Literarishe bleter · 1925-09-25 · 73 (25.9.1925) · p. Seite 114

73 ליטיעיארישע בלעטעי 114 די ״אנםעסיקייס׳/ גים האבנדיק באגײטנס ערקלערס װעגן מײן םארראט צו דער ״םזןס״ און װעגן םײנע װעקםלען דעם ״יש״ פיםן ״אלן״• אט אזוי זעען זײ דאכם זיך אויס אײערע סענות, אויב איך האב זיך אין זײ ריכםיק םונאנדערגעקליבן. איך װעל םיך באפיען ענםסערן אויף אלע — און סאסער האב איך עפעם ניש וױ ס׳באדארף בו זײן סארשטאנען, זאלס איר אויף מיר קײן פאריבל נים האבן, װײל אײך, װי ס׳װײזט אוים, זײנען אויך נים אינגאנצן קלאר געװען די ״נעשעענישן אין פא־ ריז אויף רי־לאנקרי״, בשעת איר האט געשריבן אײער בריװ. איבעריקנס, װעס איר דאס שלעכסיפארשטאנענע ארײס װארםן אין ים ארײן• פירן אנהײבן פון לײװיקן, װײל ער איז דאך די אקם, ארום װעלכער ם׳דרײען זיך די רעדער פון באגאנגענע עװלהס. ס׳איז דאך איבעריק אײך צו דערמאנען, ליבע חברים. אז לײװיק איז אײנער פון די געזינטסםע און פרוכסבארססע בא־ שטאנדסײלן פון דער ײדישער דיכטונג, אײנער םון די בענסע רובריקן אינם אקטיװ םון דער ײדישער ליטעראםור. און זײן אומיױק םאר דעם ציקל לידער אונםערן נאסען ״אוםקום״, אז ער ברענגס אונז, חלילד״ דעם אונטערנאנג, איז כםעט ניטא קײן װערטע סיבות, װערטע קןןלעגן,_פונקס װי ס׳זײנען ניטא קײן װערטע סיבות זיך באזונדער צו םרײען םון די לידער, װאס זינגען װעגן אויפגאנג. אין דער באשטיפונג האבן זײ, םסתםא, בײדע-אי די, אי יענע, גלײכע דעות• נאר דער פאעט זינגם זיך. װןןס דען זאל ער םןןן? אויף דעם איז ער אפאעט• ס׳איז זײן זאך• און ער װײסס אםשר צוםאל אלײן נים, װי ם׳כאפם דך אפס אן אן זײנם אאוםשולדיק װאים און םען םארגװאלדיקם עס מיט געזעלשאםטלעכן אינהאלט. — אזוי פירט זיך שוק, ליבע חברים, אין דער װעלט. און דאם נעמלעכע האס געטראסן מיסן אוםשולדיקן װארט בײ לײװיקן, װאס איז צו אים מםתמא נעקוםען אזוי צוםעליק, װי צופעליק ס׳קופען אסך אנדערע געלונגענע ארער ניםיגעלונגענע װערטער און גראםען. און בויען לײוױקס דיכטערישע װעלטאנשוױנג אויף די עטלעכע לירער ״אוםקום״ אױ פונקס אזוי ניס בארעכםיקם און איבערטריבן, װי ניט בארעכטיקט און איבערטריבן ם׳איז די סכנה פאר א װירקלעכן אונםערגאנג צוליב זײ. און מיר דאכס זיך, אז די גאנצע אונםערנעםונג םיס דעם פראבלעם םון ״סוף״ און אונסערגאנג האס פען לײװיקן אײנגערעדט און אנגעהאנגען פון דרױסן, וױ א אידעןןלאנישן געשאנק, װי אזא םתנה (םכתמא די װאס װילן ער זאל שוין װאס גיכער אונ• טערגײן) און ער טראגט זי נעבעך ארום, די םתנה, װי אפאפ• ראסענע כריזאנטעם אין דעם לאץ פון זײנע פאעטישע םלבושים און שעםט זיך געוױס םיס איר און נודיעט זיך פיט איר, _ און דעם ליכסיקן סוף װעט ױ םסתםא הןזבן צוזאפען םיט די ״סלבושים׳/ סון װעלכע לײװיק איז םעגלעך נאך ניט אינגאנצן אױסגעטאן און באםרײט. אבער אײן זאך איז דא אביסל ניס קלאר. נעםליך: — סארװאס באפערקט איר ניט, ליבע חבריס, אק לײ• װיקן מער