Literarishe bleter · 1925-08-21 · 68 (21.8.1925) · p. Seite 41

41 68 .זא ליטערערישע בלעטער ״נ י י - י י ד י ש״ן ז. קלמנוןזװיטש םחבר געשװעבט דאס װאי־ט ״סינןןנים״, אבער װי אזוי איז דער ■ םון דאס װארס געבילדעט?) אדער ״די טעארעטיש אביעקסיװע םארםעםשיקונג צו סעררערס טרויסעריש אינטואיטיװער אנשױאונג איז זיין האלסן פון דער איםפעריססישן נוי סון דער סענסשלעכער נשמה״ז און װער קאן זאגן, װןןם איז סײסש ״עקספלוזיװ״? און װאס איז: ״םארב איז די אספיראביע פון אויג״? און אט זײנען עםלעכע בײשפילן סון סאלש באנוצן װער■ סער, װײל די מחבדים הזןבן קענטיק ניט םארשמאנען זײער פשט: ״דאס װארט םון פובליביסט איז הופאניםטיש״ _ הזןט באדארפט זײן ״הוסאן״ אוער ״הוםאניםער״; ״הוסאניסטיש״ שסאמט סון ״הופאניסט״, װאס הײסס אדער ״ליבהאבער פון דער אלטער לאטײנישער און גויכישער ליסעראטור אין דער רענע■ סאנכ־צײס״ ןןדער ״אנהענגער פון א באשטימטער בילדונגסיסיססעם בײ הײנטיקער צײט להיפוך דער רעאליסבישער״—קורצטער■ מיניק איז ניט ךער כײטש: װאס ה$ם נים קײן אייכת יסים. סערםין הײסט א גרעניץ, אן ענדפונקס אין דער צײס; קורצטער■ םיניק _ װאו דער ענדפונקט איז ניש אויף װײש געשסעלט. — ״אבסאלוטע קאםישע קולםור״ — איך האב מורא, אז דער מחבר האש ניט קײן קלןןוע פןרשטעלונג םונם פשט פון קײן אײנעם פון די דרײ װערםער, זיסט װאלט בײ אים אזא לחלוסין אומפאר• שםענדלעכער װארמ־באהעסש גיםגעקאנש געבןןרן װערן. און װןןז קאן שוין דער לעזער דערבײ קלערן?—״אמפושירן״ קןןן סען נןר גלידער פון סענטשן, בשום אופן נים פיגורן פון אסטאשוע. _ אין זאץ: ״האט דאך פרץ זײן ״בײנאכס אויפן אלסן מארק סןןדולירט אן אשיער (שרײב: שיעור) םאל״—דארף אן ספק זײן ״ײאדעלירט״; דא קאן סען שוין ניט װיסן, װער עס הןש םארבישן די יוצרוח, דער שרײבער אדער דער זעצער. דערפאר אבע־ םאלש די גאנצע אחרױת אויפן שרײבער פאר אזא געפערלסן זאץ; ״דער ײדישער קיבוץ פוילס בפירוש דארס, װאו ער צים זײן װעגעשאציע, װאו ער זשיפעס אן שאפונג״. ״װעגעסאציע״ האש געװײנטלעך דעם טײטש: די געװיקסן׳װעלט ןןדער די םלןן■ רע פון אן ארט. װןןס הײםט ז$בער ״ציען װעגעטאציע״? צי איז דןןס םינאנים םיט ״זשיפען״, צי מיט ״זשיפען אן שאפונג״? װעד• ליק מיר דוכם, האבן םיר דא הינסער דעם שװעל כון באװאוסט■ זײן א געשעענע אויסבישונג, אדער קאנסאסינאציע, װי עס הײסש אויף דער שפראך סון די לינגװיססן, םון דרײ שפראךיבילדער, גענוםען פון דרײ לשונות. סארן םחבר האט געשװעבט: 1) ״ױע• געטירן״ פון דײטש, װאס הײסט: לעבן נאר מיט די נירעריקסשע און פשוססטע פיזיאלאגישע פונקציעס, וױ אגעװיקס, אן שזם גײססיקע אינטערעסן און ארבעשן, 2) ,ו״ס״בסקח פון רוסיש, װאס איז טײטש: זשיפען, קוים קוים װײזן כיםנים סון לעבן, און 3) ״ציען חױנה״—םאסע׳לשין. קאגטאמינאציע איז געוױס אמיטל פון שפראך-בילדונג, אבער װען איז״דאס גערעדט געװןרןז װען ד האלס אוים די ליכטיקע שײן םון באװאוסטזײן. ד>) אבער האבן םיר געקראנן א װארס׳באהעפס, װאס צ;פאלט בײם ערשטן םינטאקטיש־סטיליםטישע גרײון שוין לויט אײניקע פריער געבראכטע בײשפילן האש דער אויפמערקיאפער לעזער געקענס באםערקן, אז די קרענק, װאס םיר באטראכסן, הןןש זיך ארײנגעכאפס ניס נ$ר אין די אײנ• ציקע װערםער, װאיז עס װןןלט געװען נאך