Literarishe bleter · 1925-09-18 · 72 (18.9.1925) · p. Seite 105

105 ליטערארישע בלעטער 72 .זא ־אלאק, םונטן, און אנדערע װאלוטעס. קינדעד לאדעװען אױס אן אוימא טיט דאלאק, קינדער שטופן א װעכעלע םיט םונטן... ר־ך פא־ט־אנט א־ז אויך דאש בילז־: ־אבע־נ״לע די מויד שטייט א־ן שיסט םון א הארמאט. מיט ,װאנ מ־ינט א־ר שיסט זי? מ־ט נאמיעט? אשר, ז־ ־ט־סט מיט חחנ־מ א־ן ם־ט נדן. טראך-ד,־אךז - אט שיסט עס א־־־ז נאר ש־עקט זיך נ־שט. םיאיז חתניס ב־ל־זז א־ן געלט א ביסל (סיק־מט צוניץ>... א־ז ,־ױדעראמאל משד, דער איינבינ־ער. סאדשטעלט אלב ט־ע- גער, ער טראגט א ק־יש א־יםן םלייצע א־ן א װאל־זע א־ן האנט. און רידער דריי ג־־=ט,־ייבע סערזן: ״ער טראגט, ער ברענגט דע־ ניי׳יאר טרעכע־ םונט;, טשעקן און בל׳טיב פא־ דעם גײםט א־ן םאר דעם גיףי. - ** ,״.׳ <י5ליו 3ױ־~ ־די׳ד*! •־•ל?#י'*׳&ה וי אי־ף נאך אן ארט א־ז דער זעלבער משה דער א״נב־נדער סאד- ־טטעלט אלם נ־ראמאנט, װאט סארשטײט זיך א־־ף חנמת היד. עד ק־קט א־ײן א־ן דאבע-ג־טלט האנט און ואגט נב־א־ר,: ״װעםט נעמען א חתן גא־ א־נט א־ן דער װעלט װעםט האב;, אי קלײדער א־ צירונג אי געלט״. א־ן אזױ בטדר גאנצע טע־־־ע־ט לשנה-טונה-ב־לדעד א־יף דעט מאטיװ סין דער ״א״דעלער מאטער־ע״: ״א טאװאראװער צוג מ־ט נאנקנאטן״, ״א בריװ-טרעגער װאט ב־ענגט א געלט םאקעט 0■־; אמעריקע״,״ ״א םלאך, װאט שרײבט א טשעק אײף פונטןי׳, ק־נדער ס־לן אן א קאסע ם־ט װאל־וטע, א־ן מלאך גב־יאל ט־אגט ד־ ײאטניא״. א גאנצער או־םװאל םון ״לשנה-טונות״ א־ן דער םא־ם םון םא־שײדענע באקנאט;, אבליגאצ־ע־ט, אקצ־עט, װעקסלען. א־יסגע- שטעלט א־־ף דעם נאמען פון מלאך מנאל מ־ט א זש־רע םון רב־נ־- של-עולם. מיליאנוװקעס, היפאטעקן, טשעקן א־ן אנדערע װערט םא- ם־רן םון ױ סמל־א של מעלה-בענק מיט קיםאנעט צ־ם שנ״דן. א נ־סח םון ״א םאטענט-לשנה-טובה": ״א״ך או־ף נ״ ־אר א םאטענט, א־ר זאלט האנדלען א־־ף דע־ װעלט. זיך נ־שט אננעמען קײן הענט, א־ן םא־ד־נען לײזן געלט. א־ן באשעק ,דעט א״ך גאט מ־ט מסחר־ם שטארק א־ן סעטט; ריזאלט נ־שט ,װיסן םון באנק־אט, םון ק״ן רע־ענט און ם־אטעסטי. אז מען שמועסט םאלקסטימלעך א־ר־ל־ימ. און אט האט א־ר א גוםח םון ״א מיל־אנוװקע״. ״נ מיליאן םונט שטערל־נג קעש װעט באק־םען דער ז־נה נגורל דעם ז-טן תש־י אין קאסע סקא־באװע ם־ן בורא-עולם ל. ה. ,־. ה. (ל־ הנסף ול־ ד,זד,ב> אן ק״ן שס אם־ענענונג םון םראצענטן. דירעקש$ר שר הארצרות הבלל דער ״א־ך״ םונם ױנטער-םא־לעגעד א־ז דא אנטםלעקט א־ן זײן גאנצער ר״נק־ט און דע־הו־בנק״ט, זײן גאנצע ליבע צ־ם םאלק ישדאל, זײנע א״דעלע װא־נטשץ א־ן הײל־קע באגעק. א־ך ב־ן מסוםק, צ־ ױ ב־נות םון ״לשנה-טונות״ װעלן םא־ן סאלק ישראל מק״ם װעק. דער םארלעגער װעט סון ז״ א־״ה ז־נער אױםבעטן א גוט יאר... ז״ אן משה דעם א־ינבינדער, ,װעחט ער ״א צײט׳ג״סטי־, אן אלטער ־א־, א מלאך גבױאל א־ן .