Literarishe bleter · 1925-09-11 · 71 (11.9.1925) · p. Seite 92

71 .■וא ליטער&רישע בלעטער 92 װענדונג צו אלע ײדישע ארטיםטן און טעאטראלע טוער. נײ דער ײד*םטײלוננ פון .*ינםװײםקולם״ (יוינםםיסום ם*ר װײסרום• לענדיעע־ קולםור) אין סינסק, עקםיססירט * טעוםער־קןפיםיע, װןם םורנעמס ויך םיט דער אויםפ*רשוננס״*רנעט *ויפן נעניט פון ײדיטן טעוטער• אין עוזאמענהאנג פים דעם 50יי*ריקן ױניל״ םץ ײדישן םע*םעי, װעל• נער מערס נעפ״ערט װעק אין קומענדיקן 1926 •םן י*ר, ה*ס זיך די םע*םער• ק*מיםיע נײ דער ײד*םכײלונג םון .אינפװײםקילס״ נעשסעלם די אײםגונע נ*• *רנעטן און עוני״טן עום דדוק ם*סערי*לן, װ*ס נאלוינטן די געשיכסע פון ײדישן טע*םער סיי אין יערי*ד סון זײן *נטשכײוננ סײ אין דער שיעסער• דיקער עײס• דער ערשטער פעיי*ד, װ*ם איז עננ פ*רנונק מיס *. נ*לד• סאדנס ש*םן, איז װ״ניקער װי *לץ ניז איעס נ*לױנסן נעװ*רן. עס איז נ*ך נים װי נעהעריק *יגעש*עס געװ*רן די ר*לע סון דעם ג*לדפ*ק-טע*םער, אין זײן עײם *ן *מתער מ*סן-טע*סער, װ*ס איז אץ ו נע• װיםער מ*ס געשםענען הענער םון די דעם*לסיקע משנילישע *נפירער םון דער *פיעיעלער ײדישער געזעלש*פםלענקײם, װעלנע ה*ט דעם נ*לדפ*ק״סע• *םעד ניס נ*י נים דערשזעם, נ*ר אויך נאשפונט און פ*רפ*לנס. אנטפלעקן און *ניעקסיװ *פשאנן די אמתע נזדײםוננ פון דעם ג*לד• פ*ק*סע*טער אין זײן עײט, דןס דארף זײן דער נעסםער מיםל *ו נ*• עק דעם *נדענקן פ־ן ג*לדפ*דענען—דעם *י*ניעי סון ״דישן סעוטער. װ*ם *ננ*ל*ננט דעם שפעסערדיקן *עײ*ד םון ײרישן טעאסער, װען ער איז *•נעשטאנען םון דער *לגעמײנער *נסװיקלוננ פון דער ײדישער קולטור־סניבר, סוזן אויך אויפגעז*סלס װערן די םוטעריאלן, װ*ם װעלן גו• װײזן, װי דער אויפשטײגנדיקער נ*װאוםםז״ן פון ײדישן *־נעטעריקלאם ה*ט געזונס זיך זײנע װענן עום ײדישן סע*סער. די םזסיקײט פון די ליבהןנער-קרײזן (ד*ם רונ פ*ינונדענע פיס דער *רנעטעײנאװעגוננ און *רנעטער *רגאניזאייעס) מוז *ויך געפינען די געהע• ריקע *•שאעוננ אין דער נעשינסע סון דעם גונרײםונגס<*ערי*ר נו דעם נ״עס ײדישן טעאטער. דער 9וגרײסונגס<פערי*ד שליםס *ויך א״ן *לע *רוװן געלונגענע און נים געלונגענע (הירשנ״נס טעאסער, סרעעם ססודיע, .אונזער װינקל״ *. *ז. װ.^ װ*ס מוזן *לזײםיק *•נעשאעט װערן• *ט דעפ ד*זיקן ג*נען װענ פון דעם ײדישן טע*טער עו נ*לײנםן, איז ון אויםגאנע, װ*ס קען אויםגעפירס װערן נ*ר דורך דעי הילף םון *לע, װער עס ה*ם געה*ם און ה*ט * שײנות עום ײדישן סעןםעד-לענן. די ײדןפסײלוננ פון .