Literarishe bleter · 1925-08-28 · 69 (28.8.1925) · p. Seite 60

68 .■/א ליטערארישע בלעטער 60 רודענישעד עזױםנדטטעלעד בארבו לא?ארעאגו נעשט אן אק- ט־־ן אנפײל א־ן דער ײדיעזיפטיכוער קיייפ־ד־באװעג־ננ אין לאנד, דעד ױנג םארשפקציבענעד באדבו נעמציאנו האפ א־בעהעצם און זיך גאנײטטעדם פאר ױ ־נזאםונגען םון יעקב שטערנבעת. פ. ארערקא און א ױי אנדערע האבן ז־ך ערשפ אנוםלש נאטײל־קמ א־ן א צ־וניםפישן ױבל-בוך לםונת רעם ״קי־ן־ה־סוד״. און טאקע ױ רומענ־שע שױיבערםי בעת א־ן ױ גדעסעדע ־טטעט ם־ן רורעניע זײנען ארנאנ־זירט נעװא־ן ״ײױש-ױם-טוביש״ דינען אתו־ן יעקב באםאשאנמן־, אליעזד שםײנבאדנ און יעקב שםערנבערג א־ויב- געטראםן דער איצטיקער גרעטטעוי רוםענישעד פדאזאלקער דעי ם־א- װאםלאװנע<לח גאלא גאלאקטיאן. ױ ודרענישע א־בערועצ־ננ םרן א־־םנעקליבענע מננאלאגן םון שלום־על־כש האט רער א־בער־;עצער צונעםראגן א םתנה דעם מים דער נאצ־אנאל־םרעם־ע םא־ ליפעראטור נעקךדנטן רומענישן ש־ײבער טיבאלל סאדאװעאנו ״רעם גוװ־סן באװאונדערער םון שלוש-עליבם״. דא־ אלץ דעדצ״לי איך, ם־ײנד בולאװ, כדי צו װײזן, אז די ״אײנלא־ונג ם־ן ױ ױמענ־שע ױבטער א־יםצוטרעטן צוזאפען מ־ט דײ מ־ם א ייױשער פארלעזוננ״ איז כלל נים געװען און אװדא־ א־יך נ־ם ״נעװאדן דעד ק־לפינאציע-םונקם״. און איצם װעגן דעס ״זינגער םון זײן םרויער״ גוםא. אם-דא, ױ־ער כולאװ, האט א־ד א פך ניט דערצײלט, װאם האט נעדארםט דערצײלט װעק. א־ך ב־ן ז־כער נ־ם אזיסן צו מ־נערן א״עד םאר- ד־נסט א־ן אײעד עדםאלג, נאר אויב סיא־ז אײך נ־חא ״ױ גײםע רומענישע ױכטער, װאס זיננען מ־ם התםדד,: ״יאשקע םיטן ם־דל, בערל ר־טן באם״, םארװאם האט א־ר שוין צום צװייטן מאל א־ן א״לעניש פארגעסן ידאס ערשטע טאל אין ערשםן נ־מעד םון ד״ר װי־בערפס זש־רנאל ״טעאטער״) צו דערמאנען דעם נאמען םונם ל־- םע־אט, װעלכער האט באארבעט ױםאװס ם־עםע א־ן םון װעמען סישםארם דער לײטמאםיװ, װאם די ,,רומענישע ױכטער זײנען זיך ר־ט א־ס אזו־ משםח״י סיאיז דאך נ־ט נאר נים אבושה, נאו־ אזיך א געזעלשאםטלעכער חוב לגבי דעד עםנטלעכקײט צ־ דערצײלן, אז ױ אויםם־רונג און דער דערםאלג םונם ״זיננער פון זײן מדויער״ א־ז נ־ט נאד א םארױנםט םונם זײעד זײעד טאלענם־דטן אקט־אר ־־סף בולאװ, נאך או־ך םונם ״אײנצ־קן סארװאלגעדטן ״ױשן ל־םעדאם״ װאם הײסם יעקב שםערנכעת און װאם האם םון ױראװס כשרער ניעלאדראמע געמאכט א מאדערן ײדיש טעאטער-שטיק. םיאיז