Literarishe bleter · 1925-09-18 · 72 (18.9.1925) · p. Seite 104

72 .זא 104 ליטערארישע בלעטער דאש זיך געקנײטשט, געסינקלמ אז־יף דער זון. ער א־ז געשםאנען א וױילע אוז אונטער א־יםםרײסלענדיקע קולות גענומען םל־ען - א םאל געטאן, וױ א זאק ם־ט זאםד, אויף די שטיינער. דער המון מיט שטעקנס, ם־ט דרענגער האט ז־ך געװאדםן אויף ״ױדאשן״ א־ן א־ס לאננ געשלאגן. א־ן אז סא־ז קײן זנו־ םין קײן פנ־ס נ־ט געבליבן האט רער הטון זיך בארולקט, איבער- געגעבן םיםאדזעעניש דעס ױנג,זאת .און מ־ט ם.־ײד געקוקט, װי םען שלעפט א־ש א־ן טײך ארײן. דעם װילדן הם־ן, װאש זובט אלעבעד־קן ײד םאי א קדבן ׳ און אז ער קאן א־ס נ־שט באפ;, האט ער מ־ך, דײן ברודער, אנ;ע- שטאםט, װי ק־נדעד שטאםן אץ א ל־אלקע און שט־לט אין זיך ד־ ח־הז .־ױ־נסט, ישד? דער המון האט ״ױדאשן״ זיך נ־שט געלאזט א־ישטענה;, א־ס ארעקנעד־שן םון ״בודדער״ א־ן מ־מן שםועש. אלעםענש א־יגן זײנען געװען געװענדט זג־ש קלו־סטע־-טורעם. א־ן א פ־ד-עק־ג פענסטער, אן שדיבן, א־ז געשטאנען ״ױדאש״ ם־טן פארב־נדענעש א־יג, מ־טן ש־טערן בערדל. די אמלאסענע קאפאטע לשנה-טובה-ליטעראטור א ק ר י ט י ק ע ק ע ל ע ר ן רעש אלזײטיקן ב־ײט םא־געמענד־קן ט־ף-שפרודלדיקן שאםוננס-ג״שט פ־ן זײער שעםער. ד־ געסל־גלטע םאנטאז־ע און פאעט־שער םל־ םון פארלעגער א־ז א־ן לשער ױ םארטו־אבטונגען א־ן קאנצעפצ־עש םון ד־ לשנה- טובה-װעדק זײנען אזוי גרױם און טיף און רײך, אז א־ש צו ה־לף ק־מען גאנצע שװאדדאנען קינשטלער, םאטאגראם;, גראם־קער, דת- קער, םאלער, ל־טאגראםן, ױבטער, םטאט־םטן ארייג. עס א־ז כדא־ צו שטוד־ק די ,װעגן םון שאםן נ״ ד־ םאר- לעגער• כױ אויסצום־רן אײנס םון די דאז־קע קונסט-,װערק סבוח אל הפועל דעק םונם מחבו־ מאביליז־רט א גױםע םערואנען, װ־: דער בחור םון דער עקםפעױציע - גדל־הו ה״םט ער. ראש ש־ק-ײנגל םאטל, דער אײגבינדער משה און דאבע׳גישל ױ מויד, עטלעבע שכניש א־ן םר.ש באקאנטע. מען דארף נאר האבן דערצו דעס נײט־קן םאר־קמאכער און רעש נ-־יטיקן רעקװיזיט םון א קלאטשע באיד, א צ־לינדער, א םאר םלינלען א־ן א הארטן קאםעלישל. מ־ט רעם ה־לף םון דעם דאז־קן םערשאנאל א־ן רעקװיז־מ קען םען אויםשאן װאונדער, אױב עס געםינט זיך אונטער דער קינשט׳ לע,־<עזשי םון פארלענער. האן םארטראכש מען װא־גדערלעכע קאנצעםציעש סיםבאל־שע ,־אםאנט־שע, מיסט־שע. גדל־ה־ דער בחור סון דער עקסםעדיציע לאזט מען גרימיק א־ן א גח־ע קלאטשע בארד. מען מוט א־ש אן א יארםלקע און סען לאזש םאטאגראם־רן נלרז זײן קאפ. א־נטן ק־מט דער מאלער און מאלט אוים א ים. דאם זאל הײסן, אז דער אלטער יאר טױנקט ז־ך אין ים םון םארגעסנהײט. דערנײ שםעלט דען אװעק דאבע-גיטל ױ מויד םיט א םאר םליגל - דאש זאל זײן ױ פאױקערפעתנג םון נײ-־אר, דערנאך בעש מען אױכטער, װעלכער ש.