אינפװײםקולס״ װענדם זיך עו *לע ײדישע *רסיםםן און טעאםעײסוער, װי אויך עו די געװעזענע *נסירער פון לינה*• נערישע רר*מ..קרײזן, װאו זײ ז*לן זיך נים געפינען, אין נעס זײ עושיקן *רסיקלען, זנרונות און מוסעײולן: *לסע אויםג*נן פון דר*ם*סישע װערק (נעדרוקסע, נעשרינענע), ע״סונגען, זשורנולן, אויםרופן, פ*ס*גר*פיעם, *פישן א. ד• נל., װ*ם נאלויבםן די םעסיקײם פין א״נעלנע םרויעם און דר*ם• ק־ײזן, זײער רענטלענע *ון םוםעריעלע ל*נע, ז״ער װונרער-לעבן םײ אין רוסלונד סיי און אויםלונד, די ר*לע פון דער *רעםע און ליםערוסור אין טעאסער־לענן *, *ז. װ. די *פגעדרוקםע ם*טערי*לן װעלן נ*ע*לס װערן. מײ בעטן *לע עײסונגען *ינערדרוקן אונזעד װענדוננ. פןרװולטעד פון דער ײד*פסײלונג נײם .אינפװ״םקולס״ און םעקרעטאר סץ סע*םער״ק*םיסיע ב■ *רשונםקי. םעקרעסער םון דער ליםערארישער ק*מיסיע נ■ אויסלענדעי• *דרעם: מינםק. ,אינפװײסקולט*, רעװ*לועי*נערע נום נוס. 21 ארום די ײדישע פילמען ״ײדישע פילמען:״ יטוין א יטײנע םאר *א־, דדי מען ה־ייט זיך אדדמ רעם ענין. מען ד,אמ געמאכט פ־נ׳מען - טעכניש ש,לאכע קינםטלעדיש - נידעדיק-שמײענדיקע, שלעכט״כעלסל׳אכהשע סולמען. ריהאמ פריעד געםאכט ,יױינ־ק, װײל םידאמ ױך װײניק געםאדעדט ױ ״ס־ו־רה״. א־ז געקומען א צײט - נאך דער מלחמד, - עס א־ז געװאק א גאנגבאר אדט־קל. ״מזרח אזן טערב״ האמ געהאט א גרויסן מאמעדיעלן ־עדטאלג, ״תקיעת-כף״ האט, אייסער דעם מא״ םעד־עלן געד,אט אדיך קינסטלערישן דערסאלג. האבן זיך איצט צו דעס ענין - ײד־שע ס־למען - גענומען א סך מענטשן, מיד.אמי נײע םילמען געמאכט ״קדיש״, ״יזבור״, און געםלאנט נאך םיל. סיזענען געגאנגען נאטיצן אין ױ צײטונגען. מיהאט געסויקט און נד־טוננ. ספקו־,. הא־ץ-־ױמאג, מפלד., נצחון. אדכעט, אדכעט, א־כעמ זא־ן ױ פא־ אדנמן א־ן צ־,־ק נ־שמ פא־דעכנמ װעדן לגנא־ דעס ײד־שץ א־מ־סמ. זאלן זײ א־ס נישמ א־אפפ־ק ם־ן דעכטן ,דעג. זאלן זײ ־עכ ע־־ס נ־שמ צעבא־יײ־ען. זאלן זײ פא־כלײכן א־ן :־־,־; די דאס, .דאס ז~ זענען כאד־ נעדע;. א נו־מה־לף אין א יט,״י*ירייר מ. װײכערט ד־ נעדעזענע פא־דא־מ־נג פ־ן ״ד־שץ אדמיסמן-פא־א־ן א־ן פ.־־ל*ן. .■' ו דער בארימטער פוילישער ארטיסט קאראל אדווענטאוויטש װעגן ײדישן טעאטער. װי ב*װ*וסס, הןןם זיך לעגסנס דערװעקס 8 שטארקער אינמערעס בײ סוילישע ארסיסשן און סוילישע טעמטעריאונטערנעםוגגען גום ײדישן דר8מ*סישן שאסן און צו ײדישע פיעסעם. ניס ל&נג האם מען אין פארשײדענע שםעס אויפגעפײס מים גרויס ערפאלג אנ-סקיס .