Literarishe bleter · 1925-09-04 · 70 (4.9.1925) · p. Seite 67

67 ליטער&־דישע בלעטער 70 .־//< דאס פאלק און זיין קולטור א. ג א ל? מ ב רעדיסטע ט״לין םון צעריסענעם םאלק און דאך ז״נען ז״ אונטעתע־■ גאננען. ױ נ־־ע ק־בוצ־ם זי־נע; £־; תם־ד געווען ד• עם׳רא־צ־־טע יםו־לן, רוםלאנד, אםעױקעי. און;־ווקא זײ ז־נען גע,־זא־ן ױ לעגנם- םע־קםטע, געזינםםטע קיבוצים. און נ־ג־ נאד א־ן םיזי־טן זינען, - נ״ן, ז״ ז״נען ר אקטי״םטע, ױ מעד ־טעםעד־יטע ױ זײנען די טאנגעבעד, ױ טרעגעד *־; ק־־יט־ד א־ן א־׳ע א־דע םא־םע;. וואו א־ן א־ן .דאם לינט דא דעד ם־ד? װאםערעד םון ױ דדײ אויבן אויםגע־עבנטע ק־לטוד-םאקטאד; האט געםעלט ב״ ױ עױטטע קיבוצים אץ ױעלכעד א־ז געױען דעד לעבנם-םעדמענט בײ ד־ צױ״טע? אלע אלמע ״די־טע ק־בוצים ז״נען אינטעתענאנגען דעםאײט, ױען ז״ האבן אויםגעהעדט צו ז״ן טאםן-ק־ב־צ־ם, ױען ז״ האבן אנגעױאדן דעם ״הטוך, ניט געקוקט אויף דעד הײך £־; דעד קולם־ד ב״ דעד אינטעליגענץ. ױ נ״ע קיבוצים דאבן םא־טאנט א טאםן- לעבן, עם דאט ז״ געםעלט אן א־נטעלינענ־ן, ק־לטוד;, דיע־םאד אבעד א־ז געױען א הרו;, אן עם-הא־צ־־טע־ זעק ט־ט א באיטט־מטן א־ן םעסטן א״נגעם־נדעױעטן ■1עבנם-״טטײגעד, ט־ט א״נגעױא־צלטע־ד ט־אדיציע. דאט א־; טעדב-א״דאםע א־־פגעדעדט דע־ טאםן-גאראדטעד פון ״דייטן י־ט־ב, איז דא־טן אבגע־טטאדב; דאם נאציאנאלע לעבן בבלל. א־ן א־־ב עם טל־עט נאך דא־טן א *נק םון לעבן, א־ז דאם נאר אדאנק דעד קאטאליזאטאד־יטעד :י,־קונג ם־ן רזדד״א־־־אםע־־־טן ״דנטום, מיט ז״ן טאם;-לעבן. דער צױניזם, העברע־זם, ״ד־יט־זם- אלע אנדע־ע ק־לט־ד-באדעג נ־.ק ב״ ר טערב א״ראםע יטע ״ד; - אלע ־טטאפק ז״ םון פזדד א״,־אםע. דאפ ם־אניעם םון ״אםט-־ודעך - ־אם איז געױק דער עױטטע־ םט־פול םא־ץ נאצ־אנא־1; בא״אוםטז״; ם־ן פע־ב-א—אםע־־טן ״דנט־ם. יבע־ עם א־ז קיבו־ן עם דאט ז־ך געםונען ם■ קעד לעבן, אל ען 1■ *׳ 1 יײ־ײ שא- יז , '(-•ן ׳א־־דאםע־־טע ״דע־טע ראםן, אד ױאם ױ״טע ױ ר;־ד ז־ך, דאדף דא נ־ט גע־נופע־; ױעדן א־ן ,־״ן<עאגדאם־־ט; קעדט, דאם אפעױקאנע־ ״דנטום א־ז אונז ד־ נאענטםטע. ױנק ױ א־טאליענ־־טע, דא־יענ־י־טע, םדאנצודי־טע. דאם ז״נק ־״- טע םע״םעױעם, ױאודין ױ לעבנם-א־רט־לםן דעת״ען ז״עד יטוואך. ױי פ־ד זעען א־ז םון ױ דױי עלעפענטן םון יעדעד ק־לטוד- ״עבן - דעד וױבט־קםטע־, דעד ע־־טטע־ - דאס א־פבאױאוםטז־נ־קע ראםן-־׳עב;, ױ טדאױעיע. א־ן דעד ״ד־־טעד גע־ט־בטע א־ז תריד געגאנגען א קולט־ד- קאפף מיט א ־טטאדקן געזעלשאפטלע־בן אונטע״טלאק. דע־ אוים- דדוק םון אט דעם קאמף, ז״ן א־יבעױטלאק, איז אבע־ ד.פ,יד געױק דעד קאפף צױ־טן ט־אױצ־ע און מאםן-קולטוד און צױ־שן נא־־א־ טא־ישע שטדעבונגען, ױאם נעג־דן דעם ״ד&ו;". םרו־ט־ם א־ן צדוקים, ױ קא־א־מק א. אז. װ. א־ן געזיגט ד.אט תפיד ד־ קולט־ד םון די פאםן, ױ טראױצ־ע. צװ״ באױענונגען ז״נען א־צט אקאױטט אװעק אדעד ג״ק אױעק א־ן גע־ט־בטע - ה־טבלה א־ן חםידות. ױ עד־טטע סאי־מאגט דאם בעםטע, ק־לטודעלםטע, געבילדעםטע. א־דעאל־זם, געטד״ק״ט ,א־בע,־׳ געגעבנק״ט - אל־ן םארמאגט ױ השבלה און אװעק איז ז־ אין דעד געעדכטע אד״ן אזוי א־עם, םאױטעפט, או־םגעלאבט, באנק־א- ט־דט. א־ן דאם חם־דוד, - םול מיט ם־נםטעדנ־יט, אבערגלו־בן, האט דאך אזוי ם־ל געגעבן דער ״ױ־טעד ק־לטוד. א־ן םאדױאם? - ױ״ל ה־טבלה אױ געױען א צונעט־אנטע זאך, א־ן חם־ד־ת איז א־־ם- געױאקסן םון און א״ננעױאקם; אין םאלק. 1 ד,״י ז״נען ױ ־םודות, ױאם או־ף ױ בו־ט ז־ך דאם ק־לטוד- לעבן םון א םאלק עדשטנס: דאם אורבאױא־םטזינ־קע פאםן-לעבן, ר לעבנם- פאדפען און לעבנם-שט״נעד םון ױ שיכטן, .ױאם האלטן דך פעםט אן מדאדצ־עם, א״נגע,דארצלטע פנת־ם, גע־דשנטע דענקינגם-םאדמק, ױעלט-נאנעס... מיט איין .דא־ט - אלץ, ױאם מ־ר וזםן געױ״נט- לעך אן ם־טן נאםען: מאםן-לעבן. דאם א־ז דעד ערשטער יפוד ם־ן יעדעד ק־לט־ד, ױ״ל - קולטוד איז טדאױציע. באױא־םטז־נ־קע־ א־בע־אדבעטונג פו; װאס ז״נען םא״אן א־ן םאלק, צו ױ ק־נםט םון ױא־ט, םץ קלאנג, יםוד םון קולטור-לעבן - דאם א־- דעד צדייטעד יםוד: ד־ ױ ק־לטור-עלעמענמן, קולטור-װערטן. דאס א־ז םץ םארב אאז.װ. א.אז.