Literarishe bleter · 1925-09-04 · 70 (4.9.1925) · p. Seite 68

70 .?א ליטערערישע ננלעטער 68 צ,-אדציע םלום ד באד־נגונגען םון לעבן. א־ן טראד־ציע בי־ה א־ר פנ־ם, א־רע סארמען, ד באסאדבונג צוזאמען ם־ט די שינויפ םון דתת, ם־נקח װי עס בײט ז־ך ד געה־־קםן-װעלט אויף א סעלד, אבער דער באדן בלײבט באק, תורה-שבבתב קאן נים זײן אן תודד,- שבעל-םד״ אן לײם איז קײן םקילסטור נ־טא, אן דעפ חפ־דשן גלויבן װאלט קײן גאלדענע קײט ניט געדדען. דאם לעבעדקע סאלק און זײן אלזײטיגן לעבן איז דעד אײנ- ציקער לעבעדקער קזאל, װאם םון א־פ א־ן נא־ םין א־ם קאן ״קול- טור־ געשעפט װערן. אט ראפ א־ז דער א״נצ־קער אביעקטיװער קדטערױס, װאס דאדף םשםטן אין אונלע־ע ק־דטו־-םחלוקותן. וױיל דער ערשטע־ר א־ן װ־בט־קפטעד ־ם־ד ם־ן יעדעד קולטור- באװענוגנ א־ז דאפ לעבן םון פאלק, זק קולטור, זײן טראדיצ־ע. ראפ א־ז דער באדן, װאס או־ף א־פ א־ן נאר אליף א־פ קאן זיך ב־־ען א קולט־ר-טעמיקײט, דאס איז דער שטאפ, װאם אויף איפ װאקסן ד פרונט-ד קולטורװערטן ם־ן םאלק, געלײטערט, גע־צוליםן, באא־בעט, פאדפ־לםאנט אדן צוד־ק צ־ם םאלק. ק־לטור א־ז קודם- נל סראדצ־ע, ,װאפ לעבט אין טוח, א־ן דא־־ן, א־ן םם־כ־ק , א־ן דענקען, אין ד־ק פון לעבעדקע מענטשן: עס א־ז נ־ט קײן םא־- טיקע יתשד,, ,־אס ל־גט א־ן באנק, א־ן װאס ניען קאן גענ־םן א־,־ע פרונט. גאר עס א־ז דאס לעבן אלײן. יעדעס א־גאג־ש ,זעזן א־ז א םראזלקט םון ם־לאגענעט־שעד אנטװיקלונג, פלוס ד באדנגונגען פון סניכה; יעדעס לעבעד־ק פאלק א־ז אויך א םראוװקט ם־ן לעבעד־קער ב. ש א פ י ר צום אנדענק םון הארציקן םאלקם-דיכטער און שר״יבער א י ןימז) תפיש, א םפעציעלן ,,אדעסער״. מען קיױקט ז־ך מיט תסישע בול- װאר-בלעטלעך. און עחנעץ אין דעד וײט פון דעם אלעמען לעבט אלן חלומט א גדופע ײדישע שדיבער: מענדעלע, םרוג, ביאליק און אנדערע... און דא ה־בט אן צו שפראצן דער טאלענט םון בערל שאםיר. ב שאפיר - םון מ־טעלן װאוקס, א םעםט-געבזיטער, װ־ םון ב־אנז אויםגעגאםן. א געדכטע ק־טשםע טונקל-בלאגדע האר, פאנאנ- דעיגעטײלט אין צװײען אויף דער לינקער דט קאם מ־ט א גל״כן שתנט. די אויבערשטע ליפ באשט־ײםט מ־ט בלאנדע װאנסן. דן בלו־ע אויג <געהאט ד,אט ער נאר אײנעי ק־קט שארף, א ב־םל מיט אומצוטרוי, א ביםל װאויל-־ונגעדש. א־יםן שטערן - עטלענע ט־פע קנײטשן. געקומען אלם ײנגל םון םטאראקאנםטאנט־נאװ <װאלין> ק־ן אדעס. געודען א בעל-מלאנה. געארבעט אין דער טאבאק-בראנזשע. גיט בא׳ץמען קײן שװם ב״־׳דזנג. ז־ך קױם או־סגעלעתמ א ביסל רוםיש. דעדםאר אבער לעבנםלוםטיק, םרײלעך, האט ליב זיך צז וױצלען, װערט נתפעל סאר א געלונגענעם װערטל, ד.אט נװאלדק ל־ב ד־ נאטור און מײדלעך. קלאםמ א־ן א־ם א םאעט־שער אדער, א־ן םון צײט צו צײט שר״בט ער אן א .װאױלקל־נגענדק לידל םזן גארטן, װאלד, ים, מײדל, אן בענקעניש, אן קרעבצענ־ש, נאר תמיד - מאזשאד - לוםטיק אן פדײלעך. לײענט עד דנע לידלעך שארף און קל־נגענדק. אין ד ־ונגע ־אץ, אמאל, האט ער געהאט א חבר הערשל - א בעל-מלאנה, איז ער געדוען דעי טײערסטער ליבםטער חכר, אט אזוי וױ מען קען עס זײן אין דער םדעד יוזנגט. איז הערשל אװעק- געםארן קק אמעדקע. דך דערװאוםט, אז בעדל <שאםיר> איז גע- װארן א שדיבער, הערמ אױף הערשל צו שרײבן בר־װ. עס העלםט קײן זאך ניט. גײט אוים בערלס הארץ אין בענקשאםט נאך דעם באקאנט ליד ״הערשל״, װזו־ הערשל װערט פארװאגדלט אין א ליבן חבר, װאם װיל נים שדיבן קײן בריװ. שדיבט ער אן ז־ן םאלקם-העלד, עי װערט אויס איגטימער, פעדוענלענער חבר ם־ן איינעם אזן װערט א בלל-חבר, א טרײםט פאר א םך םאחזאגלטע עלנטע נשםות. ״הערשל״ װערט דעקלאמירט אויף אװנטן, אין מ. ק י ט ^ייי ש״נע זון-נאגאסענע שטאט או־פן ברעג םזנס שװא־צן ים, מ־ק ד״־ינן ברענענדקן דתם-הימל. ד גל״נע ,װי שנור א־־סנע- צ־יגענע נאסן, מ־ט ד ב־״טע טראט־ארן ם,־ן ב״דע ז״טן, באפלאנצט מ־ט געד־כטע אקאציע-בײמער. אדעפ. - ד םעסטזנג פון חבת׳צױן מיטן םאלעסט־נע-קאמיטעט, מ־טן לאזזננ ״ענרית א־ תפ ת״, מיט ד גאנץ און האלב פא־אס־מ־ל־רטע ײדשע א־נטעליג־עגץ. הגס - עם שװעבן נאך אתם ד־ שאטנם ם־ן א מ. ל. ליל־ענבלזם, א. לעװ־נםק־ א־ן אנדערע. ס ב. ש א פ י ר סון דער אנרער ז״ט - א בר־יטע, ם־נסמערע אומװיסנדקע ססב-מזיזנט-קעפיק־ע ײדשע מאסע, װאס לעבט א־ן הםקתת, שמאכט א־ן ארעמק־ט און שמו־ן א־ן ד םארװארלאזטע גאסן םון דער מאלדאװאנקע. א־ן שטוב רעדט מק א צעק־יפלטן, תסים־צירטן ײדש, או־פן גאס - א גאך מער צעבראנענעס םארזשארנאנ־ז־רמן