Literarishe bleter · 1925-09-11 · 71 (11.9.1925) · p. Seite 91

91 ליםעריןרישע בלעטער י 71 .■/א נאלן באדאקטער. דאש דדקש זיך או־ש אץ דיער ־טט־ע־ן צו *<־:׳ רעירנדײבונגע;. פיי דער איצאל־ענ״טער א־דעאל־זש און ם״ דע־ ש־ר׳ כאלייזש און פוטוױזש קעםםן ־אנל׳ייך קענן דער נעשײדק״ט, כאא- ט־שק״ט ם־ן םא־ם און קאטפאז־ציע. די א־טאליענישע קונשט איז געדען און בליײבט םולנלוטיק און ערד־ש, - װ־ עש האט זיך א־־שנעדדקט א״נער םון ד קדיטיקער. עש קאן זיך או־של״זן, אז ד טאדעמע איטא־׳יענ־שע קונשט, לאש איז דיך אויםן געב־ט םון פא־ש׳דע־נרײבונגען, רײשטערשאםט און אנטל־קלטער טעכנ־ק, א־ז א ב־םל ארעש א־דע־ש. אין \\ ־א־ה־נדעדמ האבן נאר קארדוטשי, דיאני־נצ־א אין םאשקאל־ א־בע־׳ געטראטן ד נ־ע־נעצן םון דע־ נאציאנאלע־ ל־טע־אטו־. אבער עש טע־קט זיך שו־ן א שטרעבוננ םון דע־ איטאליענ־שע־ ק־נשט צו באהעםטן ז־ך מ־ט ױ שעםעדשע דעתר״כ־ננען םון אנ׳ דעד*־ נאצ־עש. א־ײאנ־ א־ן בראקא, םאפינ־ און םאנצ־נ־ - זײנען ־־ א־נטעדעסאנטםטע פא־שט״ע־ םון דער ריכטוננ. זײעדע .לע־ק ז״נען םוד מיט גרויפער ל־בע צוש םענטשץ, א־ן דאש דערנעענטע־ט ז״ צ־ם הומאניזם ם־ן דע־ רוש־שער ל־טעראטו־. מ־ט לאננזאטע, אבעד ז־כערע טדט ג״ט ד־ באנײ־ננ ם־ן דער א־טאריענ־שער ק־נשט, ביש־׳עכלײז באםרײט ז־ ז־ך םץ די אםנע׳ לעבטע־ םאתאננענהײטש׳םארטולעש. ד־ א־טאל־ענ־שע קונשט דער׳ נעענטע־ט ז־ך אל־ן םער א־ן טע־ צ־ש א־טרו־קן ד־טש ם־ן דע־ לעײט׳ק־נסט. לויט נ• םלןןבים ײײ״ ג.:מ. שרײבט אין זאםט־קע, ברײטע שטדבן א־ן להים־ך ם־ן זײן פראנצו־ז־שן חבר, באנוגנמ ער ז־ך נ־ט ט־מן שםאנענדיקן ס־װשעש. ע־ באש־ייבט דער ע־קר ליבע און לײדנשאםט׳דראמען, די פס־כא־יאניע פ־נש רא׳ דעי־נעם טענטש. זײנע לערער זײנען יורזשע און דאשטא־ע״שק־, א־ן א־ן דעד טאנ־ר םון שד־בן - ד־ נ״שטע םראנצו־זישע ראםאנ־שטן. דער ערםאלג אבעד האש א־ש ניט נעדנט צ־ נ־טנס. אנשטאט צו םארמ־םן זײנע םע־ק״טן ם־ן א פש־כאל׳אנ, אנשטאט צו .לעק דער פאעט םרן ױ םא־בא־ננסטע און דינםטע נשטה׳באלענונגען, האט ער זיך געלאזט או־פן םער לײכטערן דעג, א־ן האט םאר- שטא־קט א־ן זײנע ראמאנען און ל־הער ד טענער ם־ן עראט־ק און ל־דק. ער אױ ב־םלעכ־ױז א־בע־גענאנגען צ־ דעש לײכטן ם־אנצ״יז־שן זשאנד, מ־ט זײן דאםאנט־זש, סענט־מענטאלישקײט און באנ־אל־טע־ט־. א־ן זײנע לעצטע לע.־ק ם־לט ז־ך של־ן ױ ידדה א־ן שעםע־־שע אנטאבט. ד א־טאל־ענ־שע ל־טע־־אש־ר א־ז לײנ־ק בא״א־שט א־ן מעדב׳ א״ראםע־; אבעד ױ א־טאליענ־שע ל־טעראשוד א־ז םונקט אזוי א־נ׳ טערעסאנט, וױ די ל־טע־אטי־ן פון אנדערע םעלקער. מיר געם־נען א־ן דער א־טאל־ענ־שער ל־טעראטור אלע זובענ־שן אין ש־טרעב־ננען, לאש ז״נען כא־אקטעױשט־ש פאר דעש מארערנעש א״ראםע־שן ג־פש־קן לע־בן. די א־טאל־ענ־שע זוכענישן טראנן אבע־ אן א״גנארט־ק׳נאצ־א׳ כא״בע־נ און ,־אז: ^י*•*** ****-*,••** *£•*** א־ן לער א־ז אד־ םרוי קאנ־עלםקא אץ םד־ ש־וש־נר,. ב,ײײטמאן און ק־׳ײן. םרוי נאט׳ ל־ב א־ן ם־וי בארשקא-ם־שער. לע־ערמאן א־ן לינרע־. ם־ו־ שטאק׳ םערער א־ן םױ־ ראםל. בראנעצק־ א־ן ב־־;. און אם־לו א קאנםעראנש־ע א־ז נעלען; נא־ש־ק. מטא ,לא־ כ. נ־שט םאר ״א־־לטאנ א־וש זײ אײ •^****ך ****** **• •***•**•* .