Literarishe bleter · 1925-09-18 · 72 (18.9.1925) · p. Seite 106

72 .׳וא ריטערארישע בלעטער 106 אן אפענער בריװ צו פרץ מארקיש נער,ארערעט ה־רוח־דאנ•. א יף א־עלכע ק-לבודטרענע־ װ סאנג״ען, ״אטקאל, ראבלע, וזסא און ױאלימער; אױף אזעלבע קינכטלער װ־ באלזאק, פלאגער, סמענראל, הוגא און ס־אנכ; אזױנע ד־כטער װי וױלאן, ראם־ן, מאליער, װערלען ארן נאדילער; ק-ט-קער װי כען-נעװ, טען און גי,יכאן>, האט א־ד, װעדטער קא-ענע, ״דעט אװנט נעעפנט... טיט אן איינלײמונגכ--ארט א־נער לי־װ־קן, אין װעלכן (א•,־) ד,אמ אנגעװיזן, אז לייװיר, איז ־נזוין ארויס םון יע- נער .,ליטעראטורי-אטמאספער, אין װעלבער סיאיו נײ- טיק צו מעסטן מיט דער מאס םון ליטערארישן^ארשין, אז די נ״סטיקע ט־פן פונס ײדייגץ פאלק, אויף װעלבע י. ל. םדץ האט אננעװיזן, האט לײוױק נשלום געגתנטעװעט און פ־ן דארמן, פון די ט־פן דך אויפגעהויבן און דע,־הוינן א געלײטערטער אין נײסט״. ט־לא דאס, װאס א־ר נאהױפט װײטער, לדיט רעם נארבט, אז ״לײוױק א־ז א־נער פין ד פרײדיקע דאקומענט;. אז די גע- שיכםע םון ײרשן װא־ט א־ז א־נז ק־ן בעל-חונ נ־ט גענלינן*, װעלן מיר אײך לײבט מיחל זײן. אפשד א־ו לײװ־ק שױן די לעצטע ״עקספעדיצ־ע כרן ע-־אפלאנען אויף ר היסאלאיק םון א־נ־עד מוח״ 2>. אלע ניז ל־װיק־שע עקספעדיציעם װאכ מיר האנן ״אפגעלאזט״ זײנען, משמעות, אומגעק־מען, ארער דרײען זיך אפשר ארוס מיט נל־נדע אויגן אויף גאמס נאװאט, עתעץ אונט־עד ױ ,־.- חושך און קענען זײעד װעג צװ א־נז צוױק ניט געפינען מ־ט די נײע עשרת הדנרת, װאס זײנען זײ םון דער פמליה של מעלה אנגעטרויט געװארן, טאקע םא־ אונז. און צװישץ ״ױ הונדערט אנדערע״, װאס מיר האנן נאך זײ א־ויעעש־קט, האט לײודק בשלוש ױן לופטםליעדשע ױיזע רורכ- געמאבט. וױ געזאגט - אפשד. א־ער אז עם א־ז שוין ניט ״נײטיק צו מעםטן לײוױקן מיט דער מאס םון ליטערא־ישן ארשיך. - היתבן? - דע,־ר,ו'פט, אז דער אויסדתק דאל שטאמען םון א־ך, א ױכטער, נ״ װעמען עס שפ־גלט דך אפ רװקא ר מעלה, װאס איז ג״כט־ק אנטקעגנגעזעצט דעס א־יכגעשרענעכ לײװיקישן דדך — ״א־מק־ם״. ניט אכטנרק או־ף דעם, האס איר נאשטײט אז ״א־נזער מאכ איז ניט שײנקײט גא־-שװ־דערלעכק״ט״ נ>, שטעלט א־ר דאך אװעק פא־ דער ציטאטע - ״זינגען מ־רז — םון אײך זעלנםט אונטער- שט־אכן. און אין א רעפלעקסיע4) װאס א־ז םילײבט נ־ט רירכאויכ אפטימיסטיש, אנער מעליאר־סטיש אמװײניקכטנס, נאגענענען מיר אץ א קאװאלקארע אזא צוגאנג צו אונזעד לענן װי אויך צ• אונזער ל־טעראױש האנ און גדטס: ״- א.־יכ<עט.־אגן ,װערןז ״סיפלאקערט אױף א־כ א־־ף א ליבטיקער געשיכטלעבער װ־ל;: ״- א־־פג־ן!״ ״אױפבליען!