Literarishe bleter · 1925-08-21 · 68 (21.8.1925) · p. Seite 34

68 ש ׳ע ב ל ע ט ע ר ליטער^ר מען דארף דער גרויס־ע,־ מאשע םענטשן, א״נ׳ מאל פא־ אלעמאל, קלארטא:;, א ױנטונג אז נישט נךן א־נטערהאלטונגס-מ טל. אז ר־כםוננ איז נ־שטא דערצו, אז עס זאלן זיין א־יך װער׳ טער צו נ־ג־נים... אז װען עם א־ז ג־עװען נא־ אינגאנצן פינכטער אין דער אמעט־קער םעסטנ. װעלט, זענען די דככער נעװעון די ־ערשט־ע, װאט ד,אנן געקלאב-ט אין טו ער, װאכ נן־נער האט נאך דאן נישט ג־עזען. א־ן די טויערן םון ד־ער םרײה״ט. אז םאד ןא־ל מא־קםן איז געװעזן אפילו אזא שװאכע־ דכטע־ װי נעא־ג העהז־עג אז קא־ד םארנןט אל״ן האט אויך געשרינן דיג- טונג און זיך אל״ן גאג״םטע־ט צו ז״ן װע־ק... דיכטונג א־ז נ־שט ק״ן נעב,-זאך, נא־ טאק־ע ד־עד עיקד. זאל מ־ך נא־ דא ק״נע־ נ־שט שלעכט פארשט״;. עס רעדט זיך װעגן דינטונג א־ן נישט װעגן לידלעך. דיגטונג איז א״בקער זון׳א־ים גאנג. דעריב־ער פ״נ־ען אפט די שװ־עדפעזיק־ע פאו- ט״׳לײט, אז ד־כטונג האט ז״ םא־לאזט און איז אװעקגעגאנג־ע;. זי איז נ־שט אװ־עק׳ נעגאנגען, נאר זי א־ז גענאננ־ען םף־ויס, נד־ צו זײן אנ״ע א־יפג״ענרקע זון םא־ אנ״־ער װעלט און פא־ א נ״עט טאג אין םאר נ״־ע מענטשן. דיכטונג א־ז פאנט. און ז־ פרעטענדרט דע׳ רדיף, װייל זי פילמ א־ן זיך די א־נערל־עכע בא׳ רעכט־ק־נג און די אינערלעכע בארופונג. אינע־ די עטלעכע ג־ו־ס־מאכט טלוגות םין א״רא פע הערשן די עטלעכע רעג־ו־ונג־ען. נאר א־• כער אלע מיל־אנען מ־ענטשן אין א״ראפ־ע ה־ערשט, אדער װעט ה־ערשן אכאל, דער גוטער גע- דאנק דער גוטער ם־ענטשלעכער נעוא.ק, װאנ א־ז אונטערגעשטראכן מיט ב־לדער, און ב־לדער- דאס אױ דאך טאק־ע ד־ דיכטונג. א־ן אויב עס א־ז געפאלן דאס װארט ם א כ ט־, מװ ו״ן א םאר- װאס צו דער מאכט. א־ן דער םא־־־אם, דא: א־ז די אידעע, און ד־ איר־עע האט אנגעהו־ב; צו פארםעלן אין דער דכטונג םון דעד װעלט אוז אויך א־ן אונזער דיכטונג. א־דע־ע ה״סט ק־יאר־ע פא־שנעלונג םון אא־■ בעחינלעכער זאך. ליגט דער טראפ אויף ד־עם װארט: ק־א־ע־. כוף-בל-כוף און איבער אלע װיל- דע און ניערװעזע טויטן אר־ב־ער װעט ראך ד־ קלא־ק״ט זיגן. םון אל־ע נעפלע;, ם־ן אלע קרו- מע ליניעס םון אודקלאדק״ט ארויס ש״לט ז־ך אוזים די גלײכיע לינייע םון דער קלארק״ט. גאט. הערן זיך לעצטנם שטימ־ען װעגן דער א־- דעע ם־ן אונזער ליטעראטור און םון אונזעד דכ- טונג. הײבט ז• זיך אן צו זאםלען א־־ם אנ דער אידעע. םאלט דאס ז״טיקע אפ אלי־ן םון זיך און נעמט מאכן שנת םא־ זיך. נ־עמט םראװען א פרײלעכן ש ״ נ ע ם און זארגלאזן שנ־.. אניער