Literarishe bleter · 1925-08-28 · 69 (28.8.1925) · p. Seite 55

55 ליטער&רישע בלעטער 1^1■. 69 21. ״מאננע״ אױ ניש יידיש; אנשטאט דעם ־אדצן ״ק ״ש״ל״. 22. ״א״נטאל•• דא־־ף מען?׳א־-־שערזוי־ז באטראכשן װ־ צל״ װעדטער און שדייבן צעט־ילט ״א־ין מאלי׳, נשרט א־ן א־עלכע א־־ט׳ דדדקן, וױ ״א־ין מאל טא־ אלע מאלי■ וכדומה. 23. ״צוליב דעש טעם״ - אזוי שד־־בן, דובש זיך, א־׳ע, שיא־ו אבעד םונדעםטװעגן א ג־ײז. ״צוליב״ איז דאש םארװאדט, װאם פ־רט אריין דעם צװעק; םאר דעד ם־בה האבן מיר א־ן יידיש: ״מהמת״, ״איבער״. דער טעם, םארװאס דער דאז־קער םעלער א־ז אז.־־ םארשםרייט, אױ א םשוטער. א־ן געװיינשלענן טעגלעכן לעבן ט־ען מענטשן אםטער װי אל־ן טראבטן .א־ן דער קאטענאד־ע ם־ן צװעק און גאר גאר זעלטן א־ן דעד קאטעגאר־ע םון ש־בה. דעד- םאר זאגט, א שט־יגעד, אויך דעד רום א־ן געוױ־נטלענן שמועס:? סמג^סח ו/סשװקמ ״ז א%וי*3י, הגש ער װיל םרעגן או־ף דער סיבה < ,ו>י^ו־33 אױ דאס םרעגװא־ט םא־ן צװעקי. אין דער ־טם־אך םונם גע,װײנטלעכן שמועם קאן פען דעש נ־ט-לאג־שן געב־ו־ך םוז ,.צוליב״ נ־ט באצי־כענען פאר א םעלער, ,װיבאלד ער א־ז אװ־ םאר- שמ־״ט צװישן םאלק. אנדעדש אבער איז אין דער װיסנשאםטלעבעד ם,־אזע־שם,־אך. א־ן א־ר קומט אםטער או־ש צ־ טראנטן א־ן רער קאטעגאר־ע םון ס־בה, דערםאר ט־זן מיר נ־ט אנרע,־ש האבן א באװנדער ,װארט או־ף אר־ינצום־רן די ם־בה און א באזונדער װארט םאדן צװעיק דזדך א בי־שש־ל, גענומען םון די ״ל־ט. נל.״, װעל א־ך באװײזן, װי שלעכט דאם איז, װען מען באנוצש נ־ט ק־ין צװיי באװנדערע םארװערטער: ״ניט אזו־ צוליב רעאלעזר) םארשאנצוננ םון א־ר נ־י-געבאדענעד זעלנששענדרךט, ,װי צוליב דעש דראנג זמיסצוקעמםן םױלנס אמאל־קע הערלענקײט״. א־ן דער צװייטער העלםט זאץ א־ז געװים געםײנש די סיבה, װארעש אז ניט, טא צול־ב װאש זײנען נ־יטיק ױ װערטער ״דעש ה־אנג?״ קוטש אויס, אז א־ן א־־ן און דעם זעלניקן זאץ ,װעק א־ ױ ש־בה און א־ דער צװעק אר־־נגעס־רט מיט אײן ז%ן דעש זעלב־קן װארט, און דאש א־ז פאר א ש־אזע- שפ.־אך גארניט ש״ן. חו׳ן דעם קאן טען ניט איבעהעבן םרעציז אגעדאנק. אט האש איד אזא בײשם־ל. א־ך קאן אטאל, אשט״נער, מײנען, או איך וױיס דעם טעש, פארװאם ײױשע שר״בערש קא- לעטשען אװ־ מאמע-לשון, נאר אם־ד א־יב מ־ר ,װעט אמא״ א״נפאלן צו זאנן, אז א־ך װײס, צולינ װאש א־ן צוליב װעטען ז״ םוען פארלאג ב. קלעצקין עדשט עדשינען ס. נ. ארל;ןזװםקי אונטער דער הערשאפט פון די קאליפן היםנוןזייעשר רןןםאן אי־ם דסם 8י*=ישין לעגן םין \\ י״ה ײדיש שרה רייזזנן םרײו 6 גילדן זןריששו 36 סת1.053 ,3׳״513ז3/ע ,3מ1>|£0|>| .8 1>ץ*\ פ*י נזלם: 9858 .0 .>1 .