Literarishe bleter · 1925-09-18 · 72 (18.9.1925) · p. Seite 99

99 ליטערארישע בלעטער 72 .זא אץ איצזער א-־דנאנ״-יטפראך אזעלנע דע־טע־ אץ װע,־טלעך, .דעל1׳ *ו ******* דעלכע ודעלז ק־נםאל א״נלעבן ז*ך, נ־ט א־ננ־-ע־ן ז־ך. ז־ער ד,־א:ג, ױיער כאראקםע־, ז־ער אפ־טטאב א־ז אזא, אז ז־ קאנען ז־ך נ־־טט ,.נאט־־א-־ז־רך, ז״ קאנע־ן נ־־טט־ אננעםען ד־ נרדנט-געזעצן £־ן א־נזע־ר •טשראך־ 'ו מ -<, ■׳(<. מ םחם־ םען ד,אט א ם־- א־ז ו א־־ם־ודק א־ז; א־ן א־ר בלײבן £־ע־ם ז״נען א־בער־קע. דא־עם נ באנזגענען מ־ט ד־ ױע־טע• ־ע־ב-־ב־־ק, ז״ ז״נען *־עםרע - געד,אנט!־ך .דעלבע ז״נען דא א־ן ״ר־־ט, ד.אט םען ז־ א־־־נגענזםען. נ״ן. :אנלעס־ק״ט םדן א דט-ד־טצ־של־ג־רטן ג־טט, ד־ דפ־ר־ר״ פ־ן אפגעלאזענעט געדאנק דאט־ ז״ פא־שלעפט אדער. א באאט ו ן ו *, י<|... אז דאט .־״דן א געמ־־טטן א־׳י־ז אזן אז גאר ע= נ־טםד דאג עט א־ל א טערר. ״ד־־ט ד,אט : אנגעםאנט א נאאט א ם״נען צעם־שטן ״ד־־ט ד,אט צז טאן מ־טן , ,, ״.■ , ר־טטן א־ן ״טטױאך-עטטעט־קע־ דארטן עט באדז־ע־־ן. נ־־ן א ט־אגע נ־־ט־נ ד.א: **** *********** *** ***** > ׳ג׳ ** —ן -> £׳ ן * <^ ד־גק״ט ארן דע• 1* ~יש ־.״)• י ׳״ ־ ו• דעגקען א־ו מ־ט דעס אױך טאן ט , דענקט א־ן נ־שן ק־אנג , אן ה־ארםא צ־ארט, עזדענט, : געשדאק״אז. ־א־מאניש, מיא־ס, ױסי ם־לט ו א־ן ד**ץי ע־ געדאנקען-לעבן, םון אינסטר־םענט פ־ן א־נז ז אן א־נסטרזמענט קאן נ־ט שפ־לן גרטי. װען דער רען *וױעלט. װאס װערט, א־ז װ־נצ־ק דאס שם־לן ׳ אל ־ימן גס א 1 1 י ט־לט ־טלענ אר־ב םען באנרגנט ז־ך ם־ט א ־ט־לענטער בל־.. א־ז ד £־אגע מ־ן ,־״דן א ר״נעט א,־ן א עד־נעט ״ד־־ט־ נימ ק־־ן מ־אגע־ :א־ סזן ־ט־טראך אל״ן. םיױרט אן ד־ נ־טםד ט־ן םאלק, ־־ גאנצע ק־למ־ר מץ םאלק. ארן א־ן דער אם־,ן דארף ד־ נשםד, געל״טערט און ד־ קרל׳ ט־ר געדר־בן ודעק, נד אז ז״ער אר־סדררק - ר־ ־ט־טראך - זא־1 זק אװי, װי מ־ר דארטן װעלן, אז ז־ זאל ז״ן. אבער דאט ד״טט נ־ט, אז םען מרז דעס לשון - דעט א־־בער־ט־ט־ן ־ט־ט־־אט טרנט טאלקט-ג״סט - לאזן צרח־ אזן אטגעבן דך נאר ם־ט דע־ ,־״נ־קרנג פרן ױ קדאלן דארט ארנטן א־ן דער ט־טענ־ש. :״ן, ד־ ־ט־ט־אך א־י״ן א־ז א קדאל םרן ג״סט־קן אז־נדררק, :״טט נא־ אן א״טערלעך ם־טל. ד־ ־ט־טראך װ־,־קט ־אר־ף אונזע־ דענקען א־ן א־נזע־ ס־לן, ז־ פארם־רט ז״ ג־־טט א־ן ק״ן קל־ענערער מאס, רז־ ז״ טאדמ־דן ז־. א־ן א־־ב אזז־, אר־ב עט א־ז א ם־אצעט םרן קעגנז״ט־קע־ ,־ױ,־קרנג, מוז םען אגד״בן ד א־בעט םון נ״דע דטן. דאט א־נעװ״נ־קטטע :״טט־קע לעבן םרז אדדא־ זרנן א ת־קון צ־ט כאאט; צז גל״נער צ״ט אבע־ מוז ד נאאט״טק״ט געט,־־בן װערן אר־ך םזן דע־ ־טפ־אך. מען מוז בא״א־טטז־ג־ק, ם־טטעםאט־ש אץ עקשנרדד־ק קעםםן ם־ט דעט נאנלעט־קן, טא.