Literarishe bleter · 1925-08-21 · 68 (21.8.1925) · p. Seite 38

68 .זא לימערארישע ברעטער 38 אנער דאס אלץ איז אים אזוי נוט ״נעגאנגען צום געזיכס״, אז םען ד,אט גאר פארגעסן, אז עס איז געבאיגשס. ס׳איז געװען אםתער, אויפריכטיקער און שטארקער פא• טאס אין די ערשטע לידער רוױענבלאטס, דערר״ויפס אין די סא־ טירישע. איצט איז זײן פאשאס שוין א ביסל אן אויסגעװעפשער און דאס ערגסשע אױ, װאס נאך זײנע אײגענע סריערדיקע לי• דער איז עס שוין ניט קײן נײס. אײניקע מעשרישע פארםען און אײניקע מאסיװן זענען ניט געױען אין די פריערדיקע זאמלונגען פזן ח. רויזענבלאםס לידער, אבער דידאזיקע פארמען און מאשיװן זענען נײ נאר פארן פארפאסער, ניס פאר זיך אלײן• זײ זענען אן אויסדרזק פון נײע אײנפלוסן, ניט פון נײע, זעלבשסענדיקע שאפונגס־ קװאלן• אײנפלוסן זענען ניט קײן חסרון, זײ קאנען גאר, פארקערס׳ זײן א םעלה, אבער נאר דאן, װען זײ מאכן רײכער און ששאר• קער דעם דיכסערם איך, ניט דאן, װען זײ צעברעקלען אים און םאכן אים מכושסש... ח. רוױענבלאטס פאעטישער איך אױ אין די נײע לידער מםוש:ש און צעביעקלט. אײניקע פון זײ (דערהויפט די קירצערע) האבן א געװישע לירישקײט אין זיך און זענען גאנץ שײן, אבער נאר יעדעפ באי זוגדער. אינאײנעם סאכן זײ נישש קײן אײנדרוק. זײ האבן גארנישט קײן אינײנעמדיק לעבן, זײ זענען ״צעשאטענע קאי רעלן׳/ װי עס רופט זיך אן אפטײלונג אין רויזענבלאטס בוך ״אונסער גאטס הימלען״ (1920). דאם אײנציקע שנירל׳ אויף װעלכן םען װאלס געקאנט אנציען אס די צעשאטענע קארעלן, איז _ דאם פאעטערײ• שנירל. פאעטערײ איז דא אין וײ אלע _ ד§ אין א צו גרוי־ סער פאס. ביז אהער האט ער פאעטעוועס אויפן ״קלאסישן״ שטײגע.־, איצט האש ער ארײנגענומען אין זײן רעפערשואר אויך דעם נײעם, װיכמאנױירנדיקן, נוסח• זאגט ער (אין דער פאעמע, װאש הײסט ״אסעריקע״). קײגער הובגערם ניט :״ א-־נז אין ארנזער לאנד, םיר הןנן דירות, הײךוננ, קלײךער, טיך און ברױט• סיר ה;נן ט״נן, יס־ם, נעדנ און מ*לן, ג*לד און זילבעד פ*ר די דורות, װןןס װעלן ירסענען *ונז קומען נןכן סויט... לײענען םיר עש און װײסן ניכ׳ װאס און צוליב װאש מיר לײענען, םחםת אפילו אש די בראזאאישע װערטער זענען בײ ה. רויזענבלאסן נישט קײן אײנפאכע םענסשלעכע װערטעי, נאר- פאעטישער נוםח, םאדערנער פאעטישער שאבלאן... אזוי אפט געפראװעש פאעזיע, טראכש זיך דער פארפאסער, לאמיר איצש פראװען א ביסל פראזע אין פעריען. אין דער אםתן אבער איז דאס זינגען פון די געבונדענע (מעשרישע) לידער רויזענבלאשס נאטירלעכער, װי דאם ז א נ ע כ ץ פון זײנע פערזע;. זינגען און־ ציקלען זיך אדער הויך אויפ. קול און םיט א ניגון דעקלאטירן פאסש פאר אים. אין זײ} ״מוזע״ איז דא עפעס פײערלעכם, יום־שובדיקם, אראשארישעס. און מיט דעם ע־שטן באנד פון זײנע געזאמלטע לידער (״לידער און געדיכשע׳/ נױ־יארק, 1915) האט ער באמת אויפגעטאן עפעס פאר דער