<. ג ך . <י <-1ן. ל־עקעך אזא געמײטטער אנלנט איז ג.יש אײנכזא:1, צװײ ראל אין יא־ אױ״;דײמ דױרי נלײך. אבער אלע טענ ם־ן א נאנ דענ, לאס םירט נ־םע צו ם־בל־ק־ש, א־ז ס־ט שלײס, צו׳ ב ר ע ק ל ע ך וײדישע ארטיכטן אין צירק) צו שםילן. א.ץ לעבן מוז מען. נױיט מען צו-קעפלעך םאר אלנטן. ־עדעש םאל א נײס. רער א־נהאלט בל״בט רער אײנענער. ם־אנמענטן, קוםלעט;, לידלעך. בדעקעלעך. און מען א־ז ציפדדן. דע־ צ־רק א־ז געפאקש, א־ן קאשע א־ז םול א־ן א.־יםן האי־צן א־ז םױ־לעך. א־ז ח־ געלעבמי לענן םא־נן נ־שט נעראנהט: דאש שםיל א־ז געםעדלעך. .לא באנק. מען ש־טעלט אל־ן א־ן קא;. ה״נט נעױנש םע;. מארנן װעט מען זען, װ־םל מען האט םארשפ־לט. םען געלײנט צו דעש עולש צו ברעקלעך. און נע׳ ,־ױנט א־ש אם ם־ן גאנצע זאכן. ם־ן א ד,־אטע אדער אן אםערעטקע. םא־ א־ן א ױמא דםג־א. ם־דם א־ן חנוכה. דאן ט,־עט ארו־ש ט־שט םון םארכ־שלשטן ב־נע׳רא־ ם־ן דער מח־צה, לאש צו־ א־ש ם־ן ם־בליקוש. ער שם־לט ז־ך מיטן עי־לפ, ,לי גלײך מ־: ניש ז־ך, לי עד א־ז. לעדט א־נט־ש. א־מםראדיזירט. ש־־ט םץ ארבײ. ל״לט זיך א־ן אנדעדע. דער ארט־שט געדע־נקעץ; ,לארש־עלע־ר טעאטער האט שין לאנג אזא ע־לש נ־ש־ט געזעץ. קו״ב צ־ דדײ׳טויזנט מעגטשן םאדם־לן דעם צידק. א־ן לײטיגעצ־ינענע ׳ד״זן, ד־ איבעל דץ, ז־צט םען ענג באנאנר. קאפ א־־ף קאם. דאש האט דער ײױשער א־טישש גערום;. אין דער ײדישער ע־לם איז געקומע;. װײט ם־ן ײדישן ק־א־טאל, אויף א—ינאצקא נאש איז מען נעגאנגען. חער ײדישער ארט־שט האט קײן ה״ש נ־ש־ט. בעט ער ז־ך א־ין או־ף אן אלנט א־ן צי,־ק אױי;. א־־ף א צל״מ;, אויף א דדמן. מען לײשט, לאננ געדזיעק קאן עש נישט. װ־ל דען םא־כאםן װאס גיכער. א ק־ק, א גלעט, א ק־ש־. קארגש מען נ־ש־ש מ־ט אםלאדםמענט;. ,ױםט־ מען אדיש יעדן א־טישט א צל״ט, א דױם מאל. און ארטישטן דאנקק, קדעלן, זענק גליקלעך. םאי׳ ב״נן זיך אויף רעכטס א־ן אויף ל־נקש. איט־שטקעש לארםן צ־ דעכ עולם ק־שן מיט דער האנט. דער עולם איז צוםר־דן. װאש האט םען א־ש אל־ן נ־שט דע,־- ־אנגש. יא ם־אלאג םון גארדינש ״נאט, מענטש און טײלל״ א־ן א כצענקע םון מזךליערש ״קאחגן״. אר־עש ם־ן דער אלטער אפערעטקע ״דוד א־ן דער ,ליםטע״ און דער נײער ״־ומענ־שע הש־נהי׳. א מא׳ :אלאנ םון אלע,חטש־ענקא און א ױאלאנ צלישן אן אש־מ־ל־אטאר אן עולם׳הזהניק א־ן א תשיד, װאם האלט בלױז ם־ן עולם היא. ב-אלקםטימלעכע זמרלעך א־ן שארזשן ם־ן רעש מונקעלן. דעקל־אמאצ־־ע־ ם־ן םודג אוז רײזען און םא־אד־עש א־־ף פאײקס-לידער. קוםלעמן אין ,ידדער קופלעטן. צ־כט־קע א־ן פארש״טע, םעטע א־ן מאגערע.