Literarishe bleter · 1925-09-11 · 71 (11.9.1925) · p. Seite 86

71 .יוא ליטערארישע בלעטער 86 פאכם דערסון אט װאס: ״האם ער אן עגה גענעין דעם םלך, מען זאל גלײך שיקן א שיסל פים חײבי םיתה, ״און זאנ זײ גו- האט ער געראטן דעם קיניג — אז דו ױעסט זײ שענקען דאס לעבן, אויב זײ װעלן די סעםטוננ אײננעמען, װארעם זײ, װעלכע האבן גארנישם װאס צו סארלירן, זײנען די א־ינציקע, װאס סאסן זיך פאר א פארלוירענער הזןפענונג״• האט מען אזוי געסןזן— און די פארםשפטע האכן גענופען די פעססוננ״... א נײער אינ־ האלט און א נײער, אגב, זײער נישט קײן פאסיקער לשון: הײםט דאס נישם רירן דעם טעקסט? ארײנשסעלן װאו מען דארף ניט, אזא זאץ, װי ״דעם שטן איז די מעשה ניש געפעלן געװארן״ — הײסט דאם ניט ר י ר ן דעם סעקסט? שרײבן אנשטאט ״נאר קײנער זאל (קײן זאך) נים רירן פון דאנען״, װאס דאס הײסט ניט גנבענען—״קײנער זןל קײן זאך ניס רירן״, װאס דאס האט קײן שום זינען ניט — הײםט דאס א נייטיקע פארבעסערוננז דורכלאזן (אין דער זעלביקער מעשה) א גאנצן עפיזאד (אכת, אגראבן, אבער זײער און זײער א כאראקסעריסשישן עפ־זאס — דעס עפיזאד כיס דעם שונא ישראלס האנס — הײסס דאס ניט רירן דעם טעקםטז צושרײבן אזעלכע נים נײטיקע און ניס פאםיקע װערסער, װי ״עס איז אבער אװאונדער געשען״ אדער היןט ״דער בעש״ם רחפנות געהאט אויף דער פארװאגלטער נשפה״—הײסס דאם ןןפ״ היטן דעם ״פאלקסטאן״ און די ״פאלקסטיפלעכע אויסדרוקן״? אין דער זאםלונג זײנען ארײננענוםען געװארן םעשױת װענן בעש״ס, װעלכע זײגען באארבעט געװארן פון יהושוע םזח, ש. צ. זעצער, ש• אנ_סקי און אנדערע. אין זײ איז, פארשטײט זיך, דער פאלקססאן נאך װינציקער אפגעהיט און אפם איז ער, פשוט, פארקריפלט און אן קײן שום געשםאק פאדערניזירם. אבער דא האט זיך שוין דער פארפאסער נים געקאנט העלפן: דעם סטיל פון די שרײבער, װאס האבן זיך געחתפעס אויף זײערע װערק, טארמען ניט ענדערן. אבער צי דען איז ניס װיכסיקער און ניט אוםבארירלעכער נ$ך דער נוסח סון סןןלק? די ״לעגעגדעס װעגן בעש״ט״ װןזלסן געהאט אגרעםערע באדײטוננ, װען דער פאלקס־נוסת װאלט םער אין זײ אפגעהים װערן, אבער אויך איצט ה$ס דאס בוך אגרויסע װערדע. דאס איז די פולשטענדיקססע און סיסטעסאטישססע פון אלע ביז אהער ארויסגעגעבענע זאמלונגען פון םעשױת װענן בעש״ט. כ ת ב י ם א. װײטער ערשטער באנד : •א. װייםער-זײן לענן *ין זײן װירקן פין א. י״ גאלדשמידס• 1 בעלעטריםטיק. 2 דראמע. 3 לידער; עםײ; פונליניססיסע *רסיקלען. \\ פון װײםערס זוינערגענליננננ נתנים. קורעע דשיםה סון *. ײ״סעוס װערק. 324 זײסן —-—— פרײו 50 4 נילדן צװײטער באנד; דראמען-־.