־ד,־״טן, םארשם״עט;, צעם־שטן אץ טארם- לאזן דיק פון דעט םברדל, דעט ה״נט־קן ײד;. םען דארף איט לערנען מאט. םען דארף א־ט לערנען א־דענרנג. םען דא־ף א־ט ,־דזן ד ג־־ענעצן פץ שטדאנן. ער יאל נ־שט שפדנגעץ - דפק־ א װעלט - ם״־ן ״דש צו ענגל־ש, א־ן פרן ענגל־ש צ־ ״ד־ש, פזן ״דש צר דס־ש ארן םון תס־ש צז ״דש - א־ן א״ן זא־ן א־ן א־ן א״ן אמעט. ער זאל ד װערטער קל״נן, נ־ט נאפן א װאדט דא א־ן א ,זא־ט ־א־ט, אן א טאלק ער זאל ריס;, אז א שפראך א־ז פאר ז־ך א רעלט — א װעלט מ־ט א סדר :־שט ק״ן ־ר־ד... דאט בעסטע ם־טל רע־צ־ איז ד־ פא־קטנר־. סיאיז אםר., אז ד פאלקטעװל דאט ניט א־יטגע־אטץ א־נגאנצן ד גאסנשמ־אך אי־ך ב״ ײ ־ארםרה דע־רלט. אבער א נעױ־טע װ־ר- ק־נג ד.אט זי. ארן נ״ א־נז קאן א־ד װירקונג :אך גרעסער ז״;, םחםח ב״ א־נז איז נ־שטא אזא גזװ־םער ארנטע־ש״ד, װ־ נ״ אנדערע םעלקע.־, צװישן דער שױפט-שפ־אך, װעלנע װע־ט :א־ אל״ן גע- לערנמ א־ן שול, און דעט לשון םון טאגטעגלענן ארםגא:־.. םעטרט גל״ך א־ן אםעדקע אנדע־ש, ,װי א־ן מזרח-־א״ראפע ארן א־ן מזרח-א״דאפע גרפא א־ן א־ץ געגענט אזר־ א־ן א־ן אן אנדע־ן אנדע־ש. מען װאלט אפשר, גאר םא־קערט, געדארםט זען אין דעט, וװ מען מרט עט אץ אנדע־ע שפראב;, אן א־יטדררק סרן נאטירלעבן ,װאוקס און ר״בער, םארב־קע־, ם־נאנדערבלץנג. ד־ לאגע א־ז דאך אבער אנד־ע־ש ב״ אונז, רױ ב״ אנדערע טעלקער. נ״ ז״ :עמען זיך ד ארם־יקע שפ־אך-פא־םען דע־ת־יםט פון קל־מאט־שע און אינעװיינ־קסטע טאצ־אל-ד־טטא־ישע א־םשטענדן; ־־ ד,־ק־גג פון אנדע־ע, שננ־שע שפראנן שפ־לט ב״ ו־ נישנ ק״ן ג־ז־סע ראליע. נ״ אונז א־ז, סא־קע־ט, ד־ א־־טב־לדונג םון אר- ט־קע דאלעקטן א רעדלטאט, מער װ־ אי־ן ארן פ־־ע־ װ־ אל־;, פון ט־עמדשפ־אב־קע א״נםלרסן. נ״ אזנז ,־עדט מען א־ער מען דערט יעט א״גענעט: אר־ב נ־שט זאגן, צװ״שטראכ־ק. פ־רט , אזו־ צר שנעלעדע נאך א לשזן ארנזעד אז־־ע־ גרעסעדע א־ן ־״דנדק אוסעט־: א־נזער מויל, א־ ו־ך נאר יאקא־יע פארב נעמג טרן ־עדער קיבוץ. וױ דא־ט, פין א־נעוױ־נ־קסטע נאטור- ארן געשיכטע הנא־ט. צ־װ־־ט־נט, איז דאט א־בערנעמען אץ דאס א־״ננעמק אץ זיך - דאט פארד״ען - קלאנגען אין םארמען םין פ־עמדע לשנרה ידאט, .