Literarishe bleter · 1925-08-28 · 69 (28.8.1925) · p. Seite 54

69 .■ןא 54 ליטערארישע בלעטער בערשער ארבעט. דדדך אט די ביישפ־לן זאלי א־יך קלא־ער ״ערן בא־ די, ־יאב פארשטי־ען עט נאך ניט ביז איצט, אז אריב מען ד״בט אן מ־ט ניצ׳אבדדטן די בל׳ליט פזן דעד *ידישעד גדאמאטיק אין םט־ליםטיק, ם.יז מען ענד־קן מיט באלשע ידיעית א־ן םא.־־.־־יטײ נע־אנקע;. א־ן אן ארט־קל דדעגן מאלע,־־־*ק,־נםט שט״ט געשריבן: ״אמא־1 דאבן אזנזעדע געטע־קזלטורפדעגעד נמםתמא דארף זײן*. געטא. ז. ר,.> פארשטאנען אזן פאפזלאריזירט די גרז־מע קלאשיקער״... פרעג א־ך א־צט אלע ײדישע ש,־־־בעדם אזן לעזערס: װען א־ז דאמ ־א- ז־קע ״אמאל״ געװען? װען ז־נען דאם ד־ גדז־םע קלאם־קעד פאפז׳ לאריזירט גע־זארן צװישן ײדן? ניט אנדע־ש, אז די גאנצע רימרא א־ז געזאגט געװא־ן נאר לשם מליצד., בררי עם זאל אתיסגךמען װ־ אן אנט־טעזע. - אדער װעגן א״נעם א ױנגן פאעט װערש נע- שריבן, אז זײן ״שפראך א־ז א באז־נדעד קאפ־טל אין דער געשיבטע פזן דער ײדישער ל־טעדאטזר״, אזן אז ער איז ״דער מא־ט־ן לזטער פ־ן דער ײדישער שפ־אך׳־עפא־פי׳. מ־לא, אפצזשאצן דעם דא׳ ז־קן פאעט בבלל א־ז ניט מײן עני;. איך ע,־לזיב מ־ר אבער צ־ פרעגן אן אנדער קש־א: װען א־ז דאמ א־ן דער ײד־שער שפ־אך געמאבט גע־װאדן אזא דעפארם, אז עםיצער םזן ד־ ש־ײבע־ס דאל קאנען װערן ט־טול־דט פא־ א םארט־ן לוטע־י ־אפ־לז דער נמתר, ־־אש האט לבל הדעזת א־־פגעםאן א סך נײס אין דער שפדאך א־ן ז־אש ע־ם א־ז ג־־נג אז־פצזװ״זן, אז א־ן זײנע װעגן גײען שפדאבלעך א־ע יזנגע פאעטן פזן אזק־אןנע, - האט נאך דעס ט־טל םון שפ־אך׳רעפאדטאטאר ניט פא־דינט. מען װאו־םט זיך לײבט׳ ז־נ־ק ארזם מ־ט מל־צױת און מען פא־ עשט, אז עש זײנען נאך םא׳ .־אן ײדיישע לעזערס, ,װאס װײסן ־א, װעד מארט־ן לזטער א־ז גע׳ װען, א־ן ,װאש װעלן ױ װילדע גוזמא באלד באפן. אזן א גזזםאד־קער שבזז א־ז דאך עדגעד װי געז־דלט. דעש זעלביקן מדויד ב־ענגט ױ נ־ט-באטראבטק״ט דערצ־. אז ער זאגט.אר־יס א שבח ט־ט א צװײ׳ ד־־ט־קן טעם. װע־.ן זעלביקן פאעט זאגט ער װײטער, אז ״דער צז׳ זאמענשטעלער פון ײדישן ענציקלאפעדישן װערטערב־ך װעט פ־ל פ־ל שעפן״ פזן א־ס. זזאלט ער באטש געזאגט פשזט ״ײױשן .