דאך או־ך עפעס כ־א־ נעװען צו דערמאנען, אז ױ דעקאראציע-אידעען א־ן ז״עד או־סם־ױנג געהעק צום באװא־סםן ײױשן ראלער רובין אדן צ־ א־נעם םון ױ ״סז ם־אצ. קר־סטן״ דעס דוס־שן מאלער לעװענדאל. םיא־ז כדאי, זאג א־ך, ניט נא־ װײל סיא־ז בם־ױש נ־ם באש־־ק צו װעלן אײנשלינגען אלײן דעם גאנצן א״נקאם־רפן מא־אלישן הא- נא־אד, נאר ק־דפ-כל דערפאר, װײל סיאיז א געדעלשאםםלעכעד תוב פון יעק ײדישן ק־נםטלער צו העלםן אדוחבברעכן ד־ בלאקארע- װאנט, װאס טײלט שוין באלד א יאר צען אם ד־ שעםעױשע כוה־ת ם־ן ױ צװײ שכנותױקע ײױשע ישובים. בוק*ד*מס, שלמה ביקל םון דעד רעדאקציע: מ־ד דדוקן דעס א־נםערעסאנטן נױװ סון ם־ײנד שלמה ביקל, װאס דערצײלט אונז אזוי לעבע־יק װעגן דער ײױשער ק־למו.־-ארבעט אין רומענ־ע. ד־ םארװאורםן אבער קעגן ױסף בולאװ זײנען ניט א־נגאנצן בארעכפיקט, װײל דער ב-־יװ םון ױסף בולאװ אין די ״ליט. בלעטעדי א־ז גענומען ם־ן א םד־װאטן בױװ צו אונז, װעלכן מיר האבן אן דעם װיםן םון ױסף בולאװ םארעםנטלעכם. װיבאלד דער בױװ א־ו נ־ם געװען געשר־בן םא־ דער עסנםלעכק״ט, האבן זיך געמענם ארײנבאםן נימ-םינקטלעכקײט;, צ־ם אין בוקארעשם, װי דער שם״גער איז דא א־ן רוםענ־ע, אונ- םעק םױ־ע־ן ה־רל״ געגעבן ז״נע ערשםע ײױשע סםעקמאקלען. װי סיגיבן מ־ר א־בער זקנ־ס, װאס ״גערענקען נאך ד־ אלטע גוםע צ־־טן; האבן דעמא־׳ם־ ״ױ םא,־װאדלאזםע בענקלעך״ נ־ם פלוצ־לונג, נאר נאכם םאר נאכם, ״דערשם־דט או־ף ז־ך מענםשן און ב־ז - א־ך ,װײס נ־ם צ־ גראד - סז• ם,־אצ. ק־־סםן״. צװ־שן ד־ קױסטן םלעגט ם־ילראל םארכלאנ־זשעם װעק דער ב־ז הײנם נרעםמער רוםענ־- שער ױכםער מיכאיל עמ־נעםקו, ,װעלבער האם ױכם ז־ך ,־־<־- צענז־רם אם־לז אײנע םון יענע סםעקםאקלען און דװקא צוס גוטן. און א־ן ד־ ײױשע ק־עםשמעס םון ױ ב־קארעשםע־ נאלעװקעס, האפ דער ״ױשער טױבאדור .װעלװל זבאראזשער מ־ם עםלעכע צענ־- ־א־ן צ־ױס נאבם־א־ין, נאכם-או־ס א־מם־אװ־ז־רם זײרלז לױשד ־א״;, נאבט-או־ס א־מם־אװ־ז־רם ױנע רידער ־. ד־ קילפוד-שפוק םון װעלװל זבאדאזשעד ץ<ו נ־עאב האם זײ ■ ן •<״< נאך ד-״״נס אץ רדדעדע;אנ -<ו באמערקם, ט־־נד בולאװ, װײל א־ך האם פאדכאםם דעד קולט־ד- א־־םט־ ם־נס ״קצביס-םאד־ן א־יםן נאמען םזן... עמ־ל ואלא״. מיד אבע־ א־ז א־־סגעקומען צ־ באגעגענען אלטע מענטשן, װאס קענען ־עס ״מקל ג־עם״ נאך ה״נם א־־סװײנ־ק און װאס ז־נען דורבן ״מקל נועס״ געק־מען צ־ מענ־עלע א־ן שלום-על־כט