Literarishe bleter · 1925-08-21 · 68 (21.8.1925) · p. Seite 39

39 לימערארישע ב ל ע ט ־ע ר 68 .?א םיסט הןןט צוגעמאכט אויף אײביק די אויגן, איז כדאי ױך אפצו שטעלן אין ״סינע אירא עט סםודיא״ דעם נםטר אפצוגעבן ז־ין געהעריקן פלאץ אין דער געשיכטע פון דער ײדישער קונסס. ליליען איז געװען א קינסטלער פון נאטס גענאד, א נאיווער אי״ינגענעםער ליריקער מיט ארײכער הארמאנישער פאנטאזיע, אן מיםקײם און ןןן דער אומהײמלעכער היסטעריע און דעמאניש• קײט פון זײן אײגענעם מײסטער און דעם לערער פון דער גאנ• צער דעםאלסטיקער גראפישער גענעראציע בערדסליי. קודם כל איז ער געװען אױפריכטיק, און פלעג זיך אויסדריקן לויט זײן קענען• דװקא דערפאר, װןןס ער איז געװען א טאלענט, האט עי נעהאט מעלות, װאט קאנען זיך בשום אופן נישט באגײן אן חסרונות. אלס אילוסטראטאר איז ער באםת אץ זײן ״זשאנר״ אום• דערגרײכלעך. מען קען םוטיק זאגן, אז מ. ראזענפעלד האט צו םארדאנקען אין גרויסן םאם זײן פאפולאריטעט דעם דןזיקן קינסטלער. אזוי אויך שטײגן איבער פינכהויזנס געזאנגען זײנע רײדעװדיקע צײכענונגען. אלם ביבל־אילוסטראטןןר האט לילען קײן באװנדערס נײע םהותן נישס ארײנגעבראכט מיט זײן אינטערפרעטאציע. זײ זענען אפילו זײער שײן און שטײען אױף א מדרגה_זענען ןןבער נישט םער קינסטלעריש װי אקאנטינואציע פון זײן פעדערטעכניק־סטיל. ער פארםײנערט און בארײכערט אים-אויפן ארנאפענטישן אוםן, לעצטנס האט דך ליליען אפגעגעבן מים אקװאפןןרטן: ער האט געםאכט ארץ־ישראל־פײזאזשן, אלס פראדוקט פון זײנע נסיעװנ בילדלעך פון גאליצישער זאקאפאנישער לאנדשאפט, פון געבורטשטןןט דרןהאכיטש און םתם רעאליסטישע זשאנרם. זײ דערגרײכן אבער נישט די אוםמיטלבארקײט פץ זײנע פעדערצײכענונגען• ליליענס קונסט איז תםיד געװען רײן״ ערלעך, םןןזיטיװ און קודם כל א־נדיװידועל און כאראקטעריםטיש• זי האט געפונען באפת דעם װעג צו די ״ברײטע מאסן״, געװעקט זײער דענקען און דעם חוש פאר שײנקײט... אפשר דורך איר פאפולאריטעס פארשטעלט זי דעם װעג פאר אנדערשגעשטאטער, טיפערער םאדערנער גראפיק... םאר די קינסטלער אבער איז זי פאזיםיװ דערפאר, װײל זי לערנס זײ דעם װעג צו נײע דערגרײכוננען פון ײדישער קונסט און װײזט אן, װןןס מען זאל מײדן. אדער אלע זײנע קעפ. אז אײד, זיצט ער בײ אספר, אשײנע בןןרד, א הדרת־פנים, ױם־טובדיק, פארקלערס, כהלכר״.. דער אפענער, דער גרויםער אץ דער נרןןבער ספר, דער םישטעך, די ליכט װןןם קאפיען... הערצל מיט קאלאסאלע, גױישע גלידער אלא פיקעל אנד• זשעלא, פיס אבארד, גלײך און שײן פארקעמט. איבעריקנס, װער קען נישט ליליענען? דעםאלס אבער אױ ער געװען די ליבע פון דער ױננט, פץ פײדלעך אץ ײנגלעך. ער איז געװען אונזער מןןלער״ דער דןןלמעטשער פון אונזערע רןןמאנטישע תשוקות.. אפילו דער שרײבער פון די דןןזיקע שורות האט נןזך אלם 18־יעריקער אגעװיסער דעמןןלסדיקער שװארצאויגיקער שולמית זײנער צו איר געבורסםםאג געשענקט איר אשײנע בא• קאנסע םןןנןןגראפיע איבער ליליענען, װאו ס׳זענען געװען זײער אסך אפבילדוננען פון זײנע װערק• און אס די דןןזיקע, צו ״שטארקע שוואכקייס״, די דאױקע ױגנטלעכע און, שעם םיר זיך נישס אנצורופן, פראװינ• ציעלע פארגעםערונג פון ױין רןןסאנטישקײט, סטיליזאציע, צאצקערײ, גלאםקײט, _ איז תיכף נעלם געװארן, אז םיר הןןבן אנגעשפארט אין די צענטר״ן פון קולטור און קונסט װי װין אדער בערלין. ד&רט האבן פיר זיך באגעגנט פים דער גרויסער קונסט בכלל און פים דעם קאמף םאר דער נײער פןןרם אץ נײען, פילפאכן, רײכן, אוםענדלעכן אינהאלט סץ דעם עקספרעםי• אניזם בפרס. םיר זענען געװארן קריטיש, שטרענג, פײנשםעקער און הןןבן אנגעהויבן צו שסעלן סןןדערונגען. און װי סע פלענט געשען געװײנסלעך םים ליבהןןבער, האבן מיר ןןנגעהויבן צו ליליענען םילן תרעומות םאר זײן זעלבסט׳ צ־פרידנקײט, זאטקײט, פיליססערטוכ, פאר זײן צושמײכלען זיך צום אלגעמײנעם נעשםאק (אזוי האט זיך אונז געדאכס) אזן םאר זײן אוםפראבלעםאטישקײט, װי װען ער װאלט שולדיק געװען דערפאר, װןןס אונזער באגעגעניש אױ נישט געװען קודם אװאן• גאג, אסעזאן, אגןןנען ןןרער אםאטיס. םון דער אנדערער זײס אבער דװקא דורך די חסרונת צי מעלות איז ליליען געװארן אײנער םון די פאפולערסטע ײדישע :'אפיקער, הײנט, װען דער אלעםען באקאנטער און אנערקענטער אר• 44 פאראץ פון ײדישע ליטעראטן און זשורנאליםטן׳ װארשע 44 ס, _ סעלעםאן 234-21 טלאמאצקע 13/4. דןונערשטןןג, דעם ס2־טן אװגוסט 1925, זײגער 9 אינאװנט װעט סארקוםען א || 8 ליטערארישער דיספוט *ימי: םףהכלען ־יז צען יאר נאך פרצן עם בײ־־ײליקו ייד־ י. אפאטאשו, ה. לײװיק, פרץ מארקיש, מלך ראװיטש 44 נאך דעם דיםפוט װעלן לײענען סון זײערע ניט־געדרוקטע װערק: 1 /; פרץ מאףקיקןן. דער פענסשםיטםיראקסלען י• אפאטאשו: בישוף. *ו | מלך ראװיטש.• דןןס געזאנג סון האס | און ליבע צום ײדישן פאלק. ך״ לײװיקז לױ.