די װעלט א־ז װאכעדק, די װאטןדיק״ט א־ז קלאד און יעק טאג ג״ט אויף ױ זעלב־ע זון. 34 עם איז ־ךז־ם, בר־דעד, נישטא ,װאכ צו ר״ק. דעד עולם א־ז אױםנאםיםע־ק. א־ן נאך װיז ד־ דיכט־עד ז־ענען געבםע:ק. װ־ דען אנדערשז נא־ עפעם איז קאליע. דער טאטעריאל אז נישט דער ענט־ער בינדטאטעוײאל. מ־ען דארף א־ם אי- בערז־ק, איבערגליען. מען האט ב״ אונז צופיל געשר־בן. דעד מאטעריאל אז ש־טער״ צ־ לעםל־עך. א־ן מען טוט עס נאך. און אפילו ױ ב־עסט־ע אונזערע. און עכ א־ז נישט בלויז א ״דיש־ע דערש״נונב עס א־ז אן אלגעמ״נ־ע ד־ערש״נונג. נא־ לאמיר בלײבן ב״ א־נזער ״די- שער ױכטונג, װאכ אינטערעסירט אונז דא צ־ם מ״סטן. בדי דורכצוק־יבן, דורכצור״םן זיך, דורנצו- שװימען דודך גאנין מאדקיש דארף אל״- ז־ער האנן :אטש אפ־ערטל יאר צ״ט. נאך ױעם דאזיקן פ־ערטל יאד װאלט ער ערשט ג־עדא־פט ז״ןאגײסמ־קעראיגזשעגיער און קאנסטהא־רן. דאן װאלטערגעדא־םט א רעדאקטא־ און רעדאג־דן דער .װאלט געדאו־םט אויך האבן ארוכישן ״כלא- װא־״ און א־נע־ז־עצן צו ביםלעך). און דאן װאדט ־ע־שט פאר א־ם או־םגעש״נט אין דער םולער פראבט ױ הערלעבע, ױנטעריש־ע געשטאלט ם־ן א־נזער גרויכן דיכטער םרץ םארקיש. האט אב־ער מא־קי־ש נישט געדאלט פארשט״ן ױ ג״סטי- קע נויטן פון ר־עם הא־צ־קן לעוער אונז־ערן. האט ער אױסגעש־ט א־יף ז״ן קאפ דאנ גא.צע הו־ז- ג־ער־עט ז״נם, ז״ן גאנין לעבן, ז־־ן גאנ־ן האנ א־ן גוטם <וױ אױכטער קען דאס מט ז״נע ג״םטיק־ע אוצרות). האט דער לעז־ער צופ־עליק או־םגעהו־ב; און געזען: אםוס םון אצ־עב־א- כ־ענ־עם ט־ש, א פא־דארט שטיקל בו־ו־ט. ד,אט ער שו־ן מער גישט אויפגעהו־בן. עפעם וױלנדיק ניט װלנדק רעדט זיך מער װעגן ק־יזיס ב<ן דער מארעדנ־ע־ ם א ע ז י ע, װ״ל צװם אינערל־עכן ק־־זיס ל־עבט זי א־ביער א יך דעם או־ס־ערלעכן ק־י,יכ פון - נ־שט ־אנן ק״ן לע- זיער• ם־איע איז פארשטענדגיעך, אדיער ב־עם־עד ג־ע- זאגט: םארשטענרלעבער, און ו:אכ מ־ער ז־ דער- צ״לט, דאס םארשטענדלעכער א־ז זי. האט זיך ד־ ראזענםעלדי-ריזען שיטה אירע אלטע ל־עזע־ ג־עשװויר־עניע לעז־ער. קװעטשט די ױגנט א־ב־ער ז״ מיט ױ פלייצעס צוליב... פױנ- צ־פיעלע ט־עמים. .װא־עכ ד־ ױגנט א־ז נ־שט או־ס- ג־עקלערט און װ״סט נ־שט, םארװאס ראז־ענם־עלד טױג נ־שט. םויג נישט מער. האבן ר זישא לאנדויאיסטן ק״נםאל ק״ן לעזער נישט גיעהאט. האבן ר אינזיכ־םטן םארפאםט אטעארי־ע, אז מ־ען דארף נישט ק״ן לעז־ער. װויל א־ז צו ז״. ױ פהכטן םון םרוכטלאזיק״ט םון איא טעא־יע ,װאקסן שוין היפש אין דער הו־ך. מען דארף די לעזערז נישט דערפא־ װ״ל ז״ זענ־ען ל־עזער, נא־ דער- פאר וױיל ז״ זענען טענטשן. זאגן, אז עס ל־ענט א־צט ארור אן זיין ױנ- מער. װארעכ ־עס א־ז נשט נאר א״ד־שער ד־כ- ט.