װערטערבזך״, װאלט ער נאך ארו־בגעזאגט אן איבעױקן געדאנק צז באשטעט־קן ז״ן מײנונג װעגן דער ר״בקײט פונש םאעטס שפ־אך. ױ,־ך א־־־נ־מטעלן אבע־ דעס א־בער־קן עפיטעט האט ער זײן אײגע׳ נעס געדאנק אװעקגעהרגעט. אן ענציקלאפעדיש ,װערטערבזך א־ז, װי באװאזשט, ניט קײן װערטעדבוך םזן דער שפ־אך, נײערט א װער- טערב־ך פון ױ ,װ־סנשאפטן; ױ םחב־״ם םזן אן ענצ־קלאפעד־שץ װערטערבזך טוען שעפן ז״ער םאטעױאל ניט פזן פאעט־שע װערק, נ״ערט פ־ן ױסנשאםטלעבע ביבער. קאי זיך אמאל עמיעצק םארװעלן לערנען פשט־, אז אזנזער מחבר האלט, אז דעם פאעטס ,װערק ז~- נען ױשנשאפטלעבע ארבעטן, און ער װעט ז״נע ױיד װעלן אז־פ- ״<- <ן ,, א א״ <••• 1/\ כײן ב־־ד האט ז־ך שוין אם־לו צז ם־ל םארצז־גן, דאך מוז א־ך נאך פארעגד־קן, ױ א־ך האב אז־בן צוגעזאגט, מ־ט א קל־־נער רש״מה ג־״ון, .װאס מען קאן זײ באגעגענען ב״ ױ גדעסטע״ײױשע שר״בערם און ,װאס א־ך האלט, אז שזין א תלמיד פ־ן 6-5 לערן- ־אר האט געמעגט זײ א־־םמ״ק. 1. שטעלט פיט זיך פא־ - דאם א־ז א בס־חשער חם־- צ־זם. א־ן ״ױש דא־ף ױן= ״פ־ן ז־ך״ אדער פשזט: ״שטעלש םא־״. 2. ״(דזערװאהטן עמעצן״ איז ױיטש. ײדיש זאגט מעץ: ״װא,יטן אז־ף עםעצן• אדעד: ״דעחוארטן ז־ך אזיף עמעצן, אזיף ,װאס״. 3. באלאנגען אנשטאט געהעק. - רילא װען אמעױקאנער געבױ־בן דאס װארט, װײסן זײ, אז דאס איז ענגליש, און בײ ױ אלע ״ק זאשן; ״א־ן רע־ פ־עמד״. ב״ א״ן ש־ר״בער געפ־נען מ־ר אזא מא־נע ״ױש־ע פא־מע־: ״װאלט װידערגע׳ יפדאבן״), זמן א״- ״ ״ —י. ..,.פ א. < -,א. ״ ״ . געװען ״װ־דעדװ ׳ן א־בערחזר קאן מען נ־ט : (־־־טש־ ~אלט דאך אפ־לו: ״מיט שטאלי א־ז ״קעגן ױן װארט £ ^אד שט״ן עמעצן״ (םיטן ט־אפ אויף ״ב״") ה״סט העלפן, - דא דארף ז״ן ״באש־ט״ן״ <מ־טן ט־אפ אז־ף ״ש־ט״ן״). אדער•. ״ק״נעד װיל ז־ך נ־ט מזדה ױן דעדצז״ - דארף זײן ״דער־ן״. אדעי: ״ק״ן שזס פזן ױ קאנקװ־ס׳ב״י״ - דא־ף ז״ן: ארער ״ק״ן שזש ק.״ אדער ״קײן א״גער פ־ן ױ ק.״ - נ־ט ״צז װאס עד (דער באגר־ף. ז. ק.> א־ז מתחײב״, נ״ע־ט ״מחײב״; מתח״ב א־ז מען זיך. - א מא־נעס פש־ט לי־גט א־ײן א־ן ײױש־ע װערטע־ דע־, װאס שי־ײבט: ,.א־־פן ט־ש־ ש־װיבלט און גר־בלט מ־ט ט־נטע־ס״, - ע־ רער װארט׳קאםבינאצ־ע, ........ג.., — .י .1., --<.,-״ן י<-<ו ק<;ט א■ ,װײס נ־ט, אז פאר א ײק ױ פא■ דעמען ז־ך. ״א שך״, א־■ ת׳ זאבן, .װאס באװעגן ז־ך האסט אי־ן שטױך, ראס בא־אקטער־ז־רט אפש־ װעס גאנצן םט־י׳ דא־ עש װאק־ט, ראס פעלד •**•*•• פו דער אלעגרא״טעמפ, דאס האשט־קע מען ילו א•; , ..