Literarishe bleter · 1925-08-21 · 68 (21.8.1925) · p. Seite 36

68 .זא ליטעראריישע בלעטער 36 פעםים־זם האם נעטדאגן אץ אלנעם״ן׳ם־לאםא• פישן. ״אלדעלטלעכן״ כארארןםע־ ם־ן אםא־- ענד־רןטן ס־םטעם. או־ך דאם שאםן םון דזשאװאני טשענא (געשטארין אין 1917) א־ז אין אנדדנ געװען םול מיט םעם־מ־זם אנער זיין םעם םיזם א־ז נע- װען מער א מענטשלענער, ערד־שער און צ־נ םוף פון דין ליטעראר־שער טעט־ק־־ט האט ער אים גונר געלען. די רעליג־ע םון ה־יכן הוםא ניטעט, דער גלוינן אין ז־ג פון אלטתאױם א•; גערענטיק־־ט װעק דער שטאף בון דין םאעזי;־. גערעבטייךט איז אױך דער א־דעא־1 םון ארא נעגרי, װאם איז נאװוםט װייט איבער א טאליע. א־.־ע צװיי ערשטע ל ד־ער־זאמל ננען האנן ד־ קר־טיקער נאגר־םט צוליב דיער שנאתןן, נ־לטן טעמפעראמענט, ־־אנ דעדמאנש ד־ שארבקײש א־ן ליידנשאםטלעכקײט ם־ן קא־ד־טש־. א־ר םאע- ז־ע, װאם טראגט אםאצאלן נאראקטער, אי־ פול מיט ם־אמעםט, םזל מ־ט קאםף בא־ אנ־יע װעלט םון גערעכטיק־יט און א־בעט. אנער א־ן א־ר םאעז־ע קלינגען אז־ך אנדעדע טענער (אי- בעדהויםט אין דער זאמלונג סיווו־ש אזן א־ן ד־ נאדעלן 1919-1914>: פעדזענלעכע ליידנשאםש אוטגליקלענע ליבע, זוכע־נישן םון אפרזי, מז׳ טער-לײק. בײם רעאליזם <אדער שםעטערױקן) ״לעריזם״). װאם קארדדטש־ האט א־ײננעטראגן א־ן ד<ר א־- טאליענישער ליטעראט־ד, ב־ דער נ־ג־נג צ■ םארשפעלן די װירקלענק״ט, װאם נע- ענטער צום אמ ת, האנן דך אין אלגעמ״ן געד.אלטן ױ שדײנער םון ד־ סז יא־ן, װ־ לסש־ ניעװא דע-אמיטשים - דער ערשטע־ שדײבער פון דער יונגער איםאליע, װאם א־ז געװען אזוי םאם־לער. דע־אםיטשים אז גע־ולען אנא׳ ראקטער־סט־ש־ער סארשט״ער ם ן ״הומאניגארע־ טענדענץ״. אזנטער דער ,לי,־קוננ םון זאלא האט עד געם־ײױקמ ג־טע געם־ל;, ודב, לינע צזב יםאטערלאנר און אלטחאי,פ, ער איז געװען אן אנהעננער םון אידעאליםטישן סאציאלי,ט בראש םון דעם םאדערנעם ליטע־א־־שן רע■ אליזם אין איטאליע זענען, את־־ן קארדטש־, געשטאנען זןלינדא גװעריני (לארענצא סטעקעטי) און דזשאװאני װערנא. םשע- קעטים עם־קזרעאישעד אזן שםאט־שער םןעם טיציזם בנונע-רעליג־עזע םראנן, ז״ן ,.רער דדעגן ליב־ע, און נ־ט װענן גאט״, ז״ן לי־כטער ציניזם האנן געהאט אגרויםע השםעה אויף דער א־- טאליענישער לגנט םוף צ1\ און אנרײנ יארהונדערט. דזשא־אני װער-א עעששארנן 1922) האש אין ז״ן םראזע םארװי,״קלעכט ױ פױנציםן, װאם גװע ױני האט סארט־״ױקש אן ז״נע םילצאל־קע טע- ארעטישע א־טיקלען, נעמלעך - דעם אביעק- מיװן צ־נאנג צו דלר װ־רקלעכקײט. י י