רס,נ; *ין פײער; דער מטובעי•— פרײז 3.30 גילדן ביבליאטעקן, בוכהענדלער, קלובן, פאראײנען _ ראבאם. *דרעס: 8מ1)1ס£|א .8 •1><^ .36/22 סמ£52_1 ,¥8וו:ג5זג^\ העברעיש,ר אויםנאבע בון ״שבחי בעל שם טיב״, בערלין, 1922). און םחסת די חסידים האבן אזוי ליב געהאט און אזוי פארגעטערט די ספורי םעשיות, איז קײן װאונדער ניט, װאס זײ זײנען באשאפן געװארן אין אזא גרויםער צאל. װער האש זײ באשאפן? א סך פון זײ װערן (אין ״שבחי בעש״ש״ און אין אנדערע חסידישע זאמלונגען) איבערגעגעבן אין נאמען פון גרויסע חםידישע רבײם. קאן סען מײנען, אז זײ זע־ נען אזוי וױ ר, נחםן בראסלאװערם סעשיות, א פראדוקט פון אינדיװידועלער שאפונג. נים קײן אםתע פאלקס־כעשיות. אבער די חסידישע רבײם האבן גיכער װי אלץ איבערדערצײלט די מעשױת און ניט אלײן זײ אויסגעשרסכט, אבער װען אפילו די םעשױת זאלן שטאמען פון יחידים• הערן זײ נישם אויף צו זײן צוליב דעם פאלקס־םעשיות. דער פאלקשמענסש האס זײ אויפ־ גענוכען, אויפגעהים און א־בערגעגעבן צו די קומענריקע דורות_ דאס איז גענוג... איז פארשסענדלעך, פארװאם ש. באססאמסקי האש די זאכ־ לונג פון די ײדישע פאלקס־םעשױת אנגעהױבן םיש די לעגענדעס װענן בעש״ט. געװיס זײנען פיר נײגעריג צו זײען נײע םעשױת, אזוינע װאס זײנען נאך קײנםאל נישש פארעפנסלעכט געװען (די פעשיות, װאם זײנען ארײן אין דעם ערשטן באנד סון ש. באסטאמסקיס זאמלונג, זײנען אלע שוין פריעי געדרוקס געװען) — אבער דאס צונויפקלײבן אין אײן ארט, דאס סיסשעסאסיזירען, דאס אײנפירן אפשטעל־צײכנס און דאס םאכן צוגענגלעך פארן הײנ־ סיקן לעזער די שוין פריער געדרוקסע כעשױת _ איז אויך א גרויסער אייםשו, און עס קוםס דערפאר דעם זאםלעװ א ײשר-כח. דער פאכמאן, דער פארשער םון ײדישן פאלקלאר װאלט זין געקאנט באגײן אן דעם, און ער װעט זיך סײ־װי מוזן װענדן צום ערשטן םקור, צום ״שבחי בעש״ש, ״קהל חסירים״ א. ד. גל., אבער פארן לערער פון דער ײדישער פאלקסשול און פארן גע־ װיינשלעכן ײדישן לעזער אױ עם זײער ניצלעך. נאי־ אײן טענה _ און זײער א גרױסע טענה _ האב איך צום פאיסאסער: עראיזנישט געװעןגענוג אפ־ געהיט מיטן סעקסס. ער זאגס, אסת, אין דער פאררעדע, אז ״דידאזיקע לעגענ־ דעס זענען אין גרעסמן טײל איבערגעגעבן געװארן כפעש װי ניש גערירט — ביט זײער פרימיטױון פאלקסטאן, מיט אלע זײ• ערע פאלקםטימלעכע אויסדרוקן. עס איז נאר געענדערט געװארן די ארטאנראפיע, ס׳זײנען פארריכש געװזןרן די נרײזן און פו־ נאנדערגעשטעלט געװארען די זאץ־צײכנס א. אז. װ.״, אבער, צום באדויערן, איז עם נישס ריכטיק. איך האב נאר עטלעכע זאכן פארגליכן מיסן אלסן, סראדיציאנעלן נוסח _ און בלויז אין די דאזיקע עםלעכע זאכן האב איך אנגעצײלט א היבש גיסל ענדערוננען, װעלכע האבן נישש געדארםס און נישט גע־ סארט זײן. קײן סך בײשפילן האב איך נישט קײן מעגלעכקײט דא צו ברענגען; װעל איך זיך באנוגענען נאר םיס עסלעכע: ״האט ער (ר׳ אליעזר, דעם בעש״ש׳ש פאטעו־) געואגט דעם מלך םען זאל שיקן צו דער פעסטוננ _ ש. נ.) א שיפל םיט חײבי מיתה. האם פען אזוי געטאן. װי די שיף אױ געקומען ניט װײט פון דער פעסטונג, איז זי צעשלאגן געװארן. װי דער םלך האס דאס געזען, האט ער געפרעגט: ״װי אזוי דען זאל איך טאן?״-האט הרב אים געזאגט, װי םען האט אים מודיע געװען מן השסים. און (דער פלך_פעלט דא א װארט) האט גענומען דאס פעסטונג״. א־וי ששײט אין ״שבחי בעש״ש״. קומט ש. באסטאםסקי און