Literarishe bleter · 1925-08-28 · 69 (28.8.1925) · p. Seite 53

53 לימערארישע בלעטער 69 .?א ״נ י י ■ י י ד י ש׳? ז. קלמנןזװיטש םונם צעהויקערטן םטיל םון .נײיײדיש״. בכלל וערעדט מײד די נײע שרײבערס אויס העברעישע װערהער און אויםדרוקן, אסילו אזעלכע װי ״אםשר־׳, ״אשילו״ וכדופה, װאס אלע ײדן בא• נוצן זײ, און עס קאן דעריבער קײן שום חשש נים זײן, דער לעזער זןל זײ גיט פארשטײן. זןבער צוליב ״באשײנען״ דעם ססיל איז װס אוא עכטיתלפודיש װארט, װי ״שדה בור״. םען שרײבט דװקא ״די םארשפרײםער אין אונםערשיידפון אונזערע איצסיקע קולםור־סרעגער״, דאס רוסישע, ־וי״זעזס 6, אבי ניס צו געברויכן ״צום אונסעדשײד״, װאס דעדםאנס אן דאס העבר. ״להבדיל״. םון דער אנדער זײט, טרעםט איר פלוצים אין מיסן אן ארטיקל, װאו צוױשן די ״סילײכס, זאגאר, געגנשטאנד, צײטגענאסיש״ א. אז. װ. זעס זיך קוים א ײריש װארט ארויס — אין מיטן דעם םאםע געדיכטן דײםשפעריש שכויםס איר זיך אן אויף .האזינו: האזינוי.״ צו איבערזעצן דעם פארלאםענסארישן אויםרוף: הערט, הערםו גלײכער װאלט שוין געװען, כ׳לעבן, װען דער םחבר לןןום איבער דןןס ענגלישע װארט: זג£ו1. נאר ״לתםארת הםליצה״, און נים צוליב קײן אנדער צװעק, שרײבס כען: ״באשגיםטע פערזאנען און פערזענלעכקײטן׳/ ״םול םים האס און שנאה״, ״פרװון און עקספערימענטך/ ״פשוטער מין און סארס״, ״רעפרעזענטירן, סארשטעלן און מאניפעססירן׳/ און אם־לו ״פסיכיש־םםיכאלאגישע איבערלעכונגען״• און דארט, װאו פליצה האט זיך ארײנגעכאפט, קאן שוין די שפראך קײן גאנצע ניט בלײבן, און ניט זעלטן װעס איר צװישן אהויפן פראזעס קײן אײן געזונסן נעדאנק ניט ארויסגעפינען. אס האט איר עס• לעכע זאצן, װאו די זוכעניש נאך פליצת איז פארבונרן םיט אן אבםזןלוסן װעלן ןןדער ניט קענען געדענקען, אז װערטער פוזן דןןבן אבאשטיםטן, םער װײניקער באגרענעצםן, זין; ״אש האט בןןדן, אױ א״ננעװארצלס, און איבער זײנע צװײגן יערט און נערט יניקה. נאסור״. די קלאגג־מליצה ״יערט און נערט״ האס דעם םחבר, קענטיק, אזוי פארכאפט, אז אים ארט גארניס, װאס ער אלײן פארששײט נים װאס ער רעדס, און ער שרײבם זיך װײסער: ״אש-געװארצלט אין צירלעכער כאאסישקײש״... אױך פ-טדםע יד״טע ױערטער ױערן, לסוס םל-צד,, געברױכט א־ן א םאל־טן ז־;. א״נער א מחב־ האט ג־ע״אלט דע־צ״״ן, אז ב״ ״ק א־ו געױען פא־באטן צו מאבן א ב־לד פזן דע־ נאטדדט, ־ג־ר״בט עד דעש דאז־קן געדאנק אז,־־: ״א־ר <דער גאטה״טט ז. ק.>;מ סונקט ״ ײ— * דאם . םא־דאגט״ - :1,־ננ א־ז שטרעע כ־לדלעכע סאו״טטעי ױערכער י*צע __ ײ• עױאלמ זאנן. ױאט ער האט נ דעש ה־םך דע־רםרן, למ־של: כײן. ט דע־ ק״ן ם־טט נ־ , אז םעז. קען ױערן צע־־״ט אזרי נ־ט׳ ע= ח ׳:־־: האט עש ק״ן לק״ט״ - אזױ ..םאדק״לאכד־קע פרי :נר־קע״; ףלא ״םארק א:טע״ אדער אדע־ר ״םארק״ל האט גערןנ־םט ז״ן ':ט ייד׳ - ד,י ־ט־ - דער געננרא ־ גע־טט־מט צר ״מען א־ז וױדערלען עכעד :ט; ״ה < < ו שיםז *יפ-־־ידן ו א־ז נ־ט מען אז דאס דאדף נאט״טן: דען קא; מען - 1 ־קלע־בק״ט״ דיקער ױ־ו םון דעד אויסדאנטנ ױאר יב יא, אל א־ז ז־ך מ־ר״? דאכט ״עט 2'ייח א פארט־צ־פ פ־ן צנדע י-יטלאנ ״קח ױאס א־ז?