליםעראטור האט זיך באשעםסיקם םים םזןטאנראםירן די ״נאסור״ אין ״בילד• לעך״, פדי מיט די םאטאגראסיעס די נאטור בו באשײנען. דעמאלט האבן מיר געקאנט אויםמעפטן אםילו ניט ״ארשי■ נען״ די גענויקײט, די פינקסלעכקײט סונם באשריבענעם און אםגעסאלסן. פון דעם פאםענט זןן, װען דער אטת, אז 2 2 — 4 האס אויפגעהערט בו גילסן םאר דעם אוםבאפרידיקטן גײסט םון קינססלער, _ הןןט גלײכצײסיק אויםנעהערס צו גילסן די אריסי מעטיק םון פןןסן. און טיט װעלכע מאטן האט איר גערזןזטן דןןס געזאנג פון אינסרןןספעקגיע? מיט דער נ־אס םון שײנקײט, םון רײסקײט? אסשר מיט דער מאס םון קאנטטרוקציע און ארכיטעקטןןניק? און מאסן זײנען דאך געװען א סך, םסתסא ניט װײניקער װיפל לעזער! דערסאר װײפט איר פסתדא אויך, אז יעדע עוײ שײנונג, װאס קאן געמאסטן װערן מיט א סך מאס;, ה$ט נישט קײן םאס קײן אײנציקע. נאך, ליבע קןןלעגן, װארסט איר כיר סאר, אז װען םען װעקסלס אן אנשוױנג, אז מען הערם אויף צו גלויבן אין אײן אידעע לסובת א צװײסער, אױ די התחײבוח צו דערקלערן און קלןןר מאכן דעם ״יש׳/ כיט װעלכן םען ײעקסלט דעם ״אין״. נו, אין ענין ״ױעקסלען״ בין איך װירקלעך אביסל שװאך. האט מיר דאס נים קײן פאריבל. מיר דאכס זיך. אז א דיכפער ו ו ע ק ם ל ט זיך א־בערהױפס נישט. א דיכטער ו ו א ק ם ט. ער װאקסט ארויס פון אײן עטאפ און װאקטס ארײן א־ן א צ־וײםן, אין א העכערן, אין א װײטערן• און װןןס העכער ער װאקסט, אלץ ברײטער װערן םאר אים די ברײטקײםן, אלץ קלענער װערן םאר אים רי קלײניק״טן. םײדן זײ װאקסן, רחסנא־לצלן, צוריק. און איצט. צום םוף, ״די טאפטמײםטערישע רעדע״ אויםן ןןװנש אין פאריז, אויף װעלכן איך האב זיך אויסגעדריקס, אז ל״װיק האט בשלום געגרונ ע■ װעט די טים;, אויף װעלכע י. ל. פרץ הןןט אנגעוױזן. נו, ליבע קןןלעגן! װילט איר א נןןסטסײסטערישע רעדע, אױ אויך נים קײן עװלה. פארװןןס נישט. דער מאנטפארנאס איז זײער גאססםרײנדלעך; ניט נאר צו לײװיקן, נאר צו יעדן אםתן דיכטער, און דאס געםיל סון גאםספרײנדלעכקײט װעגן מיר ד$ ניט סיט ״אונצן״ און ״נרא• םען״ אויף אסטײקאריש־ליטערארישע װאגשאלן, םונקט װי מיר מעסטן ניט מיטן סאנטיםעטער די טאלענטן. קוםס אויך צו סאין. םיר האבן פאר אײך אלעמען גענוג ליבע און סימפאטיע. אבער בלוױ, צום באדוירן, האס איר אין מײן אויסדרוק דערהערט סאסטסײסטערשאסט. םאר םיר הןןס ד$ס געהײסן איבערגעבן א גרוס פון דער ײדישער ריכםוננ צו דער װעלט. ניט א רעדע םאר לײװיקן. װײל װען םען רעדט װענן לײװיקן, װי װעגן אן אנדער באדײפנדיקן דיכטער, רודערט מען בכילא אויף די גאנצע ײדישע דיכטונג; פונקט װי װען מען גיט אטרײסל אשטארקע גרויסע צװײג סון אנוים, רודערם זיך אוי׳ דער גאנצער בוים. דעײבער איז מײן אויסדרוק אויף לײװיקט אװנט אין פא• ריז נעװען געװענדט בפילא אויף דער גאנצער אויסגעװאקטענער נײער