ײדישער פערז־קונשט. עס איז דארט אויך געװען א היבש ביסל גוטס פון דער סקא־באװער רעסאריק פון אש דער _ — — — גוסער אלסער גבירה, װןןס ב$ייגס אייס פערלקרענץ אין ג$לד און רויזנסױ אין זונענשסראלן — (י. דן>לניק) א. מ. ליליען בער האראוויץ מײםטנס קומען אגנעױארפן פון אויבן און פלעגן טרעפן צו אונזער געשםאק. די פראפאגאכארן פון ליליענם קונסס פלעגן זײן ציוניר• טישע אלמאנאכן אין פוילישינר שפראך. דארס םלעגן זיך געפינען אסך זײנע אילוסשראציעס. דערנאך זענען עס נעװען די ״ױדא- געזענגע״ פון בערריעס פאן מינכהויזן, און פאר אלעמען די ״לי־ דער דעם געטא״ ראזענפעלדס אין דער דײטשער איבערזעדוננ פון בערטאלד פײװל. דןוס לעצטע בוך האם, א,־ב, נישט געפעלט אין קיין אינטעליגענשיש ײויש הויז. תי קלאר איז דןןרם געװען אלץ, װי אומקאםפליצירט, ױרכזיכטיק און נאלװ. קײן שום מעטאפיזיק, קײן שום רעטעניש. אס־ןן שטײט ארײכער אמעריקאנער ״באס״ מיט פינגער פול מיט רינגען, אםעכטיקער בײכיקער שבין און זויגס פון דער זינגערםאשין די לעצטע זאפטן פון דעם אײנגעדארטן צוזאסענ• געקרומטן לונגענקראנקן שנײדערל... דא קושס ױך שלמה מיט שולמיתן. לאננ, תאװהדיק, אריענ• טאליש. ס׳קושן זיך טײבעלעך, און דער װינם קושט זיך מיט די קתינען צעבליטע בײםער, אלץ איז אננעזאפס פיט ליבע. װי הערלעך,. פאיעססעטיש איז ישעיה, װאס שפרײזט כים םרה־שחורה דורכן שטורעם. ם׳שםײסט דער װיכער םיט די פןןלעס פון זײן מאנשל, און ער גײט דעם װיגס אקעגן דורך א םאסע י צעװיכרעװעטן שװארצן מוש צום קןןנטראסטירנדיקן װײםן ירושלים מיס די שםארקע, רואיקע, װערסיקאלע םויערן ״ אש דאס זענען געװען שײנע צײטן, אז מיר זענען נאך ױנג געװען, געטראגן די גימנאזיע-מונדירלעך פיס גילדענע פא־ םעקלעך אויפן קראגן, פול םיט װעלםשארבעסגרנדיקע אידעען• ענטוזיאסשן... אין געהײםע צױניסטישע קרײזלעך: בית/ חירוח, ירושלים... וכרופה ןאפשר זענען זײ נאך פאראן) פלעגן םיר דךי ששא־קי מיט זעלבסטבילדונג און קרעפטיקן אונזערע יונגע ײדישע נשמות, װאם זענען אין דער סרויעריקער פײגטלעכער אסמאספער פון דער פרעםדער שול שיר נישם אײנגעגאנגען. דארט אץ די קריױלעך פלעגן מיר גרױסע און קלײנע גרעצס לערנען ײדישע געשיכטע. פירן דיםקוסיעס צוליב צופע- ליקע רעפעראטן איבער ביאליקס ״עןתפיד׳/ איבער פרצס דראםען, איבער מעטערלינק און כאיים ראזענפעלד און איבער ײדישע קונסט. עפעץ פון אונז. אז ער איז נאר געװאר געװןןרן עפעס פון גאטליבן, איזראעלסן, אנטאקאלסקין, לעװיטאנען, הארא־ װיצן, הירשנבערגן, פלעגט ער עס באלד אין קרײזלעך איבער- געבן. דער פאפולערסטער אבער פון אלע קינסטלער, װעלכן יעדער םםש פין אונז האט געקענט און ליב געהאט, איז גע- װען א. מ. ליליען. פיר פלעגן די קינסטלער נישש אנאליזירן, זײער גרײס• נישט פעסטן (איבעריקנם, ס׳איז אונז קײנםאל גישם אױסגעקומען צו זען זײערע אריגינאלן) _ די םיםפאטיעס צו זײ פלעגן אונז