Literarishe bleter · 1925-09-04 · 70 (4.9.1925) · p. Seite 66

70 .זא לייטערארישע בלעטעי '66 דארעם א ײדישע צענטראל׳ע אינסטיטוצ־ע װעט האכן גאנץ אנדע־עי צװעקן. אםת, קודם-פל• ,זיםנשאםטל׳עבע. אנער, אײנצ״י- טיק אן דאס אין א סך א נרעסערער מאם וד יעדע אנדערע, אויך פראקטישע. ,יד זי דאל ז־ך נישט װעלן סארשאנצן הינטער דער טויער םון ,י־ײנער װיםנשאסטל׳עבקײט, װעט ד םויזן גאד גיך סארנעםק זיך םיט סראגן סון םראקטישן ל׳עבן. דער סנהדדין סון געל׳ערנטע װעט םיזן, װילנױק אדער נישט, ססקנען שאלית סרן טאנ׳טעגליעבן געברויך. ער װעט זק ױ העכסטע א־נםטאגץ אין םסקױקע סראגן םון גראמאפןןק, ארטאגראםיע, טערמינאלאגיע. א־נטער זײנע בא׳ שלוסן װעלן זיך םוזן זװנטערװארסן אלע אן שום טעװת<מעגית. מען ,לײסט, װי שװער דאס קומט אן. ױ נײע ױיטשע ארטאגראס־ע דאט געמוזט םײ אין דײטשלאנד, םײ אין עסטרײך אײנגעסירט װעק דורך א קײזע־לעבן דעק־עט, װאס האט דך אננעהויבן םיט ױ װע־םער: ״םיר קײזער... באשטימעך. װײל קײן שום אקאדעם־ע, ק״ן שום א־נםטיטוציע, קײן שום אנרערער ארגאן םון דער מאנט האט נישט געהאט דעם נויטיקן אװטאד־טעט. און נישט אנדערש זענען אײנגעםירט געװארן ױ שינוים אין דעד תס־שער ארטאזראסיע װױורךאדעקרעטפוןדעררא ן׳מאבט. אין דער ס־לישער אדטאגראם־ע אזן ג־אמאטק האט זיך לאנגע יאק געם־דט א םאדביםענער קאמף צודש; דער ק־אקעװער אקאדעםיע םון װיסנשאסטן און דעם װא,־- שעװער ב־׳םמבא פראס. קױנסקי. איז דער םועל׳־וצא געװען, אז גאליציע האט זיך געהאט אײנע א־ן ק־דנסױלן א צװײטע אדטא׳ גראםיע. גאליצ־ע - אנדערע ענדונגען אין אקלאטיװ און קחינסזילן אנדערע. אוע אסילו בײ אונז קאנען ױ דדײ רעדאקטארן סון דעם זשורנאל ״ײױשע סילאלאגיע״ נ־שט דורכקומען צוױשן דך װעגן אן א״נהײטלעבער ארטאג־אםיע. די הםק־זת, ,װאס הערשט בײ אונז אין הלנות נראםאטיק גלמשל אין נעבחויכן דעם מין, א־ן בויען דעם זאץי) אין ארטאגראסיע יאלטע און נײע ארטאגראסיע אין אמעױקע און בײ אונז, ר נײםטע אין תסלאנס - האט צו דך קײן גלײכן נישט. עם ,זעט זײן אײנע םון ױ ע,־שטע אבער א־יךי ױ שװערםטע אויסנאבן סון א צענט־אלער, .