װי די לידער פון ״אומקום״ אק װאו איז דער לײװיק פון אנדערע לידערז צי האט איר בײ אזא קאלאסאלער באלעזנקײס, װןם איר באזיצט, קענטיק, צי האט איר צוםןןל ניט באמערקט א בוך לי• דער םון לײװיקן, װ$ס הײסט ניט ״אוםקום״ז צו האט איר אפשר אויך אםאל באםערקט א בוך ״דער _ פאר ד״ לײװיקן. דאכט ױך, אזא געװײנלעכע ערשײנונג אין אונזער ליסע• רארישער סאג־םעגלעכקײט און — זעסס נאר, זעסס, רבונוישליעולם, װאם םאר א יארידל, קײן עין־הרע נישס, ס׳איז געװארן• זעטס נאר, זעטס, װאס פאר א געהויבענע געטס ם׳האט עס משריח געװען פונם פאנסעאן און םונם פער״לאישעז און סונם ליכסיקן בן-עדן און פונם סינסטערן גהינום, _ און םען גײס און מען גײט, װי בײ קאציזנען די ״געסס״ און װי בײ סעגאלאװיסשן די ראםאנען, אלץ איז אויף די פיס און אין דער באװעגונג, און אש דער גאנצער קאדנאװאל פון נײסטער איז אלץ צזליב די פ§ר װארעםע װערטער, װאס פ׳האט דא אויסגעצײלס בםזומנים פאר א דורכנעפארענם חבר און אלץ _ איר, ליבע אמעריקאנער קא• לעגןו כאטש ם׳איז אסילו ניט סון די גאר לײכםע זאכן זיך צו פונאנדערקלײבן, װאס זײס איר אײגנטלעך אויסן םיט דעם גאנצ1 איבערשרעק און םיט דעם שטיקעלע פאניק, װאם איר הןןס אויפ• געהויבן ארום דעם אוםשולדיקן ענין• — אפנעםען צוריק בײ לײװיקן די עטלעכע װערכערז _ װאלט איר אזוי געזאגט: װאלסן םיר געהערט קלאיע דיבורים. םעגלעך, אז ער װעש זײ אײך, בכבוד גדול, אפגעבן, אויב ער געדענקם זײ נאך. מענלעך — נישס. אבער לוים אײער ברױו אױ נםצא, אז איר סארלאננט בכלל דין־וחשבון, רעװיזיע, אזוי צו זאגן. _ נו, אדרבא, זאל אײך װאויל באקוםען און לאז זײן ״שלוה״, װי מאקס עריקזאנס. — שאז _ איוי ארום גרײכן םיר צו: אין װאס האנדלס זיך עס? אין א רעװיזיע איבער לײװיקם דיכטונג? אין א רעוױזיע איבער םײן לײװיק־אפשאצונג און אין א רעװיזיע איבער מײנע םײנונגען איבער דער װארט־קונסט? די אלע דרײ אגגרײפנדיקע םאטױון פלעכסן זיך דורך אין אײער בריװ אינאײנעם, אײנער פיםן אנדערן םאראײניקס און אזוי ארום שסעלן זײ אויף די דרײגעשפאלכיקע טענה אײערע צו םיר. 1) װענן דעם ניט פאסיקן, כפעם ניט דערלאזבארן שידוך םון צװײ אזױנע קעגננעזעצגע קאנצעפציעס װי,-צום בײשפיל:— אוםקום און א ו י פ ג א נ ג, אויף װעלכן אני הקטן, אסארםירסער דורך דער ״װענטקע פון יובלדיקער קריסיק״, בין אײנגענאנגען,—זאגנדיק, אז לײװיק הןס בשלום גענרונסעװעט די סיפן אויף העלכע י. ל. פרץ ה.זט אנ• געוױזן; 2) װעגן מײן אופםאראנטװארטלעך אפשאפן די חזקה־סאם סונם ליסערארישן ארשין אין באצוג צו לײװיקן און ניט פאר• בײסן זי מיס קײן אנדער םין פון מעסיקײס, ניס געקוקס דערויף, װאס איך בין צו אזא חוב פארםליכסעס, לויס דעם םאניםעםט פון ״כאלאסטרע״, און ניט געקוקט דערױף, װן$ס קונםס איז צו אזא אומבאדינגטקײט םחייב פון איר זײט. און דריטנס? דריסנס — פײן פראקלאמירונג אויפן ראדיאדראם פון דער אײראפעישער קולטור און קונסט, אויםן פאריזער םאנטפארנאס