-ארן ,זץ־" א־ז אה־נגעק־מען דער , אט גע־־א״ט ־ ה מחכ , אז דע־;ננ דרנט מ־ױ מאסן״? לויטן צ־זאמענהא דעם נ^דעז נ״;אר לטררי' - נאך קו :צן זאגן: ״מאסן, ,ױאס ל ע: נ־׳ער איז ״ג: עש ־אס - נא־ ר •״ר־־ט״. ״נ״׳ מיץ םון א שר״נער א־ן ״נער — א ר־םן. נניטצ זיך נ־ט > אם־לר א־ך געריצלטעד מאט־ױ״ קאן זאנן <, . מ. ש גי ׳ הא: , בעת ער ימראג״ וויש יטרײנט: ״נעלייענט אן א בעת , * (->< ־ ם־ : ״א־ן רע;; אדע־ר ־אנ״ ״ם־רטראג״ אדער ״שארט־ו־ םינטאקטיש־םטיליםטישע גרײון םאלש זײנען אויך אזעלכע זאצן, װי ״די שװארצע םגםה׳ אין װעםענס אנסשסײן פען באשולדיקט ײדן*. דא איז דזןס יוסישע מסקסלסא איבערזעצט מרך ,װעםענס״. דאס טןןר םען ניט, װארעם .װעפענם* און .יועמען״ זײגען גענ• און דאט.־אקוז. םון ,װער*, און ״װער׳ קןןן אין ײדיש געזאגט װערן נאר װענן א לע־ בעדיק באשעםעניש• די ײדישע םארם סון אס דער זאץ*םאר• בינתנג איז: ,די שװארצע םגםה, װזןם אק איר אנטשטײן בא׳ שולדיקס םען*... דןןס נעםלעכע: ,דעד 19*טער יארהונדערט, אויף װעסעס שװעל עם שסײס דער רןןםאנסיזפ׳ _ דארף זײן: .װאס אויף זײן שװעל שסײט•... ןןדער: די .דעלעגאציע, װעםעס װיכטיקסטער חוב איז געװען״... דארף זײן: ,װאס איר װיכסיק• סטער חוב איז געװען*.״ דןןס גלײכן םןןר מען אין ײדיש ניט נעברויק דןןס רעלאסיװ־פראנןןםען .װעלכער״ אין אנדערע םאלן, חוץ דעם נאםיגאסיװ (בעסער איז בכלל צו געברויכן ,װעלכער׳ נאו־ װי א סרעג־פרןןנאםען). סאלש אח דעריבער: ,אבײלאגע, אץ םארגלײך פים װעלכער•—ריכסיק איז: ,װאם אין םארגלײך םיש איר׳״. ןןדער: ,אן אוםעסיקס און שרעקלעכעס (בײדע אדיעקפיװן םיס דײטשםערישע ענדונגען, ײדיש דארף זײן: .אן אופעפיק און שרעקלעך... ז• ק.) בוך, אין װעלכן דער םוף•״. דארף זײן: .װןןס דער סוף אין דעם׳... צום אײנסלום פץ דער רוםישער שפראך (אגב, שלעכס פארשסאנענער) קאן םען צורעכענען אויך דןןס, װאס די שרײבערס געברויכן ןןפם אינסראנזיטיװע װערבן, וױ זײ װןןלטן געװען מראנזיטיװע. למשל: ״א פיסלאלםערלעכע דערםאנונג שוידערט אויף דעם םארגײפןןרערם הארץ״ _ .אויםשוידערן׳ איז נים קײן פעולד, װןןם גײס אריבער אױף אן ןןניעקמ, נײערט אצושסאנד פון סוביעקס; ריכסיק װןןלס דןן געװען .םאכט אױםשױדערן׳/ ד. ד״ איז גורם, עס זןןל אויםשוידערן, ןןדער: .דער לעזער וױל פולםירן זײן בלוס״ — פולסירן פולסירס דןןס בלוט, און נים דער מענשש, דעריבער םעג םען העכסטנם זןןגן: .דער לעזער װיל מאכן זײן בלום פולסירן•. ןןדער: ״די םראגע־צײכנם, װעלכע ױירן די זעלבססעסיקײם׳. אויך ,ױירן• איז א צושםאנד אץ ניט ק־ין אריבערגײעגדיקע פעולה: .דזןס ברויט ױירס*, דעריבער האם געדארסז זײן: ״םאכן ױירן״... זןדער; ״דער ״בונד״ הןןס קאנדידירס דעם םחבר פון דער דןןזיקער נןןטיץ״ — .קאנדידירן״ אױ א פועל עוםד. ריכסיק װןןלם געװען: .פארן ״בונד• הןןס קאנ• דידירס דער םחבר״.״ ןןדער ,דער ,בונד״ הןןש קאנדידירס םיםן רחבר״.״ ןןדער: ,קונסס מןןלט אזיפגעהערס איר עקסיסםענץ״— פאלש םארסײסשס דןןס רוסישע ,זלוולגקאסקמ דורך ״אויסהערן״• ״אויפהערן איז אסועל עוםד און קאן קײן דירעקטן אביעקם צו ז־ך גיס הןןבן. םען קאן זאנן: .אויסגעהערם צו עקסיסטירן״ ןןדער פשוט: ״אויםגעהערס״. — אויך ״וי ביכער סארצוקערן זיך״ אױ פאלש. עס דארף זײן: ״װערן םארצוקערס״. נןןר אין רוםיש איי דער רעסלעקסיװ םיסן סאסיװ גלײך; אין ײדיש םוז םען דעם פאסױו בילק םיסן הילפס״װערב .װערך. דןןס געםלעכע: ,סע• אשער הןןט זיך בײ זײ (בײ די גריכן. ז. ק.) ניט באגרענעצס בלויז םאר קינססלער און םײנשםעקער, נןןר באשסיםש םאר די באדערםענישן םון פןןלק״. אויב שוין געברויכן די םליצה פיט *בא:רענעצן׳/ םוז זײן: ״אױ ניס געװען באגרעגעצם״״• ןןבער ניס נןןר די אויםשפרײטונג םון רוםיש אױ א גורם סון גרײזן, אויך די העברעלשע פליצה הןןש איר חלק אין דער אויםבילדונג