ק א־ז עם טשתמא אװ־ א־־ננענ־הע״ט װי ״נױנעם״, װי ״נלײבןי׳ פאד ״ד־ב האבן״ ובתםה. אבעי א״ראםע־שע ײדשע שרײבעדט, בעת ל״ געב־ז־נן דאם ,דארט, מײנען זײ, אז עם א־ז א דײטש װאדט, אין מ־שן עם צונײף מיש ״אנבאלאננש״ אדעד, װי ש״ל שױיבן אמאל, ״אמבאלאננט״. אויך דאם דאװקע װאדט איז א־בערק, װי- יאלד ם־ר האבן אין ײױש אזעלכע װאױלע װערטעד, װ־ ״נ־גע״ און ״שײך״• 4. ״געגנשטאנד״ אױ שלעכט אץ ײד־ש. מען מװ איש :■א־יײטן דודך• ״זאך, חםץ; ליםור, םאך״... 5. נגט ״װב־לעאוט״, ״םחעאוש״ מיטן רבים-אוטש, נ״ע־ט: ״ױ- ײלײ״, ״םוזײ״ און דב־ש: - ען. ,•>. אמשטארקשטן, אמבעשטן א. אז. װ. אװי שרײבט מען ד״טשמעױש דעם הע:םגי-:,־אד םון אױעקטיװ א־ן אהדערב. דאש א־ז לזזלדטץ םאלש, װײל א־ן ײדש אױ קײן םאדשטעל ״אמ״- נ־טא. דאש דײטשע וח3 שטאםט כיחע םון נח€(ז מ3, אן איז איעד ײױש אן; קײן צוג־־םגעגאטן ״אט״-א־ז א־יך א־ן ײױש נ־טא.- דע־דבער מוז טען ואנן און ש,־ײבן: צ־ש שטא־קסטן, צוש בעשטן... 7. ״דאס ט״נט״ - א־ו אויך אן א־בערקעד אםעריקאנױש. ־א־ף ז״ן: ״דאס באטײט״. 8. אנשטאט ״א־םשטאנד״ מוז מען שרײבן ״אין שטאנד״; קײן ״א־ם״ א־ז א־ן ״ױש נ־שא. ס.׳ ״ה־נז־כט״ אדער, װי אנדערע שר־ינן, ״א־נז־כש״ - אױ :־ט ־ױש. עס דאדף וײן: ״פדש״. ״א־ן םיל ה־נװנטן״ - אין :מד, ם־ט־ש. סה אן און פא־ זיך - ״אן״, װי געואגש, נ־ש ײדש; דער געד־אנק א־ז פולקום קלאר, ,װען טען זאל זאגן נאד ״םאד ױך״. 1ו. באג־צן זיך םיט - א־ז א הט־צ־זם; ײד־ש א־ז: בא- נוצן עםעט אדער עטעצן. 12. ״אויפלעבן״ װערט באנוצט ם־טן פשט ״לעבעױק מאבן״, ,וזמפאאנס דאם אױ פאלש. ״אויפלעבן הײםט נאר ״לעבעױק װעק״, ,>ז״>ייי ״מאנן לעבעדק״ קאן מען או־םדױ־ן דורך״טאנן אויפלעבן״. 13. ״אנפיק מיט עםעם״ - דער ״םיט עםעם״ א־ז א ד- רעקשע א־בעתעצונג פון ה־םישן *0333 מ״איגיזמקססד,■ נאר או־י א־ן רוש־ש א־ז ױ דאזיקע ם>>־םע א ה־פטאר־שע, אױ דער ײד לחלוט־ן נ־ט מחויב זי נאכצומאנן. א ײד דארף זאנן נ־ט ״אנפ־ק ט־ט א ש־ל״; נײערט נאר ״אנםירן (אדעד נאך גלײנע,־: ם־רן> א שול־, ס. אנששאט דײטש ״אנטשפרעבנד״ א־ו גלײיעד ײױש ,געהע׳י ד־ק״. צה נ־ט ״ת ם״ל״ דאדף מען ואגן, עפ״י תש־ש, נײערט ..ד״*ד ט״ל״. 16. נ־ט ״םארבא־ײטן״, :א־ ״צוגרײטן״; ״צונר־יט-קלאס״. 17. נ־ש ״פארטזעצוננ״, נא־ ״הטשך״; אויך אנשטאש ״םארזעצן - ״װײטעד שרײבן״. 18. אזא ,װארםבאהעפט, װי ״פארפליבשעט ז־ך צי פא־םא־טיקן :א־;, לאש באו־צן״ אױ טל1 דײטשםעריש אדן רערטאנש ת צײט, לען ״ד־שע א־נטעליגענשן האבן מיט ײױש ז־ך געשעמט. ײדן ואנן א'1 א־א פאל: ״אױ זיך סתחײב םארט־ק צו םאכן זאנן, ,לאס :יא־מאנןי׳. און מימ װאם טױג טאקע ניט אזױ, װי ײק זאגןז?ני,״װי א־ן אינהאלט אװ־ א־ן פארש א־ז אטת ו־אש װ־בטיקםשע״. דאש איז צ״ט־נגם-תש־ש. א ײד װאלט כעזאנש אדער: ״סײ א־ן א־נ- האלט ׳ ש״ א־ן םארש א־ז״... אדער: ״םונקט וױ א־ן אינהאלט א־ז א-' יאש ,־ױנש־קסטע, אזוי א־ז דאס א־־ך א־ן םארם״. ״2. צולינ װאס ״נאכהערי, װען עס ז״נען פאראן אזעלבע ״ג־ע ״דישע װעדטער, װי ״דערנאך״ און ״נאכדעם״, שױן אפנע- רעדט שון ױ םיל םראװינציעלע םארטען פ־ן ױ דאזיקע װערשעדז