דיבוק״ און ״סאג און נמבס׳״, עלום אשס ,״גאס סין נקמח״. אין א שמועס מים פארשסײער סון לאדזער ,נײעם סאלקסבלאס׳-, האט דער בארימסער *רטיסס קאראל *דווענ־ סןוויסע נװישן אנדערן געזאגם: *—די באביונג פון די פוילישע אי־םיםםן עיס ײדישן םעאטער און רעסער״ סואר הןןט זיך סין גרונםאויס געניםן. עס איז נןןך ניט למנג די גײס, װען מ׳האם זיך אויסן ײיישן טעאסער, און הויססזעכלעך אויף זײן רעסערטואר אינ״ נאבבן ניט אומגעקוקס; איגס אבער האס זיך די לאגע געביסן• מיר האבן דערזען אין ײדישן טעאסעי־״דעפערסואר פערלען, װעלכע ם׳קאן אפשר אין איצ״ טיקן מ&מענס בכלל ביט געסינען אין דער נײער דראמאסישער ליםעראסור. די פוילישע פיעסע און טעאםער״קריסיק האט זיך אנגעהויבן מער גו אינטערעםירן מיסן ײדישן םעאסעי־• איך הןןב סיך אץ דער לעצסער גײס באקענס מיסן ײדישן םעא• םערירעסעײטו&ר. איך קען אײך גוס די פיאנערן סון ײדישן םעאטער גאלד• פמדען און גארדין• איך װײם או־ך גונץ גום די מארטירער-לײדן םון די ײדישע חבריס ארםיםסן אויפן װעג סין אנסװיקלען דאם ײדישע םעאסער. דאם ײדישע סעאםער האס אכער אגרײסע צוקונסם צוליב דעם, װאם די אלע גרײסע מ״ססער ײדן קעי־ן איצס גוריק צום ײדישן סעאסער• װי מ*ר קומען צום ״טאג און נארם״? גאבץ פשוט \ איך האב אײך שוין געזאגס: װען מ׳הײבס איצס אן צו קלערן װעגן שטעלן א נײע ייעםע, קיקט מען שײן איצס אײן אץ ײדישן רעפעסיאי־. םון סראנצויזישן קען סען איצט גאיניס נעמען, אלם — שאנלאנםעםיק : וײדער א חתינה״דרײעק אין נאך אמאל ד<ס אײגענע. און דער דײםשער רעפערםראר אין דער לעצסער אײס, זאל מיר גאט פוחל זײן. עס א*ז א קײלעכדיקע זעיאג איר װאונדערס זיך, פארװאם איך רוף ניס אן דאס ■ײלישע רעפער• סואר׳. בין איך זיך םודה וםתװדר* או בײ אינז איז אויך גאדניסא. װיםהיאנ״ סקי איז שוין געניג געשפילט געװאין און דאס זעלבע אויך אנדערע גרויסע אונזערע. פאר דאס האבן מיר באםערקם אין ײדישן םעאטער״רעסערסואר אזעלכע אוצרות, װאס סיר פוזן געבן דעם סעאםער״פובליקוכ, מיר האבן זיך אויך נישס אנססײשט, דאס פובליקום איז באגײססערס, נאך יעדער אײססירובג איז דאס פובליקוס בעצװאינגען נאכנװענקען און צו דיסקוסירן. נױס איץ װארס — זײם שסאלץ מיס ד• ײדישע שרײבער און ײדישן רעפעיםוארז