װאט עט טרט ״דיש אין ־עק לאנד), נ־מ אזא ל־־כטער א־ן נ־ט אזא א־גא־.־שער םראצעט, די דאס צרםאטן ױך צו דער נאט־ר-טב־בד א־ן ד־ער ד־טטאר־שער אנטדקלונג םון דער געגעבענער געגנט - דאט, װאט עס ט־ען ־ע־ת־יםט אנ־ערע לשינות. א־ז נ״ אנדע־ע־ א־םהס דע־ ד״־־םט-אנהאלט א־ן דער אחו־; ט — ד דארפ־שע ע- . א *********** ש נטבע קאנטערװא- נאר פאמעלעכדק: ־עבעדקסמער קװאל פ־ן דעס גע־רעדטן ״אלעק באטעלקעדנג: ג־ט דאס איט צו א געװיסע ״טע א״נגעשטעלטק״ט. דער דא־פסםענטש א־ז ט־װ: ז״ן לעבנסשט״גער ענדערט דך זעלטן ארן ברענגט עס א־־ך אץ דץ לשזן א־־ין א געװ־טע פעסטק״ט, א געװיםע שטאנדד,אפט־ק״ט. אנדע.־ש ז״״ען ד, אויף װעלבע עט האלט ז־ך דאס געדעדטע ״דש: ז״ ז״נען שטאט־שע ם־עזמשץ. (טאםע־ א־ז געװען נאך ב״ א־נז א קל״נשטעטל - א שט־ק ״דשע א״נגעפ־נ- ־עװעטק״ט, א נמקום סון דעס גױשן דארף - האט עס דעד װעלמ- ק״ג צעשטערט, צעטראטן). דער שטאט־שער א־ן דע,־ד״־־םט דער ־׳ד־ש-שטאטישער מעגטש א־ז פיזיש נא״עגלעך ארן ױדעװדק א־ן ג״כט. ז״ן לעבנספירונג, ז״ן געדאנקע;'־.אנג װ־ אר־ך ד־ םאצ־אלע סביבה, א־ן ,װעלבער ער געפ־נט ז־ך, האלט זך אין עג־עזץ, א־ן אק ענדעק זיך. מען טראגט נ־שט ה״נמ ד 'קלי־דע־, ,״אט מען ־אט געט־אגן נאך גא־ מיט א קך,־צער צ״ם צודק, מ־ען ה־ט נ״םט אפ ד מנדגים םון אםאל, םען האט־ װעגן אל־ן גאר אנ- ־ע־ע השגהס. מען ב״ם ױ ם״נונגען, שיד נ־ט א־רי אפט ,װי ד :יא־עט. ממ־לא א־ז א־־ך ױ שפ־אך, װאס מען ,־ע־ט, םא־ענדערלעך ארן באװעגלעך. װי דאס גאנצע שטאטישע לעבן, איז א־־ך ד־ שפראך פץ דעס שטאטישן א״נװא־ נער אין א םל־ם־קן צרשטאנד... ם־ט א םאר צענדליק ־א־ צרדק א־ז :עװען נאך א צאט א־זט ״ד־ש, א שמ־רה: דאס א־ז געװען דער א״נגעשטעלםער לעבנכ׳ שט־גער, ױ טדאד־צ־ע. א־צט א־ז דער צאם צע־בראכ;, אץ װי ־אט גאנצע ג״סט־קע לעבן פ־ן ױ ״דשע מאס;, א־ז אריך ד ־׳־יש־ע שפ־אך אפן פ־ן אלע ם־ר ז״טן: אפן םאר אלע װ־נטן, :■'<־ אלע ד—ךנגען, םיי נוצלעכע, ם״ שעד־עכע. ל״ק מיר :ישם נאו־ דערסון, ,װאס א״ן ״דשע־ ק־בו־ן רעדט א־וי אזן אן אנדע,־ער - אנדערש. דאט ,װאלט נאך גארנישט אזוי א״סגעמאבט. מ־ר לײדץ פ־ן אן אנדער :נ־ה, אן ערגערער. םיר ל״־ן ־ע־פ־ן, װאס אםילו א־ן ד ראםען םון א״ן ק־בוץ און םון א״ן א־ס א־ז ײדש עלול צ־ װעק עםעם אזםדכערס א־ן אומםעסטס. עכיעט, װאס װערט צעוזנען, עפעס כאאט־שס. עס ר״סן ז־ך אר״ן