Literarishe bleter · 1925-09-11 · 71 (11.9.1925) · p. Seite 82

71 .זא ליטערארישע בלעטער 82 האט זעלטן אםאדשט־פט ״דטערא־־ש װינקעייע־־, דא־ ״טאגעבריאט״ דערװעקט ז־ך צוםאל מ־ט א רעצענז־ע, א־ן דער ״טאג״ ששאדט אש א זונטאנ-ארטיקל םאר נ־נעדן. ד־ א־ינצ־קע ״םר״ה״ט״ האט לעצטנם איינגעפירט א םטאבילן ב־:ע.־-א־יעד:ל־ק און דאך - איין רעצענױע, איין נאטיץ װעגן א בוך נרענגט ־ענע צען ק־־םער, װעלכע שאםן די ה־נרערט לעזערז דאם בא- װי־זט אמבעםטז״ דער טומל װעגן טעאטער. עס א־ז שױן אטאל אזוי: דאם פארשםרייטן םון קונםט האט אין דך ױ א־־גנשאםט םון פויקן א־ן גלעקלעך. מען מח צעקל־נגען אץ צעפויקן: גייט זען דעם װאונדעד, די קאלירטע פארבן םונם קלא־; לאקן אוגז אין צ־רק. דאס טעאטער א־ז צעפויקט א־יף אלע צ־יט־נגם-שפאלטן, איז עם מאקע היינט ד־ א־ינצ־ק-געװנטע ־יד־שע א־נםט־ט־צ־ע. ,דא־יט מען אייף ה־נדערט טעאטע־-ש־דוה געשריבן נא־ א־־ן שודה װענן ב־ך, װאלט אונזער בוך-לעזער װידער געבויק געװא־ן. מ־ר האבן געהאט באודײזן: װען אין ױ מלחמה-־א־ץ אױ אפילו דאם בוך געװען א םחורה, האבן ױ צי־טונגען געטוטלט װענן יעדער ב־בער-או־סגאבע. טרעפט א־ר טאקע א־ן יעדן ד.ײז, װא־ מען רעדט י־ױש, אן אלכוער מ־ט ־יױשע ביבעד. געפאלן דאם ״קדעמל״ — לוינט זיך מעד נ־ט צו ״מאבן דעקלאמע״ פארן בוך. א־ז טאקע די פױװאטע ב־נע־-שאפע נ־ט אריבער ױ גרענעץ פ־ן אונזעדע קלאם־קעד. שטארק ז־ך פארז־נױקט א־ן דעם פרט האט או־ך א־נזער םאר- נאבלעם־קטער בובהאנדל, װעלנער ליגט צומייםט א־ן הענט םון קא- מע־צ־עלע א־מפאטענטן א־ן ק־לכורעלע א־ננא־אנט;. א־ין טאל פא־ אלע מאל אװעק מיט ד־ בטלנ־שע פםד־ם-קרעמערםז אן אלדע־לט- לענע פארלאג-געזעלשאםט םון אלע ־יױשע שױ־בעו־ (און ,װער פ־ן א־נז לײגט ניט ארײן ױנע צען גראשן אין ״געשעםט״ םון א־נזעד ליטע־אטר־!) װעט אפשד אומשטאנד ז״ן צ־ א־גאניזיק א־נ- זער בונהאנדל און אים שטעלן אויף ד־ פ־ט שאשט ם־נאנסן פאר דעקלאםע• שרעקט א״ך ניט פאר דעם װא־ט און קוז־ם-בל: ג־כ^ ת־ס אײערע ב־נער ביליג, ביליג, ביליג! לע־נט זיך מאנן דעם חשבון, אז 2000 פע־טל-דאלא־ד־קע ברענגען דאך ם־ף״בל- ס־ף פארט מער ״הננסה״ װי סס״ האלב-דאלארד־קע. און צום םוף גאך: אונזערע ביבליאטעקן; עקס־םטיק דענ- דערטע־ ײדישע שדלן, לע־ער-אדגאניזאצ־עם, קולטורעלע א־בעטער- פא־א״נען, פאלקפ-ביבליאטעקן - און אונזער בוך זאל נ־ט קאנען ז־ך פארקױפן א־ן טויזנט עקזעטפלארן?! זאגט ז־ך אש אנ- ט״ל צו נעמען אין לעקצ־עס, אװנטן, קאנצע־טן - באיקאט־רט <א*ן אויפ־־כט־קן זין םון װא־טס יעדע א־גאניזאציע, װעלכע האט נ־ט קײן א״גענע ב־בל־אט־עק טיט עקזעטפלארן פון אלע טאדערנע ״דישע אויםגאבן - אפשר װעלן מ־ר דעמאלט אויםבו־ען אונזער ב־בליאטעק-נעץ:. דאס סאדערנע <ענגלישע> אמעױקע האט עם לעצטנם םא־- שטאנע;: מען האם א־גאנ־ז־רט מו־זנטער עפנטלעכע א־ן םריװאטע ביבל־אםעקן. דורך צען-םענטיקע אויםגאבן םון דער בעסטע־ לי- טעראטור האט מען געשאפן הונדערםער-טױזנטעד לעזער. ױרך א־• גאנ־ז־רטער רעקלאםע האט־ מק געצװאונגען ױ ענגל־שע םרעםע צו נאטיק און קריט־קיק יעדע ליטע־א־ישע דערשײנונג. איצט גיט דעד זעלבער םארלאג זײנע ביכלעך םאר םינף סענט - און עד פאררךםט ױנע עקזעמשלארן אין מיליאנעןז דאלן םיר אפשר עשעם לעדנען פ־ן ױ ״פא־ב־זנעװעטע״ אמע׳ ױקאנער• סיליאנען צײטונגס-לעזעד ױנען זעלבםטםארשמענדלע־ אנצ ק-ביז הונ- דערט מויזנט ביכע־-לעזעד. א־ז עם אלץ נאך א םא־העלטענ־ש םון ג־ט אמאל א־ץ פ־אצענט. א־ן או־ך דעם א״נעם פ־אצענט האבן נעהאלםן שאפן סינװז, װעלכע מיר װעלן באלד דערמאנען. דאם אלץ װעגן עגגל־שן צוך. דער גורל םון ״דישן בוך א־ז א סך עחנער. ג־טא קײן ײױשע םאלאגען. א אויפגעױעננטעד געשעםמפ-מאן יענ א־ן א ״ױש-ליטערארישן זשורנאל קײן אנאנפן א־־ך נ־ט געבן, ,װײל ױ זשװרנאלן װעץ נ־ט געל״ענט. דער ײדי- שער א־נטעל־גענט ל־ענט פ־עמדע שםראנ;. און ױ ה־נדערטער לעזער םון ײדישן בוך ױנען א־עמע פראל־עטאר־עד, װעלכע מוזן בא״־גן ב־נע־ ב״ ױ צענער לעזער, װעלכע קאנען ז־ך ־א דערלדיבן ק־־פן א ב־ך. און לאזט א״ך נ־ט נאדן, חבױם םון יענער ז״ט ־פ; ד־ א־־ע ״פא־לאגן״, װאם ג־בן דא אוװ־ם ל־טע־ארישע זשװר- נאלן א־ן ב־נער, דאם ז״נען אל־ן א״גענע פא־װ־א־עװעטע גראשנס פ־ן ש־ר״בער-ש־וםטע־ר, טאפעטן-קלעפער, םא־מערס, און א־ן בעםטן פאל — פ־ן לעדערם און ״צ״ט־נגפ-העגט״, װאס ז״ האבן אפגע- שםארט פון ז״ער ש־װערער פ־אצע. א־ן ױ געזאמלטע שדיפטן פון