װאס נ־שט. אט א־ז א לשנה-טובה מ־ט א ראמאנטישע קאנצעםצ־ע. גדליהו דער בחור םון דער עקסםעױצ־ע ט־ט אן ז״ן שבתד־קע ,װיזיטקע מ־ט א הארטן קאםעלושל. ער לאזט ז־ך גר־מ־רן ם־ט א קמץ-בערדל, װי אן אמת סארליבטער קאװאלער. ב״ דער ױט זעצט מען א,װעק דאבע-גיטלען א־ן מק לאוט ז״ ב״דן שװ־מען א־ן א לאדקע. םון אונטן שו״יבט מען דאס צא־טע ל־ד: מ״ן שקזאל ל־גט א־ן מו־ל ב״ ד־ד, מיץ גהינום - ױין ״נ״ן״. א־ן א נן-עדן א־ז םאי מ־ר ױין ״יא״ א־ן דו אלײן. אזא^ישנה-טונה קען ױק ביז טרערן... אויף אן אנדער ״לשנה-טובה״-ב־ל־ לאזט מען דאס זעלנע םא־ל םליען או־ף אן עראםלאן באג־׳י־ט מ־ט אן אנדער ל־ד; דו זעסט ױ גאלדענע שטראלן, ױ לערנע זינגט א־ן טרעלט. עס װעלן לוסט און םרײדן באהערשן אונז ױ װעלט... דאס זעלבע םארל שטײט א־יף אן אנדער ב־״ד אין א װאלד לעבן א װאסערסאל, אנגעשםא־כ א־־ף א װינער שטול. ה־נטן שט־ט דאס שק-־נגל מאטל מ־ט םל־גלען. ע־ באשיט ז״ מיט בלומען. א־ן װ־דער א ליד: ״עס בליען א־ן ט־־זנט געשטא־׳טן ד־ בלומען. ז״ פאלן אױף אנזערע גדםן: דז זעםט, מײן געליבטע, דער נאנט־גא״ ז־נגט דער מלאך אמור טוט א־נז רוסן״. דאס ױנען אלץ םאעט־ש-ו־אמאנטישע בילדעד, װאס ױרן בײ דער נשםה און בײ װעלנע איך האב שטא־ק געװײנט. אזוי נעװײנט מ־ט אזעלכע קװאלן טרעק, אז בײ מ־ר האט געם־יאצט ױ רער ס־ן װאסערל״טונג. עס גיבן אבער או־ך רעאלסט־שע בילדעד. שוין א ביסל צ־םיל רעאלסטיש. בילדער, װאו דעד ד״־יםט-מאט־װ א־ז: דאלא,־, װאלױםע, געלט און נחלאות א־ן אױן-־שדאל ״א לשנה-טונה״, װאו קינדער שם־־1;. עס רעגנט מ־ט סטבע־ת. דעדנ״ אן עכט קינדער-לדל: גאט, גאט, גיב א רעגן, סאו־ ױ קלינע ק־נדעד װעגן. לױטער רענדלעך און דאלא־ן םאר ױ קלינע קינדערפ-װעג;. אויב א־ך האב קײן טעות נ־שט, האב איך אזא לדל אמאל געל״ענט אין אן אנטיסעמ־ט־יט־גר םא־אד־ע א־־ף א ״ד־שער ב,־ע- סטאמאטיע פאר ק־נדער. א־ך באשולדיק דער־בער דעס םא־לעגער א־ן פלאנ־אמ. א־יף א צװײט ב־לדל שט־יען צװ״ ק־נדער א־ן םאמפען םון א םלמם און עס שיטן זיך ודדער געלע מטנעות. און א־נטן ז־נגט דער ױכטע,״: ״עס סליסט גאטס חסד, װי א קוזאל, און הײטערט אויף דער װעלט. עס גיםט זיך שסע גלק אן שיעור און געלט, און נעלט, און געלט... און וױיטע,־: קינדעד ב״ א קאסע ס־לן אן ם־ט שטערלינגס,