<■־ ,■- אזן ױיזט אן א־ז ױ טאג־צ״טונג, - א־ז ,־יידן, ױ א־בע־א״לטקײט, װאס ב־ענגט צז נ־ט׳באטראבטק״ט, האט ממש־ ק״ן צ״ט ג־ט א ט־אבט צז טא;, א־ער אפ־לו *-<<, צזלײענען נאך אמא־ רעש זא־ן, װאס מ־ען האט אנגעש־ױבן. אנ׳ דע,־ש ,װאלטן נ־ט געקאנט געמאלט ז״ן אזעלבע זאצן, װ־ ״א־מ׳ צ״ל־קע שטעלן א־ן דער ב־בל נעםטיקט א־ן זיך״ - א״נצאל אנש־טאט םע־צאל; אדער ״לידער... ױנען ק־ין שזס דעכגעױש־ע פאזיצ־ע״ - און פא־געסן דעם ״נימ״; אדער ״ארבעט זעט םען דאך א־ן גזטע־ ױלן״, - פארגעס;, אז פ־נקט װ־ ״ארבעט״ א־ז דא אב־עקט צז ״זעט סען דאך״, אװ־ א־ז דאם א־־ך ״גזטער ױג/״, א־ן מען א־ז געװען םת־־ב צו שג־י-בן: ,גוטן װילן״. אדער א־ן ־•<־־ זא־ףפא־ב־נחנג: ״מאמענט־פובל־צ־םט־ק, װעלבע האט נ־ט א־ן פרעטענױרט נ־ט אויף א ח־ערהאפט־קע (לײען: ח ע־האפט־קער ז.ק > '1 בא־־־טזנג״, איז א־בער דער א״״עג־ש פונס מחבר דער ״האט נ־טי• געבליבן אן אן אב־עקט. א באטראבטע־ מענטש ,װאלט אװ־ גע- ש־ר־בן: ״מאמענט־ פ־ב״״צ־סט־ק, ״עלבע האט ניט קײן חע־האפט־קע א־יף איר נ־ט״. דאס נעמלעסע ד־ זא־ן׳ דעש קאם, א־ז ש־ז־ן דער באקאגטער נ־ט געװען״ - ,װ־ עש שט״ט א־צט, קאן מען םײגען, אז אז־פגעהו־בן דעס קאפ האט דע־ אזמבאקאגטער, בעת עד א־ז אװעקגעגאנגען; געמ״גט אבער א־ז עפעס גאר אגדערש. װאלט דע־ ש־־־בער כאטש־ רנער געשר״גז: װאלט ,־גע א קלער געטאן, א אנדער זא יזן אז־פגעהז־בן דעש קאפ״... נא־ םבזהלקײט, א■ קאן אונטע־זאגן א ש־״בע־ אזא מין מ־מרא, בעת ער האלט א־ן אנאליז־רן די באגױפן ״ק־לטור״ אזן ״קונשט״: ״סיפא־לירט ז־ך ־י מעגלעכק״ט צ־ ױע־גױנטעװען א־י דערקענען ז״ע־ פא־ש־״דנארט־קע א־נע־לע־בע נאט־ר אזן לאג־ק א־ן װאם װע־רן דע־־בער מערסטנט״ל אנגעגזמען ױ א פאקטא־ ג־ש־ט נא־ פזן א־־ן א־ן װעש זעלבן צדעק, נא־ אז־ך פון א״נע א־ן די זעלבע מ־טלען״. םען קאן רעש דאז־קן ״זאין״, מ־ט ,־עשפעקט צז מעלדן, אױ־םשטעלן װ־ א מזסטער פזן ״ג״-״ױש״, װ״ל במעט אלע פ־ן ױ מינ־ש גרײזן, װאם א־ך האב דא געבראכט, קאן מען א־ן א־ס געפיגען - א־ן כזף׳בל׳םזף קאן ק״ן מענטש• דעש פש־ט פ־ן א־ש נ־מ פא־שט״ן. םא״ענױקן ױל איך נאך מ־ט צװײ ב״ש־פ־לן, װאס גײען, םא־׳ מאל גענזמען, אדיבעד ד־ גרענעצן פ־ן מ״ן טעמע, א־ן תזך אבע־ געהעק ױ צ־ א־ר, וױל א־ך האלט, אז מ־ף׳בל־ס־ף א־ז דער גזרס פ־ן ױ פע״עץ, ,װאס א־ך װ״ז אן, אל־ן די ועלב־קע ״נ״- ״ױשעי• תשזקה צז םליצה און ױ צ־ ל״כטע נאצױנג צו דעד ש־ײ׳