״ ״- לעבן -״ װ• פארט זיך דאס אזוי לײכט סיט דעס םראגנאסט־קער פ־ן ״אונטערגאנג״? און וױ זאלן מיר נאך אײער אױסדתק א־נעד דער ל־טעראדישער פאס אין איר אנװענתנג א־יף לײװ קן פארשטײן א״ערע װערטער: ״מור, אלע, זײנען שדין צ־ קלזג און צו ערםאדן, אז מ־ד זאלן גלױנן דעס ק־נסטלער ״אויפן ,װארט״, אםילז װען דאס װארט איז נאשמעקט מיט פעדפום םון ננ־אזת? 5>. דערלויבט אונז נ־ט דער א-סדחק צ• דערװא־מן, אז א־ר, נ' לבל-הפת־ת, האט געמעגט ניט אזוי ל״בט רעאג־רן א־ן זיך לאזן באפן אויף רער װענרקע פון יזבלז״קער ק־יטיק, אז ״אויף דער ײױשער;זט־ט, א־ז א־עלבע, װאס ״או־ף רי ר-־אטן פ־ן אונזע־ע נרעמען ז־נען צעהאנגען רױטע אילומינאציעכ״, ניט װײל ״נײ ױ םענסטע־ פץ א־נזער ה־מלאז־ק־ט קלאגן אנמולריקע נעבט״, *> נאר .װײל אץ א־נזער ליטעראױש װעלטל - װא• דער װעג פ־רט פון ״פאו־װערטם״ אין קאפע ״אײראפע״ אץ צ־ר־ק, םון - אד זעלנער קאפע א,ץ צ־ר־ק, א. אז. װ.- א־ן ״מא־ א תרער געטאן: דאט ז־ך א נױ עט״אכ פױע־ א־ז אפאטאשו אפגעםא־ן ק״ן אײראפע אץ נאײ־ האט זיך לײוױק את־כגעלאזט אץ זײנע פיכט-ט. נאט-לעך, װארטן מיר א.״ף נע־וכ;, אױף א־נט־מע־ע גע- רוסן, וד מ*ר זײנען נ־נ־לת אױסט״שן ױך אן ױדעקטע אמנאכאראר;. און אט, דערגױיכט א־נז דער נ־מע־ סב פץ ״ױ ליטע־אר־שע נלעטער״. מיר לעזן פ־אנ־ן קאפקאכ רעדצ״ל־נג: ראכ שטעלט צ־פױ־ן א־נזעד ק־נכמלעױש גע־מיט. מיר נליקן א־״ן א־ן זרוננלכ טרויער־ק א־ט־ל״ א־נער רע־ ל־קװיױתננ פ־ן דער אתאנ־זאצ־ע ״קולטור- לינע״, און סיג־ט א־נז א היאכקע א־ן האױצן: נעװען א קלײנע־ אאזיס אץ אונזער ק־לטר־עײן מ־נ־ און-או־כ. רער װייטאנ װערט עט״אכ נעלינרע־ט אראנק נ. מ.-ס ארט־קל ,װעגן ״־עס ד־נ־ק אין פ־־ל־ש״. גס׳װ-למונה. נאלד אנער, א־׳כ שוי-־ערלעך קעגזגעזיבט, דערנ״לט א־נו א. אלפעױן ״״אכ א־ז געװאץ פ־ן ״ט־ב־ה דעש מ־לניקן״ א־ן עדמאנד פ־עגכ ״א־נעתעצונג א־־ף ••דעא-פראנצויזיש ם־ן עלזאס״. ענדלעך - סינא־באפט דער אטע:. מיר דע־נליקן ה. לײװיקכ נילר אץ, ז״ט נ״ ז״ט, א נאשײדענער נאױנט אינער דעכ ל״װ־ק-אװנט אין פאױז. אלזא: ראכ ,װילן מיר דאך טאקע נאמת װ־כן. •א. טא װי אזו־-זשע ד,אט מען עס א־־פגענ־מען רארט ״אונזער״ ל״װיקן? א־ד װ״סט ע־ אפשר נ־ט, אנער מ־ר קענען א־כ דאך: א שטילער, א באש״רענער, א פארחלומטער, זאל ער חלילה ננשײ װעק אין א פ־עמר לאנד, א״ף א־מה״מלענע װענן, דורך פרעמדע ז־פן און מנהג־כ. לעזן מיד. שװין נאך ד־ ע-טטע עטלענע װערטער פ־ן נאר־נט .װערט א־נז;־טװאס לײנטער, ק-גן מ־ר צוט־ו־ צו דעד װעלט מענר לים, אז ער אםעריקאנעד ק *י ־״*;• ז• װעט מע כיזאל א־פ ״בײ אן א־נעדפולטן טעאטעד, װאכ פאױז האט קײנמאל ני• ״ױשע ליטע-־אױשע אװנטן נ־ט נ״געװא־ינט, האט דאכ פ־עז—וס, ױאס א־ז נאשטאנען פ־ן דעס רינטער נופא, פון..." ראכ צע־טל קלינגט וױ אן א־נטעדנאצ־אנאלע ליגע פון ק־נ- האכ לענט אז ״אץ א נאג״םהערכעד שט־נג־ננ פון דעד גאנצעד פאדזאמלוו ױאכ א־ז נאשטאנען פץ אדנעטעד אץ א־נטעל־גענץ..." יא־ן װאוי א־ן פ־אנק-ײך, א נכ װיגל פון א װעלטלעבעד קולטור .װא־ האט זיך :אגױסט דעכ ד־כטעד לײ,װ־ק צוזאמען מיטן פילקעפ־קן ע־לס עכ, אונזעדעד א ק־נכטלעד סוף-נל-סוף י•- ו 1) פרץ מאיקיש. .״מאניפעםס״, כזןליאססר#7 גימ. 1. 2) ד$רם• 3) דשיס. 4) ד$רס. 5) פרץ מארקיש, ״מיס פצימאכסע אויגן״. ביכערװעלס, נונל/ 3/ ער״ שסע־ יןןרגעגג, זי [.