־נגס׳קױז*ם-עם א־ז אקרזיכ א־ן ד־ער ד כטו;; פון ד־ער װעלט. און מיען מוז א־יך טאק־ע אייף ד־עם א־ט מ־ס־ף ז״ן די דעפינ־צי־ע ם־ן ד־עם ,װא־ט דכטונג, בר־ נ־שט של־עכט פא־שטאנ־ען צו װערן: ױנטונג מ״נט ליטעדאטור <פא־עז־־ע- פא־ם, אר־ער פראז־ע-פארם: אל־ן א״נם) מ־ט א־ױע־ען א־ן א־ר־עאל;. דאם אינ־ערקיע ה״כט ל- ױק טעפ־ל-אויכגוס) אױער דערצ״לונג. * # * אויף א פאדרעזוג; א־ז עם א־נז א״נטאל א יכ- געקומען צ־ ר־עק וױעגן אלטיער אין ג״ער ױנ- ער״ער װעגן צ־ ־ןטן עטלע״ע שארפע .װז טזנג אדן ל,זונג צ׳ ז נאף דעי' -יא ראןענפעלד. א* ע־־ער מאן־ *כרנע אן עלכי צ* דער ט־ געגאנג־ען ןנד״ר, א־ך דערראקםענע { אנא־ע םרן א־ו - ז א; א־- א.װעלכ ׳ איך א״£;ע,זעזן : נ־ן שוין מ״ן לענן, יםטיע צ־־טן פון אין ױ שלעד נעט־ער, נשפא־ן אן װ־ען אמ־ענטש םוז ז־ך א רעטאלט ון גאט ק־ען ױעם ,־על־גי־עי ו־ט לינ־ע <אן יעמיע־צן כ מך אנג־ע- '.־;), האג א־ך ניש־ט אנשנ־< א־ך םיך ראזע־נפ־עלר. ־נטער מא־־ס אן א־נ־ע־ ד שפארט םאר־כ רא׳ םט מ־ר אװעק - א־ן א־ר נ־ע ־־מ־ א״ י ארן א־ר גיט כיר פר״ן כזאיקייגן. :ד זענפ־עלדן אד ים פון א־ן ע־ נ־עמט זאגט אד״;. אדרנא, בוזעם-קעשענע א״דאריאי אין אנא־ ברילן אן ל״־ענט מיט ז״ן אלט און ־עדזעך םנ־ם, פיט ז״ן םשוט פאלקכ-מו־ל: אין ק־װ־נשטאט ברענען אלע םוי־ערן... עס לויפן נלאנ-זשל־נ-גען... ױנגװארג לאבט. אין מ־ד כאפט אן ארחמג־ת או־ף א־ט א־ן אױף ז״ זײ פארשט״־ען אל״ן ינישט ב־עס־ער. נאר ער א־ז אן אמת-זאג־ער און זאגט, װאס ־ער רארף זאגן, װאס ־עם ררקט ז״ן האר־;. ז״ אנ־ער ז־ענ־ען מאר־ע-מ־ענטש־עליעך, א־ז ז״ ל״נט צ־ לאכ;. * * * ר־נטונג א־ז פוד מיט ייענעמס נשמה י־ע- ניעמס יכוױם. אנ־ע־ צו י־ענ־עמם נשמר,, צ־ י־ע- נ־עמכ ימ־ר־כ האט מ־ען נא־ ז־עלטן-װען ד״ם קאפ. לעזן ױכטונג ה״כט מטקרכן מט ױעם דינט־ער א־־ף ז״ן ב־־ױעס. ־ע־נע־ן דא־ט, ,װו ־ער װ ינט. װ״טיקן ט־ט א־ם צ־זאמ־ען; א־ן אזא ט־־א ניעגט מען זיך א־נט־ער נא־ דעמאלט, װען מ־ען װ״כט לכת־ילה, אז עם לו־נט. אז דעד דיכטער איז א גרויכער, גוטער מ־ענטש און דיכט־ער. אנ־ער װאם ק־ען אונז ד־ען א־נטערעכירן צ־ קריכן א־־ף זישא לאנדויס נו ר־עם למשל. ר־ערינער לעיט מען, און ם־ענט ם־ט ט־ינציפ־־על-צװ״ט־אנגי- ק־ע ױכט־ער נול, א־ן ־ערשט־אנגיקע ד־כטער װאלט ם־ען געלעזן פיל, ז־־ער פיל, װ־ען עס ױאלט אויף ז״ער בו־דעם את־־ן הי־ן אדיער ק־עלט נ־שט ג־עװעזן אזוי מ־־אױק סרוטשנע. אזו־ שד־עד- ל־עך לאנגװ״ליק.