־~בט אונטער אינטן ױ נאגײסטעדטע סערזן: ױנק, אלטער יאר, סארגײ מיט ד״ן שמערץ און ,װײ. זינק א־ן תהום םון צײט. א־ן זאל ױ װעלט םון צער און לײדן װעדן באםרײט. ד־ סליגלען שפילן דא נבלל א גח־יםע דאל־ע, מחםת מלאכ־ש ז״נען דא אין גתיסן געבדו־ך. די זעלבע םל־גלען, װען מען טשעםעט י זײ אן מאטלען װערט ער א מלאך, װען מען טשעפעט זײ אן דאבע- ג־טלען דער מו־ד, װעדש זי א מלאכטע, א־ן װען מען טשעםעט פ ו ן ט ו נ פאראן ב״ א־נז ײק א שטיק ל־טעראטור, װאס א־ז נאך פי־ן ק״ן אײן לטעראטוד׳-ק־־ט־קער נ־שט באהאנדלט געװא־ן, ק־נסט־ װ־ע־ק, װאש זײנען נאך פון קײן רעצענז־סטן א־ן עס״א־שטן נ־שט באשר־בן געװארן. א־ך רײר װעגן א־נזער לשנה-טובה-ליטעראט.-. ראס דא־־קע לשנה׳טובה-װעדק, װאש א־ז אײגנשלעך א נעס־ש פון ױמעראטװ׳״און נראם־ק-קונסט א־ז מער א ם־אדוקש םון שא- םונגס-ג״שט ס־ן סארלענער, א־דער ם־ן דעש ד־בשער א־ן גראם־קער. װאס ז״נען א־נש ק־נשט-װערק באטײל־קש. א־ן דעש םאל קומט נישט דער מחבר צוש םארלעגער, נא־ דעד סארלעגעד ק־מט צוש מחבר. ע־ קוסט מ־ם ױנע אידעען, גלענצנ- ױקע פאנטאז־עש, ס־ט ױן ט־םן חוש םאר ק־נשט א־ן ׳נדינקײט מ־ט ז״ן גױ־שער ג״סט-־״כקײט און אשפיראצ־עש. און דער ד־כטע־, דער גראפ־קע־ - דאש זײנען בלו־ז ד בלנדע װערק׳צײג װאש םירן- א־־ם דעש ג־ױםן ״א־ך״ םון פארלענער. א־ן ער א־ז ז־כער מ־ט ערסאלג. .דא־עש ער, דער םא־לענער, װאש שטײט א גאנצן לעבן בײ ױ םאל־צעס ב־בעד, האט אוישגעשטודירט ױן ״לעוער״ א־ן ױן ״דאס םאלק״ אפשד מער א־־דער די אלע מתב־־ם, װאש האבן ױ דאז־קע פאלצעש אנגעסילט... נ־שט א־־ן מאל האט ם־ר א םארלעגער, אנװײזנד־ק אויף ױ ג־ו־סע פאל־צעס מ־ט ב־בער, געזאגט מ־ט אזא ז־םץ, װאש מעג אנטשטײן בײש ג־עסטן גבי,־: - עך, װעז אט ױ אלע מחבר־ש װאלטן געשאםן לויט מײן אנװײזוגנ א־ן מײן ױקטירונ;, װאלט אפשר ם־ל געדנטער געװען פאר םיר, םארן מחבר און םאר כל-־שראל... — טא לאמיך כאטש א־ן מאל א־ן יאד םרוװן מײנע אײגענע בוח־ת, לאמ־ך שאםן אן אײגענע װע,דק און זאל עס מ־ר זײן א פא־ג־ט־ק־ננ םאר ד ליזונגסלאזע טענ און סאר ױ ם־לע טעג ר־ט אט וױ ה״שט ער דארטן בײ א״ך - א״ער - םרצן... פוגקט, וױ דער ד־בטער מענ ט״למאל װערן א םארלעגער, מעג דאך דער םארלענער אײנמאל װערן א דיבטער. נ־שט מער,- װי זאגט .װ־ישנבעחנ - דאל דאס דער פארלענער האבן או־ף ז״נע בײנער, ,װאש דער ױבםער האט םון ױן פארלענערי־, און זאל א־ך עש םארדינע;, װאס דער פארלעגער םארדינט םון זײן ״ד־כשערײ״... אלזא, א״נמאל א־ן יא־ - ם־אר ראש-השנה - װײזן די םאר- לעינער, װאש זײ קענק. עש א־ז כדא־ אנצ־קקן די טויזנטע־ לשנה- ט־בה-ב־לדער א־ן ױ שױ-םענסטער, כדי צו איבערצײגן זיך א־ן