אהאלבע צרה, נ״• 1¥ פרעמדײערטער אױב צװישן די דײסשע װערטער זײנען די געניזוקטע אדער םיט אפארדרײטן פשט געברױכסע װינציק, שיטן זײ זיך אבער בײ די פרעםדװערסער װי פון א לעכערדיקן זאק. דאס קען םען אויך אפטמאל ניס היסן, װער עס איז שולדיק. דער זעצער צי דער םחבר, פארן לײענער איז דאם סוף כל סוף אלץ א״נס: ער קריגט צעקאלעסשעסע װערטער און צעדרײסע געדאנקען. און די םעשה דערסון איז, װאם אין גאר אסך פאלן קען םען זיך דאך גאנץ גום באהעלםן אן די פרעםדע װערסער, און טןןפער קןןן םען זיך שוין אינגאנצן ניט באנײן אן זײ, דארף דער שרײ• בער הןןבן אין זינען, אז רער דורכשניס״לעזער איז ניט םער בקי אין םרעםרע שפראכן, װי דער קןןרעקשןןר סון ״לים. בל•״׳ און אז ער װעס דעריבער ניט זײן בכוח צו םארריכטן דןןס, װןןט יענער האט קאליע געכאכט. אש איז ארשישהלע: ״םוזיםיצירן״-עס איז פולקום גענוג ״םוזיצירן״ פון ״םוזיק״• אױי געפינען םיר ״עקסטרעםיסעטן״ דןןרם, װאו עס איז געװען גענוג ״עקססרעפען״ (עקכטרעםיםעטן הײסן די ענדגלידער סון בעלי־חײם, הענס און סים פון םענטשן״ און דןןם איז דער םחבר אין געבראכסן ארט געװיס נים געװען אויסן); ״אביעקשיװיזירן״— אנשטאט ״ןןביעקסױוירן״; ״פאסענציאנעל״, הגם עס קלעקט סולקום ״פןכענציעל״ •); ״פרעסענציאנעל״, װאו םען דארף זצגן: ״פרע• סענציעז״■ ברױת פשונות זײנען: ״םאניםעסשאציאנעלער״, ״קיל• טורעלישקײם״ זװאם שאדש ״קולטורעלקײט״?), ״אבסורדאלקײט״ ^בעגוג: ״אבסוררקײס״), ״שאפעניסטיש״ (געכײנס איז: ״שא• פעניש״). און ןןט זײנען קאליקעס, װןןס איך זאג זיך ןןפ זײ צו פארריכס;: ״איך װיל נישס מונימיזירן נחום י.׳ם אויפםו״ לױם דעם צװײסן זאץ: ״אגער װי אױי קאן םען פארזען יהואשן״—שסוים איך זיך אן, אז געםײנס איז ״םאכן צו קלײן״,;ןבער דאס װארט גופא װאס באםײםז און װער קאן םיר זאגן װאס האט געדארפט שסײן ןןנשסאט דעם שפאצינירסן װארס אי דער װןןרט־גרופע: ״די ןןנהענגער פון דער כיםלבאוער ליכענץ די ״ױנגע״ז אין דעם זאץ: ״אויסער דאס דראפאשיזירן די מנלה, זײנען אויסצעניזירט געװארן״.״ װןןלס אין נוטה געװען צו םאר• ריכסן ״אינסצענירט״, ןןבער אינגאנצן זיכער בין איך נים, אז איך ד.אב געסרןןפן דעם פחברס כװנד,. װאס טוס פען אבער פיש אזא זאץ: ״אונזערע קלאסיקער — ריכטיקער קלאסיצירנדע, זײ שעםען זיך צו םראקטירן (ראס איז אגעםאכס װןןרם פון רושיש ,וזג״סמגק? אדער פויליש סג״יסו^גז.׳, װי אזוי אבער װעלן װיסן, װאם דער סחבר װיל האבן, אזעלכע לעזער, װןןס קענען דירא■ זיקע שפראכן נים?) אזא אוםבאהאלפגקײט פון א סעזאן אזער די פןןנססרועלע קונסט ווענן על גרעקא״? אדער ״װאלטערגעקאנט ״דיספינירט װערן פאר רעם עקספרעסיאױםסישן ליר אימפרע• טאסאר אין קעגנזאץ דער אײנגעםונדעװעשער שול פון איםפרע• סיןןניססישע סוזיק־אויפפירונג״ז אדער: ״װערט און םװ נוסח ס י נ א• נירט װערן םיס באגרענעצכקײס? (דא האס, פשםעות, פארן *) אבנ, עום תןרס ,כןםענץ״ הןבן די שרײבע־ם נכלל * זזװ*כקײס אץ גענרויכן דןס, װאו מען ד*רף >ון װאו מען פענ, ןנער אויך מאו מען ײיף נים אין װאו מען ס*ר ניט. םאר אן אילוסםראזיע כ*מ איך *רײס פון ײ מיל נײשזילן וזו מין ,קלזין און סארשםענדלענן זאץ-: .ו*ם איז יענע *י״ע, ײעלכע פאלנדיק גוס נ*רן, פאלס, לויט אײ סןסענץ (׳■)׳ אי1 רי קויבן פין דער וײס״.