װערגאם םיצילישע ערצײלוננען, און דער עיק־ ױ זאמלונג ״תום רזךםישע לעבן־, האבן געל״גש טע־אטור. ער האט געםאדערט, אז דע־ ש ײבער זאל אוישפארשן די ט־עמעם, מ־ש װעלכע ־ער קימט אין בארירינג. אין רער זעלנער צײט האט ע־ געשטרענט צ־ י־ענעם אינערלעבן א־ױעאליזש, ,־־אם דא־ף םא־װאנדלען ױ נא- ש־י־נונג אױער ױ מעשה א־ן אק־נשש<װערק. קא־דוטשי אלײן ד,אט ז־ך באנוצט אין זײנע הי- םטא״ישע פא־עמעם אדן א־ן ר װונדערבארע בילד- לעך פון שמעט, פ״זאזשן און שט־טיננען םיש י״ער אן אײננארט־קן םאעטישן ,־עאליזם. קאז־דדטש־, ראש האט או־םנעהויין אן אוינ- ־שטאנד קענן ״לישעראױ־טן אבעתלוינן״ א־ן ״טראױציע״. אױ גלײנצ״ש-ק ג־עװען אה״סער אנ- העננ־ער םון רע־ קלאםישער א־טאליענישער ל־- ט־עדאטור. ער האש גע־־א־^ט, אז ױ םא־עטן בק ױער ױננער א־טאלי־ע זאלן ו־ך ערצ־־ען א־יםן '\1\ אזן זו\ י״ה. קארדוטשי אױ געװען א ם־אפ־עםא־ ם־ן ל־טעראטזר, א־ן אין אםך םזן ז״נע לידער ועט מען ז״נע גױיםע קענטענישן אויף דעש גענ־ט. קארדוטשי האט אין דער איטאלי־עניש־עד ם,:- ־עזיע אר־נג־עטראג; ניט נא־ א נ״עם נײסט, נאר או־ך א נאנ״ט־ע םא־ם. ער האט מיט אמאל נא- ר״נערט ױ איטאלי־ענ־שע ל־ר־ק מ־ט צענדליקער נ״־ער ר־מס־ע;, או־ן ז״נע באר־מנע ״נא־בארי- שע אױעש״, ״־אמנן ארן עפאדן״, ״נ״ע גראמע־ך, ״אונטערםעצא״ און אנדער־ע זאמלונגען ד.אנן אין משך םון גוטע דר״ צ־ענדליק יא־ געד־נש, װי א פאעט־שע־ געזעץ און װעגװייזער סאר דעם גרעםטן טײל יזנג־ע א־טאליענ־שע שר״נער. קא־דוטשי (ג־עשטארנן א־ן 7 19) האט ג־ע- שאפן אן אייג־ענ־ע שול אין דער אטאלי־ענישער ל־ט־עראטור. זײנע אנשזיי־נגען און ױן שאםן האנן דך אםגעשם־גלט אין ױ װערק םון א סך א־טאליענישע שרײבער. א־זם ר תלמ־ױש און ד־ ה״סע אנהענגער פון קא־דזטש־ם טראױציע-ר ז ש א װ א נ י מא- דאצ־, ענר־קא םאנצאק־ א־ן גװידא מא- צאני (רער לעצטער, װאם לעבש נאך איצט, האט נעשאפן א סםעצי־עלן זשאנר ס־ן םאמ־- ליען-ל־,־יק> - האנן ז־ך גױפירט אגרזי- םע צאל ױנג־ע םאעטן םון דער אזו־-נעױםענער נאלאנער שול. צ־ קא־ד־טשים שולע ג־עהע־ן אײך אנדערע פא־עטן, װאם קאנען שו־ן ניט אנגעױסן װעק זײנע תלמ־ױם, װײל אין זײער שאםן קלינגען שז־ן אנדערע מאט־װן, װי בײ דעם גרינדער ס־ן דער נאלאנער שזל. צוױשן ױ לעצטע - ארטודא גראף (א״- נ־ער ס־ן ױ גױעםטע איטאליענישע שר״נע,־)-ד,אט נ״ קא־ױטש־ אינערנענומען זײן קלאשיציזם, הי- םטא־ישק״ט און עױד־טױם, אנער נישט דעם םוטיקן בוח ס־ן קארדוטש־ש באגײםטערוננען. אן אנכעז ־עענעד ק־־ט־קער, םראפ־עםאר םזן