ײדישער דיכטונג אין דער רעםרעזענטאנץ םון דעם, װאם גולס״ םון זעלבן םחבר, א סאעפע ״ל״ו״ און אנדערע װײט ניט קײן אומנעקוםענע זאכן, צי די אלע ביכער זײנען פאר אײך אוםגעקוםען? — איך זאל װיסן אויף אן אמת, אז איר האם זיך םיט די ביכער ניט ןןנגעשסױסן, װאלס איך געװען םוכן ומזוטן זײ אײך צו שיקן סון דער דריטער װארשעװער אויפלאגע. ס׳איז דןן איצט א זיכערע געלעגנהײט. אפאטאשו םארט אינגיכן קײן אפעריקע. ןןבער — ןןבער, אלנפאלס, האס איר אין דעם א קלארן ענטפער אויף אײער הויכגעשעצשן קעגנואץ, אויף די אנסיטעזן פון ״אום• קום״ און ״אויםגאנג״, _ דעם סינסעז, םון װעלכן ס׳אױ לײכט צו געפינען בײ לײװיקן גוסא• װןןס איז ש״ך דער סענהז — װי קןןן םען דך עם באגײן אן דעם ״ארשין״ _ װי קןןן םען זיך אן א־ם באגײן אין אלנעםײן און איבער• הויפט _ װי קאן איך זיך באגײן $ן אים אין באצוג צו לײ־ װיקן. _ איך — זײנער א קעגנזאץ, א לעבעדיקער קעגנזאץ, װזןס קאן ניט םאר דער עװלה אײנליגן רולק אין דער ״כאליא■ םטריע״, איז — _ םמה־נסשך: _ דארף פען א םאס צו םעסטן קונסט און קינססלער, אױ דןןך אבסזןלוט גיס װיכסיק _ _ ווער צי װעםען — ם׳דארף, איז דאס א םװ, א גורה, א געזעץ פאר אלע, ניס אפהענגיק פון די קעגנגעזעצשע טעפעס, םים וועלנע אײנער אדער א צװײטער פארנעדס זיך. ס׳מןןלס, פארשטײט זיך, געװען אן אױבערפלעכלעקײם צו סײנען, או דער גזר איז אויםנעגןסן נעװארן גראד אויף פיר ספעציעל אין באצוג צו לײװיקן. מוזן מיר דאס באטראכסן אלם אן אלגעמײן געיעץ אין דער קדנםם, װאם גײט אויסער אײער װילן אריבער די גרעניצן םון א קינסטלערישער פערזאן _ אוא אדער אן אנדערער. און דןן, ליבע חברים, בין איך א ביסל םארױאונדערט. איר װײסט, םסתפא, גאנץ גוט גיש װײניקער םון םיר, אז סון דעם פןמענס $ן, װען די דיכבונג איז אװעק סונם נאטוראליזם, װען דער קרײז עישײנונגען פון אויפן, ײאס איז ןןנגעװיזן בלויז אויף דער באגרענעצטקײט םון ןןפטיק, װען די גאנצע אויסער• לעכע נאטור ד,$ס זיך געשטעלט צו דינםט אלס איםפולס צו אנטפלעקן די אינערלעכע ניםאויסםעםטבארע נאסור םון קינססלער, די אוםקערפערלעכע גרענעצלןןזע נאטור םון גײסס, װאס װארסס זיך נים אונסער קײן רוים און קײן צןןל סון ליטע■ ראשע םןןסן און ליסערארישער אריטמעטיק,-אז םון דעם פאמענס אן האט דער אזזיגערופענער ליסערארישער ארשין זיך אלײן צע־ נרןזכן םאר חרפה און פון אומנויטיקײםס װעגן. אױ װןןס זןןל פען םעססן? םעםשן א ליד, צי ס׳אױ גוט געבויס? א טעכניש־גוט געבוים ליד געהערט צו םלאכה. און ם׳האס אין איר גוט געבויטקײם גןןרנישס־נים צו םאן םיט קײן אנבפלעקינג םון נײםט, װאס קזןן דך ןןםטמןןל ארוישרײסן םיס א געניאלער םןןרמלןןזיקײט סון א סןןלקם־ליד. און זײט זיכער, חברים דיכםער, אז איא ליד שסיםט אויך. _ מעםסן קןןן םען נןןר געגנשסאנדן םוןדרויסן, און