ױ. און צולעצמ דעד דױטעו בעתעבן ױ או־םגע־ק״סטאלױירטע, איבעתעא־בעטע ד,־לטו,־-ױערט; צדריק צום םאלק ױרך דער שול, םצענע, ב־ך, ױרך דעם לעו־עד, שױיבער, אדט־םט, טאלעד, קאטםאזיטאד א־ן דנגעד, ױרך דעם דענקער, פ־בליציסט. ר דאז־קע דױי עלעמענטן, ױק ױ ג״ען האנט ב״ האנט, שאםן ז״ א נארמאלע, אױי צו זאגן, קולטוד-צ־דקולאצ״ע, ױאם קאן געבן כוח דעם םאלקפ-ארגאניזם ג״סט־ק צו ױאקם; א־ן זיך אנטױיקלען. א־־ב דאם םאלק א־ז אן ארגאנ־זם, ז״נען ד־ דאזיקע דױי *םודזת - ױן בלוט. ״םאלק״ אױ נ־ט ק״ן םטאט־שעד באגױף. נא־ א ױנאפישעד. פעלקער ,ױעוץ געבארן, װעק אלט, שטאדבן אש. עם א־ז א זאך פו; אנטױקלו־נג, װי יעדעד אנרעד אתאנישעד קאמ&לעקם א־ן דעד עם ז״נען אםגעשטארבן ױ אלטע ת־טעד, עם ז״נע; א־־פגע- קופק אנדערע ״נגערע םעלקע־, עם קופען אויף םאד אונזעדע או־גן ־־טווינער, ױ״ם־ױםן, אוק־אןנע־ א. אנד. װי םון א ח־מ־ הױלי, פ׳־י עתעץ א םארמלאזע־ מאםע שטייען ױ או־ף, ױ־ ױענום םץ ־ם-שו־ם ג״ען ז״ ארז־ם, ױ־בן דך אויס ז״ע־ע או־גן און ה״בן אן ק־קן אויף גאטפ-ױעלט מ־מ אן א״גענעם קוק, קומק ־צו א יאװאוםט- ז־ן אץ ה״בן אן צו קעמםן םא־ אן א״גענעם ק־ום, עקם־םטענץ. ב״ אונז, אין אונזעד ״ױשעד געש־בטע האבן מ־ד עם= גאנצע ק־בוצים ז״נען אונטעתעגאנגען, אםגעשטאדבן, או־םגעהע־ט צו ז״ן אן אתאן א־ן גאנצן םאלקם-אתאניזם און אנדעדע ק־בוצ־־ם, נ״ע ז״נען א־יםגעקוטען. עם ױנק אונטעתעגאנגען קולטוד-ארגאנ־זם ם־א; אץ װאו־מ״זע, אמםמעח־אם, קארדאװע און רױם; א־־םגע־שעםט ױ קױאלן םון ״חכמי לותר״ (לאטארינג־ע• או; םון םדאױאנם און עם ז״נק געקיטען עםעם א קאםולע, א ױאראנקע, א יעהוםעין מיט א בױבער־ק, א קוטנע טיט א מלא,זע א. אז. װ. און אונטעתעגאנגען ז״נען ױ אלטע ק־גוצ״ם ג־ט ם־ן צרות,- ױ נ״ע ז״נען ניט םון װאוילטאג אויםגעקומען. נאך ק״נמאל האט פען טיטן שױערד קק ״ױשן קיבוץ ניט אומגעבראכט, װ־ שטאל ״עדט אונטעק האמער ניט צעברעקלט. װען מיר װעלן באטדאכטן ר־ אלע א־נטעתעגאנגעגע קינוצים אץ אםטעםטן ז״עד קולטו,־-נ־,ױא, דעלן מיר זען, אז אלע ױנען ױ געשטאנק ניט אין םאתלייך העכעד ־זי ד נ״ע, *ונגע ק־בוצים, ז״ ױנק געװען ױ בעלי-התירה והחכמה, ױ םלענן שאםן ױ ם־לאםאם־ע םון ״דנטום, ױ ז״נען געױען ד קולטו׳