ליטע- ,־אטור (געשטא־בן אין 1913), א־ז ג,־אף געװען הער וינגער םון קאנצ־ענטױרטן םעס־ם־ום. ״זיץ טדיאטיש־ע ר־נטזנג אױף אן אזיםערנ־עװ״נל־ענע־ י־ייו׳ עה;*קז £1 ־ע־ ס־ן נ״׳א־טאליע״, אנ■ ד־ער ״זינג קאמב-ס^ ,די ז״נע םא־ג״־ער, םיט בא;הע:עצצ ׳ געלעקט י דע־נ־ע ם־אזן, האט ־ער אז־ס־ופן א־ן * א יפ״ רעש נאצ־אנאלן נא־זםטױ א־ן ז״ן רזד געבא־־ערט א־ם צ־ ד־ ה־עלד־ש־ע גענאט; ם.־; ד־ער נא־־מט־ע־ בא־גאנג־ענה־יט. א־ן רע־ם־ן נ־עמט ז־ך ױער טזם־׳טאן א־ן פאל־עמ־ש־ע־ נא־אקטע־ פזן קא־דזטש־ם שאפן. יער א־ז אין דיער ז־עלנע־ מאנ אלע־־ע־, .־ױ א פאעט. צ״טנװ״ז באג־צט־ ־ער זיך מ־טן פערז, זי יאקעמםער מיטן ש־־ערד נעת א ש־אנט. ־״; או־פגאנ־ע א־ז - נ־ט צ־ פא־שאפן תענזג דעם ג־עה־ער, נא־ צ־ א־־ם־אגן נ־טטות. שארף ארזים קעגן ד־ טרא- פזן ד־ער ראמאלםד־ק־ער ל־- ט־ טר־עט ז, גראצי־ע. םע־נט־מענטאלק״ .ן<-| ד.די• ק מאנ־ער. ז״ן פא־ענ־שער אנ־ 1'>1' 1 מאטי; א־ז - ל״דנשאפט־לענ־ע, שנא־קע נא- דנג, ראם שטר־ענט נא־ צז א־נס: צ־ גאנצק״ט און אזיפר־נטיק״ט םזן דעם אינ- ל־דער ־-״•־ ןאחי״י׳י^;אט מיש אמא־ א אמענטיקן קאמפם-ב־ח, ,װאם י ױערטאנט ױ צא־נד־קע שזרות ס־ן ־עם דאטער׳קלאפן ס־ן מיק־על-אנד- דױק. םו, ש,. י 1 1 ׳!, ניאז ג־עטון ט האט טײלװ״ז ז דאנט־ע און ־שע־׳א. זי״נע פאטד־אט״צע האט קא־דרטיט־ באדיזן, איי יױש־ע װערק װאם םא־ אסרדגה פון ל״דנשאפט, א־י־אניע, צא־ן אזן נאג״םט־ע- ױנג איז פ־עא־ק דע־ א־טאליענ־שע־ר ם־ערז. ױעם כא־אקטער ס־ן קארױטש־ס פאעױ־ע האנן אנטשפראנן ס״ איר אינ־אײט א־ן ס״ איר פא־ש. ער א־ז גע״ען אשטארק־ער שזנא סון רע׳ ־יג־ע־ע נאג־ענעצ־נגען. נ־ע־־עלשאסט־עכן אזער׳ גלדי־ן, .־אטאנטשע באננאי־עם א־ן מסט־שע נעפלען. ױ טענטשל־עבע ג־ע־ט כט־ע האט זיך אים פא־געששעלט ־י א ש־עױע־ או־פשט־יג צ־ ױ ד״־ינקײטן םון נאס־״נץ געדאנק א־ן דג סינם שכל. אין א־נ־עם פון ױנע נאױמטע װע־ק - ״א הימן דעש שטן״, באז־נגט ע־ דאם אינר־װ־דוא- ל־םט־־טע, קיעמפ־ער־ש־ע א־ן רעש מ־ענטש. ז״נע ב־עםט־ע ל־ױע־ און ױ ״נא־נאר־ש־ע אדעש״ ױע- נען א ־1וינגע א:: ױענ ל־ענן. ױער גע־ונטער'ל-בע, ־עם ל״רנשאפטלענן קאמ־ דער מענטש מזו ױך ױ־נ־ױנגען םיטן .ג־עצנױנעױשן״ א־דעאל פון ג־־ננלאנד א־ן ר׳ים, מוז װערן א ה־י־םט־ער ב־־־ער סין זײן פערזעניי־עניער עקם־םטענ־;. אנער נײ רעש אל־עמען איז קא־דזטש־ אן שוש ספק געדען אאנה־ענגע־ ס־ן רעאליזם. ער האט געק־עמסש קעגן ד רעשטלעך ס־ן ״עם ,־אמאנטיזס, .ראם האט, אגב, געהאש ױער א קנאפע װירקונג א־יף דער א־טאליענ־ש־ער לי״