Literarishe bleter · 1925-08-28 · 69 (28.8.1925) · p. Seite 50

69 .־לע? 50 ל י-ם ע ר א ר י ש ע ב ל ע ט ע י און דאט מערקווערד־קע איז, או אט דער נעגאטיװער און ניט׳ ד־רעקטער אײנפייוט פון דער ױעל׳ט-םאל־טיק אויםן שאשן האט איך ב-אז־ט־דע דעזולטאטן. ד. ד,., ניט נא־ ד< פאם־לאר־טעט םון א ל־טעיאטוד, נאר אויך איר ־טעפער־שער מוך, שוואונק א־ן ננורה רערן נאא-נםל־נמ. דער דינטער טװ ד,אבן לײענער; יעדע נאצ־א- נאלע ל־טעראטור מוז האנן דעם דעלט־ם־עםם־זש - טען זאל זי קענען או־םעד א־רע שפראך־און לאנד-:רענעצן. אניט שטיקט ז־ זי־ א־ן פראוו־נציאל־זפ אין ענגן א־דעען-נאצ־אנאל־ז^ דעד דינטער, װאם וױ־םט, אז זײן װארט קען דערהערט װעק אז־םער זײנע שפראך-גרענעצן, רערט מענטשלעכער, ברײטער א־ן אםט- מאל ט־פער; אינם נאציאנאלן דעתעט ער דאם אלגעמײן-מענטשלעכע, דאם אדנ־רעחםאלע. דק שט־מע רעדט העכער, דרײסטער. עם קען זײן, אז טשאפעק מיט דזעלנע םע־ק״טן ויאלט ם־ל ענגער און און נאצ״אנאליםט־שער געילינן פאר דער רעלט-מלחמה, א״דער טשע־ כא-םלאראק־ע א־ז זעלנשטענדיק געװאדן אזן געקדאגן א שטימע א־נם פעלקער-קאנצערט. קײן א״ראפע־שע, אדער אמעדקאנער צײטונג א־נטערעםירט ז־ך נ־ט מ־ט דעם, ,ראם ײד־שע צ״טונגען זאנן, און א־ינ ם׳איז דא ראו אין א*י,־אפע א אינטערעם צו דער ײדשער ליטעראטוד-א־ז דאם דעררײלע א צוםעל־קער, װ־ צו א קוד־אז כמעט. א־ך האנ אמאל נאלר געגלויבט, אז דער גד־םער ״ד־שע־ר שר״נעד רעט ק־מען, דאם גרו־סע ײדשע װערק אן אונזער ױנגע ײדשע ליטעראטור רעט מיטאמאל א־נ רערםאל און באדמט װערן. ד גדו־םע ײדשע ש־־־נער זײנען געק־מען, אנער דערע שמ־מען ז״נען גע,רארן סארשטיקט אין א נאצ־אנאלן מיםט־צ־זם און נײ א םך פון זײ אױ דעד מוט געפאלן... אונירעדםאליזם - דאם די- נען ד לונגען פון ־עדער נאציאנאלער ליטעראטור. דאס נאצ־אנאלע ״דנטזם מוז װערן א ארגאנ־זירטע פאל־מ־שע מאנט, דאמאלט רעט ײדיש נ־ט נאר אנערקענט װעדן :א־ ד־ רעלט <און מ־ר אל״;> ,רעלן םלוצלונג דערוען, אז םיאױ דא א ר״נע און אײגנארט־קע ײדשע ליטע״אטור. ד ײדשע ליטעראנו־ מ־ז קדגן א־ר ארטאנאם־ע. גען םון דער א־צט־קער געזעלשאםט האנן א־־פן שאפן ם־ן םעל- קער: א־ך רײם נ־ט, צ־ דער זעלנעד נע־דנארד שאי װאלט גערען אזו־ ג־ו־ם א־ן נאר־מט, רען ער ש־״נט א־ן דער ײד־שער שפראך און :־ט א־ן דער ענגל״שער. ראלט ער דער זעלנער שא־ געװען 1 דאט נ־ט צו טאן פו־לנם נ־ע זעלבשטענד־קײט מ־ט דעם נאנעל פ־״ז, ,״אנ ר־־מאנט האט לעצטנם נאק־מען? עם קען ז־ך מאנן אזא קאמ־שער פאל: א ײד־שער ד־כטער *אל ז•־; א ״שטא־קער קאנ־־דאט״ םאר דעם נאנעל-םרײז, און ד שרעדשע אקאדעמ־ע זאל דעם קאנדידאט אפװארפן פשוט, װ״ל דער םא־שט־עד םון דער ײרישער ל־טעראטור רעט האנן א רוס־שן ארער אמער־קאנעד פאםפא־ט. ד אקאדעמ־קער רעלן םש־ט נ־ם װיסן מיט רעמען זײ האנן צו טןק• רען א־ר װעט מאנן אן ארגעמ־נעם א־נערז־כט, װעט א־ר זען אז אז־פן רעלט-״קונפט און ליטעראטור״מארק״ שפ־לן איצט ד זי- געדשע פעלקע־ד ד־ גרעסערע ראלע. די ד־טשע ליטעראטוד האט :עק־אגן א קלאפ א־ן דער צ״ט, ,רק א־ר מ־ל־טער און פאליטיק א־ז נאז־גט גע־־א־ן. א־צט, װען עקאנאמ־ש און פאל־ט־ש הײנט ז• אן צודק צו זיך קומען, הײנט ז־ או־ך אן