װיסנשאסטלעבער אינםמיטוציע #־ײנצוברענגען א סדד אי־ף ױ דאזיקע געביטן. דאם װעט ד נאד קאנען דאן אױםסירן, א־יב זי װעט האבן דעם העבםטן אװטאדיטעט. ער א־ז, םארשטײט זיך, אםהענגיק אי סון ױ םענטשן א־ סון ױער צוגאננ צו דער א־בעט. ער טוז אבער א־יך געסינק אן אױםדדוק א־ן נאמק םון דער א־נםטיטוציע. דאם קאן זײן בלויז•. די ײדישע אקאדעמיע. דער דאזיקער צענט־אלער א־ן אװטאויטאט־װעד כאראקטער װעט אויך צוניץ קטען בײ דער ,־יץ װיםנשאםטלעכער ארבעט. בױ צו דערגר״כן נאד א װינצ־קן חלק סון ר אנגעצײכנטע צילן, סאדע,־ן זיך םו־ן אײן ױט גתיםע געלכ׳מיטלען, ם־ן דער צװײמעד-סיםסאטיע און אינטערעם םון ױ בױיטםטע שיבטן. דער נאםען סון דעד אינ׳ םטיטוציע םוז ױן א םאםולערער, ק־רץ און שארף םוז ער אוים׳ דױקן זײן צ־ל און אײן ,זאױט װאם זאל דך קאנען אננעמען ג־ אלעמען. דאם װא־ט איױ אקאדעםיע. עם קקט אסשר טאדנע א־יס, ,דאם א־ך האב דך אםגעשטעלט אזוי ברײטלעך א־יםן נאמען סון אן אינםטימוציע, ,דאם דארף ערשט געשאפן ,זערן. אבער דער װיבוח אתם נאמק אױ נישט קיץ סו׳ סטער. אױך ר װילנער קאמיםיע הײנט אן אירע טעזיםן םיט א שטעלונג צום נאמען. םון אן אנרוף הענגט אם א סך. דערסארענע געזעלשאםטלעכע טוער ודיסן עמ וױ איך האב שוין געזאזט, בין איך אויםן טיטן הײנטיקן ארטיקל אתיםצוברענגען דעם ענין סון א ידישעד אקאדעמיע םאר דער עפנט׳י לעכקײט. זאל דאם דץ א החחלה םון א ױםקופיע. טא־־ען*, ד־םפאנגץ מיט א שטאב םון ה־לף׳ארבעטער (אס־םטענטן, כעמ־נא־־םטן) און קאנען ממילא מער או־םטאן א־־םן װיםנשאפטלעכן געביט, װי ױער אזזי געתפענער םר־װאטע־ געלערנטער, װאס א־ז שוין ה״נט א ־ק־׳המציאות. א־ז קלא־, אז םראםעסארן םון דעיכ׳ שולן זענען כע־ק־ מ־טגל־רער ם־ן ד־ אקא־עמ־עם. קיץ אנדערער צזזאמענכונד צד־שץ אקאהעמ־עם און אונ־װעדס־טעטן איז נישטא. צװ״טגם װעק לםי׳דעת־ ױ אקאדעםיקער נ־שט נאמינירט תרך א דרױםנױקעד א־נםטאנ•;. ױ װעק געקל־בן תדך ױ שוין םאראנענע מ־טגלידער, נא־ אין געדיםע םאלן באװארנט ז־ך ױ מאכט דאם ,־עכט צו באשטעטיקן ר א־־םגעקליבענע מ־טגלידע,־. נאמ־נ־ק און בא׳ שטעטירן — דאם זענען אבעד צװײ םארש״דענע זאכן. אזוי בא׳ שט־מט דער םטאטוט פון דער ק־אקעװער אדא־עמ־ע ם־ן װ־םגשאפטן- א״נע פון ױ אגגעזעענםטע אקאדעטיעם א־ן א״ראםע און ר־ בא- ד״טנהםטע א־ן לאנה, דאם א־ז נאך דערצו געגױנױעט געװאדן או־פן או־םדױקלעכן םארדאנג םון עםטר״כישן ק״זעד פראנץ *אועף — אז זי קלײבט אל״ן אג־ע מ־טגל־דעד. א נײער מיטנל־ד זערט אויב׳ געקליבן תדך דער סעקציע מיט ,/* שטימען ב״ רער באטיל־קונג ם־ן מ־גדםטנם 8 מ־טגל־דער און מיט דער א״גענער