אש, זש־־טלאװםק־, קאבר־ן א. א. ליגן אל־ן גיט םארקו־פטע, אץ הונרערכער עקזעמפלאץ פון ״ג־לס״ םוילן אל־ן א־יפן בו־דעם. און ,װ־-זשע אגרע,־שי: אז אפ־לו ״ם־אפעס־אנאלך ל״ענען נ־ט: ״בוך״ א־ז געװא־ן דאס צװ״טע דדל-װארט צו ״סטודענט״. װנט א באגקעט ב״ א שױ־בער, ב״ װעלכן ױנע קאלענן-ליטעראטן ואלן נ־ט אנ- ה״בן דעס טאסט מיט דער ״שטאלצער אפנהא־צ־ק״ט״: ״א־ך האב דעס ױב־לאר ג־ט גע־לײע־נט...״: אץ ר צ־נ־שק״ט פ־ן שױיבער ירשנהט 1 <. ־<!<< . א־ך ב־ן ג־ט קאמפעטעגט צו רײץ װעגן רי א־צט־קע םארהעלטע- נ־שן א־ן א״ראפע. אבער מ״ן נם־עה א־בער א״ראפע םא־ן לעצטן דמער ה״סט מ־ר צװייפלען, צי א־ז אצ־נד דער םצנ א־ן א״־אפע א בעפעדער. איך ראב, למשל, נעמ־אפן א גאנ־ן אנרעד ,װ־ן, װי א־ך האב עס א־נעתעלאז;. צוזאמען מ־ט דער דאלא־-צדקה ד.אט א״נגעװאגרערט א־־ך דער דאלא,־<״פט. נ־ט אנדערש א־ז גע- װ־ם או־ך אין אגדערע אװ־אפעןש־ע שטעט. א־ז ,װאפ-זשע בלײבט? שיקן אונזעדע ״ד־ש־ע בינער אויף רער ראטשע םדן ליכע־אױש־ע או־סשטעל־נגען? דאס א־ז ז־כער לײכטעד ,־ױ צו פארקערעװען ױ רעלסן פ־ן א־נזער ק־לטודעל לעבן. אבער מעגלענק״טן צו דעס ז״נען פאראנע;. קורס-נל א־נזער דעדצץנג. ױ דעױצ־ונג א־ן דער הײס, א־ן דער שול און ד־,־ך רער פדע־םע. דא קוםט ניט אין באטראנט א ש־זאװ־ניםט־ש־-שפראנלעכע םראגע, װעלנע א־ז אגב בײ א־נז ז״ער א כרויע־ױקע - אם־לו ײדישע שרײבער און שוישפ־לעד דעדצ־ען ז״ע־ע ק־נדער א־ן פ־עמדע שפ־אכן! דא א־ו שדין ױ א־דעא- לאגיע דער ע־קר; זײנען ט־ר אן עם הספר אדער ניט. דער רעוױז מוז ז״;: ק־רם ״קוליעקב״ און שפעטעד עדשט ״־ױ עשו״. פו־םט פאר מארק א־ז א שװעדע קאמב־נאציע. און דװקא דאם א־ז א־צט דער פ־־נצ־פ פון א־נזער ״םארערנער״ ה״ס - א־ן צום ט־יל אויך םון אונזער שול. בםרט אבער םון אונזעד פרעפע־. אויף א האלב-טו־ן צײטונגס-ז״טן ,װעט א־ר טרעפן ה־יי ױטן מא־ד-און גט-פ־אצעסן, צװײ זײטן קלײזל-םאל־ט־ק - דעם רעשט ספא־ט- נאט־צ;, אץ אפ־לו גיט א״ן קאלומנע ביבליאגדאםיע. דאס א־ז געװאץ אן א־בעױקע זאך. םון ר זעקס נ־ו-יארקער ײדישע טאג- :לעטער, דערמאנט דעד ״פא־װערטס״ א־ין מאל זונטאג דעס אינ- האלט פון ענגלישע נענפאצ־ע-־אמאנען, דער ״מארגען-זש־רנאל י