צודקקדגן א־ד אמאל־קן ל־טע־ראר־ש; םרעםטױש א־צט א מעד קאנק־עטן ב״שפ־ל: נ״ דעם םעלקע־רנונד א־ן זשענערע ארנעט א־צט א קאמ־ם־ע א־־ף א פלאן, *ערלעך אדיס- ציגענן א נאשט־מטע צאל ביכער, רעלכע זאלן נאראקטער־ז־דן און וױ־זן דאס יערלעכע שאפן און דענקען פון םעלקער. און סיא־ז ניט שרער םאראויםזק דעם רע־־ו־טאט ם־ן דעם פלא;, װען;־ר רעט דורנגעפירט רערן: די גרעםטע צאל נ־נע־ װעט געהעץ ד ענגל־ש- שד־ננד־קע פעלקער - ענגלאנד א־ן אמער־קע, ,־ױיל זײ זײנען די מעכט־קסטע א־צט; דעס צ,רײטן םלא־ן רעלן פאדנעמק די לאט״נישע פעלקער - פ־אנק־ײך און א־טאל־ע, דעדנאך ד״טשלאנד. און- ראם פא־ אונז א־ז װיכט־ק: א־ן דער צ״ט װען אנ־ס־ניע װעט ק־ענען האנן א םלא־ן א־ן דער .־ש־מה ם־ן נ־כ־ער, ,רעט ד־ ײדישע ל־- טע,־אטור נ־ט זײן םארטראמן א־ן דעם םטם מענטשלעגן דענקען און שאפן. א־ן אל־ן דערפאר, רײל אנ־םיני־ע ק־ען האנן שטים׳ ד־ענט א־נם םעיקע־נ־נד א־ן דאס ״דש״ע םאלק-נױ בערנארד בערנסאן א ױנגער דײטש-ײדישער שרייבער ז״ ק־מ־ען ניט צוריק אהיים, :א־ ערשט אהיים. ,לענן אײנעם פ־ן ד קומענדק־ע-א םא־ ,ר־עדטעד. ער הײםט: בעדנאדד <װזי.לף-נעד> בערנםאן. ניט געלךקט אויף ד־עפ, ראם ער אױ או־פג־עד.אדעװעט נע- רארן א־ן ד״טשלאנד פ־ן ז״נע ערשטע ק־נדער-־ארן אן עעכויק א־ו ער א־ן לעמכ־עת, א־ן 1888, נא־ א־ז ת־כף א־בעת־עםארן מ־ט ז־נ־ע עלט־עק ק״ן ב־עק, ד־טשלאנד>, א־ז ־ער א עכט-תם־שער, :א־ק־ש־ער ק־נםמלער. עד ד.אט אפילו קײן שול׳נילדונג ניט באקור־ען <ז־ן םאמעד א־ז געשטארנ;, ודען ער א־ז אלט-געװק ם־ה 1 יאד>, ד.אט ז״נע ק־נדע־ר-־ארן םאדנדאכט אין א ױב־מים־דע־ז <םון עכט-דײטשן כורםע- ט־פ>, װעלכעד איז ניט קק א־ט פא־ אנאדמאלער דעדצ־ונג <װעגן ־עמדאז־קן ־ד״־מ־פ-דעױ רעדט בערגםאן מ־ט א שו־ם או־ף די ליפן> און ודעלנער טויט אפ יעק טאלענט, און דאך איז ער א־וים אין דעד קינםטלעד-רעלט און ד.אט א־וישעדופן אלגעמײנע אנעדקענוננ און באגײספעדונג, נ־ט בלויז אין דײטשלאנד, נאד אויך אין אנדערע א־,־אפקשע לענדער. נערנסאנס ליטעראד־שער געביט? ס מערט ז־ך אר־ן ר צאל פ־ן :רױם־ע ״ד־ש־ע ק־נםטיער, ,דאס ז־נק די גאנצ־ע צ״ט גערען ט־עט־ק א־ן דער אלג־עמ״נער, נ־ט-־ריש־ער ק־נסב-רעלט און קוםען לעצטנס א־־־; א־ן אונזעד ״דשעד סביבה- פון ױ ,־־־נע א־־ראפע־שע־ און אמער־קאנישע נינעם צ־ ױ אד־עמ־ע בדעטעד םון דעד ״ױשעד נ־נע, םון די װעלט-ל־מ־עראטוק מ־ט ז־־עד גר־םן ־עזאנאנם א־ן טדאד־ציע צו דעד נאך ױנגעד א־ן רעזא- :אנם-אדעמעד ־רשעד ל־ט־עראטו,־. די דעו־ש״נונג א־ז א־טאנצן א נ־־ע נ״ אונז, ד ד.אט א־ן א־נזעד פ־־ערד־קעד געש־נטע אלנ- פאלם ז״־עד ,ױ״נ־ק ב־שפ־לן און ז־ א־ז א א־־פמזכטערנד־ק־ער דעד- וױיז פאד די זיגן פון אונז־עד מאדע־נע־ ״רשעד קולטוד. ז־ א־ז דעד נ־עםטעד ־ענטפעד אויף אלע ט־עג־ת םון א־נזער־ע ה־ימיש־ע קלאג- פוט־עדם .לעגן דעד שלענטעד צ־ק־נםט םון ״ד־ש און פון אונזערע קולמוד-פעדםפעקט־װ;. און מעדקרעדד־ק אױ דװקא דאם, װאם די צוקומענד־קע געהעק :־ט צ־נ אלט-נאקאנטן טיפ פון ״כעל׳תשובהי־, רעלכע זײנק אמאל אר־עק ם־ן אונו און קעק ז־ך אום צורק, - דאם זײנ־ען אל־ן קרעםטן, װעלכע ז״נק ב־ אונז קײנמןגל נ־ט געװען און ק־מען צו אוגז צום ־עדשמן מאל.