א־ן ט־ן גאלדםאדענען א־ן זבאדא־שעד ב־ו צ־ס ״ז־נגער פון זק ט־ויעד״ א־ז ױ ײױשע ק־לס־ד-װעלט א־ן ,ױמענ־ע א־־ך הל־לה נ־ס געװען ק״ן תהו ובהו. ה״מ־שע א־ן ם־עמדע ײױשע טעאטעד-טר־םעס האבן געם״עדט נצחונוה בײ םולע און געל־מן טםל־ת ב״ לײױקע בענקלעך. ג״ט ארו־ם ײױשע שסעם אנרערע ־אס און םון ב־קארעשט, גאסן א־ן ױ ײרישע דך רערםראגן ל־דלעך יק װעלן צו אײערע או־; - א־ז אין ױסעג־ע ערםארגן, ו־םע? -י י- (י ׳ <׳ יזאג•! א'יו יעלן א״ך עױת■ ,דאס .־ און נ־גונים, בײ מאל־ יקאז• מאל־ םי יאננ און רא געם־ערם קײא־א י װאס טידיאבן האם גע- :קלעך געװען אזו־ ם־ל, ױ בעו ם־קאן זײנען ־צו גױ־מן דעש א״נלאזן אץ נ־ס; דעס אױ־נגאנג ־קא־־רן מ־זס םארבאװ דער גערענקט נ־ט א־ן ױמענ־ע ד־ ײױשע ,־עװ־טפעס•) ־עקב שטערנבערג א־ן יעקב באטאשאנסקי, ױאס האבן בשע־ו אויםגעױדערט ד־ ײױשע מאסן א־ן ױמענ־עי די ,־עװ־סטעס ז״גען געװען :־ט נא־ גױ־סע טעאטעד-ע־םאלגן, װא־ צ־געצו־גן א־־ך ױ א־יםסעדקזאםקײט ם־ן נ־שט-״ק, ראבן נאד או־ך גױ־סע און װיבט־קע קולטוד-קאמפאניעמ םון דער ב־נע א־אם, װאס ז־נען ױ־בגענאננען א־בעד דע־ ײױשער גאס װ־ א דעדםד־שנד־קע, אםדיגיקגדיקע װאסעד-בװאליע א־ן ד,אבן צ־געצזיגן ד־ ״ב־״טב״נ־קע און ב־ײטהארצ־קע ײק״ צו םדצן א־ן צ־ רענדעלען. װען א־ר, פר־־נ־ ב־לא״, װאלט א־־ך געװען גענ־מען די טידחה ױרכ- צ־קוקן א קאלעקצ־ע ױמענ־שע צײטונגען ם־ן מיט אבט נ־ן יאר צ־ױק, דאלם א־ד געזען, אז די ״באצ־־נג םון דעד נ־ט-ייד־שער װעלפ צו דער ״אז״םםיױנכ״ םון ״זינגעד םון דין טרו־ער״ א־ז גאד נ־ט אזוי ״באדאקטעױטפ־ש״ װי א־ד מ״נט, ,װ״ י צ״טונגען װאלט א־ר געםונען, אז ״אנםאנגענױק םון ד־ ־־ דאז־קע קלענסטע ב־ל די באדײטנ־סטע דיבטעד, ק־נסטלעד ד,אט יערעד געפ־נען פאד נײטיק או־סצ־דױקן עםנטלעך זײן באװאונדעדונג פאר דער ״ד־שעד מעניע־ א־ז ק־נסט, װ־ או־ך םא־ דער ײױשעד... שםראך. אי אט אזא ״באצ־ונג סון דעד ניט-״ױשער װעלט״ בבלל נ־ט :אדאקטע- ױסם־ש: א־■ ױסענ־ע עקס־סטידט נ־ט, אדער עקס־םט־רט נאך נ־ט דער ט־םער ־ה־ט ם־ן ש־נאה צװיש; די שעםעדס א־ן ױטענ־ש א,־; איז ײו״ש. די װנגע ױמענישע ליטעראטור סארמאגם א היבש ב־סל ײק, װאס שאםן אי; ש.־ײבן ױםעניש אבער נ־ט א״נעס אםילו םון דעס באקאנםן ם־ם ״לעא בעלמאנם״. םארקערם: דער באדא־סםע־ ־) 6 םץ לעכעדיקע טעאםער״צײכונג — 1 ט9$.ילערער סזנאטער• זמ*ני־# דד$ס זויז ןןד.עד ןןריבערגעקימען טין 2יווגקרײך.