קדאליםיצירטעד מערה,״ט אבער שוין ב״ דער באט״ליק־נג ם־ן לפת־ת 21 מ־טגל־דער דערט א־ן ,־אנג. א פאר״ניק־נג םון דילעטאנטן האט קײנעד נ־שט דעם ק״זער האט זיך געסאדערט בלו־ז בײ אויסלענד־שע מ־טגל־דעד <צ*ל*י פאלימ־ימע טעכר״ס). דאם שײך ד־דער ת װ־םנשאפטלעבע הײך-איז דאם א זאך, דאס לא־ט דך נ־שט פא־א־־םזען און נ־שט םארא־יםזאגן. א־־נם אבער ליגט ז־בער אין דער כ־נה סון ױ איניע־אטארן: אז םײ ד־ מעטא־עם םדן ארבעט, ם״ ר־ רעדגדײכטע ,־עזולטאטן, א־־ף ,זעל׳ בע דעד א־נסט־טוט װעט געבן םמ־כד,, זאלן זײן סון װ־םנשאפטלעכן דערט און ,־אגג. א םאױ־ניק־נג ם־ן ױלעטאנטן האט קײנעד נ־שט בדעה צו שאפ;. און מ־ר קאנען דר״םט זאגן א־־םן סמך םון בי־׳ איצט־קער רערסאתנג, אז נישט געקיקט אויף די פראקט־שע צװעקן אן פאפולערער סארם, שפײען נישט אפ א־נזערע ,־יםנשאפטלעכע א־בעטן לגבי אנדעג־ע. בע־לין א־ן ,זילנע גײען זיך םאנאנדעד בלויז א־ן אד־עקטגז. בערל־ן דיל האבן אן אקאדעמישן, ודלנע א װיסנשאםפ׳ לעבן א־נםט־טוט. אז ױ נ״ע א־נםט־טוציע דא־ף הײםן נייטט אנ׳ רערש ״א י נ ם ט י ט ו ט״-זענען ב״דע מסכים. דעם נאמען ״א־נםט־טוט״ האלט א־ך אבער ניט פא־ געװאונטשן. צוליב במה וכמה טעם־ס. עתטטנם פאישט״ט מען א־ן מיטל׳א־ן מזרח־א־ג־אפע א־נטעד א־נ- םט־טוט א לעק׳ אדעד םארש׳אנשטאלט סון א קלײנעם פארנעם מ־ט באט־ענעצטע װ־םנשאפטלעבע, פעדאגאגישע אדער עקםםע־ר•- רענטאלע צ־לן, װאם עקם־םטירט על׳פי־תב בײ אן אנדערער אנ׳ םראנםי, ױ י דע ״ענסט־ט רוםט ז־ך ״יד ן פראנלן בלו־ז אי; *צהאלט. א־ום ם־נף נערט , װאם ,דיסנשאפט ע קעדפערשאסט פאר צענמראל און לים־ע׳ אריפיטױטטל , ״א. םון א.״ נצויזישע עם (״ם־א אקארעמי םאליט־שע ע א־ן ״א. ם־ן םאראל־ש ױםנשאסטן־, א. םון וו דאמ־ר״, ק־נםט״). סון ש״נער וױסנשאםטן״, ״א. אנשטאלטן, װאם ײדעע; עטלעכע שװ־ן ־( ״״ ־טנם, הא צד־ שער װיםנ׳ ־אוםט־ מיט דד נעמען זיך םא־ ־ק א־ן א־נםט־טו תפן ז־ך שאפט <װץ, בעג־ל־ן, ברעסלוי,. או־ך זײ האבן א באגרענעצט געביט און פרעטענױק נ־שט אויף דעם ראנג סון א צענטרא־ער קער׳ פערשאפט. אבער זײ עקםיםטירן שוין יא־ן א־ן האבן ש־ין א גע׳ װ־פן נאמען אויך א־ן רעד ג־שט ײױשער געלערנטער װעלט. עם איז נ־שט געדאונטשן-א־ן דאם װאלט זיך גישט לאזן א־־םמײדן-אז מען דאל פא־בײטן דעם נײעם א־נםטיטוט מיט ױ אלטע ארער לבל׳י הפתגת זוכן א־ן א־ם יענע א־־נצאבן, ,דאס םהאבן ר אלטע.