Literarishe bleter · 1925-08-14 · 67 (14.8.1925) · p. Seite 27

ליטערארישע ב5פטער קדה. אלצם .דןט דןם א םלי-סאן רעד אוםצע■ •םסערבארעד רױם! און נענן דעם װאױלױין, נענן רער חכײד, *ן דער אנטוקעד רןלט ט־ינסן• או־ף די ןדוטע, נדצמ-איי־עלע, טענשע סעק• טאנטן. עם צזסע־ט רױם! חע־ יינ־ פא-ד ד,ז)ט באױנמ טא־ק אורעליום! נ>ןד מענטשן פ־טחטע, "אם ד.איטן ־עבעד םון א ,נעםיטלעכןן •טמיב װי שון דזנאטוט, ד״־יבן אן הײםדט װןרן םלטן נײעם נלויבן, נעטען ויך אדנארדנען אין דעטדאױקן יד־זקן בדדל אלוי אי־ף נוט, בעיידבת״יטטע■ ביק. ק־יםטנטוכ א־ו שזין נדטמ פעד קײן טא• ־טלן, ־אב ו קיאפט זיך קאפ אן ,זאנט, נײן, ב׳אץ שוין א נדע טעבטוננ - די ׳טרעקלעבע, נאקעמע, צע־טבע־נ־־קע נע־עבם״קדמ א:ז שא־■ מו״טמ נעװאדן או־ף א טענטעי־עבע־, באקװעטע־, בלדע• רױם איז , די>4־צלקײמ. בא־ט עלמסטלשער האט דעדזעענ־יק גא־ דאב װץלט. •טעא:ען די : קינװ *ג״בט ץ&נעזץסצ פון זיין :עדג• ױך דע*־ ידד־י ׳־ננען• א\:טערבר$ב נעגימען ם>ןכן און אויפםנײ זיצט ט־עלבורן דא־ט א:ן ן׳ױא־ אפ־לו ־ג־נע־ נישט ד״ג־־ער רווק, ,־אבט װך א א׳יץ : א״צט אץכע־ ן• א־ן די נעדאנקע :א־ אדנמעד < ׳• ו אוסטע- דעד א.־ן ױ קעםי־ען, עפיעט און ו **♦ין ־'׳ײו לידעד ב״טט נייעה :פ־עכ א '״װיעם נלױבן, א =ע1 ־• ־:־;־ ג־לט םערצזק י$~ צודיק זענק די ב:ט אעת. אין איט װןרסא־ל־ער םארקן אדוםנעכאםט נעװא־ן םון די ע־׳טטע פ־יבע־-אטאקן, א הא־ אין א דא־ פינקט אױ־, װי די נעדטנע־-שאלאצן פין אדדיטם! און עב יטדיבן וײן ביבאדישט ו; כלכער די ׳טננעקאכ, העלדישע קאהא־טן זענען צומע־ט װידער, נדײט• באד־ע־ רויב 1' פלוצליננ, װי א שטלינע־ א קנעפל, אלע ביז אץנעם. אדער װען די קליענמן פון טם־נ רעלע װאלטן אזוי םא־םייטט די קלאםן. װען עפ װאימ אזוי אויפנעשטאנען פון קס־ דער *ן 16-טן קלאם ויאם דא־ף ליגן דרײ י$ד און װאיט א נ־דטךײ נעמאן: ,נעםט ארוים די אננעםאדםי״ ב־דמע גאז־מלכלעך - כ׳װיל אוים־ע־ איע קלאםןו׳ װען א ריין םייװל, ,זאם טדאנט זיך א־ום, א־־פה״בנדיק דאם קליידל, טלט אלד צנ־עות אלב־ע־ דעד פא־פאכקודלענדע־ װעלמ, פאלט א־יון און אונטיע־יטזטאטדטן װעלדל א־ן די הענט פון א פ־לוטטענדוקן ב־אױיאנע - אװ אויך :־טט ־טלעבט. און רען א קעלנ־ע־ נלונדטט זוך או־ם און לאזט א־אפ ,ריובאנ־ע׳, אוז או־ך אוװםנעצװבנט( פינ־יטטווגז ויך, װן האט, ־ארט נעוןאנט פײן ־על^דעד •עלעײע־ •עלט־ע־ זיידע, דע־ קלונ־ע־ ־טלטה ,הםלך: ,עת לאםוף אבנ־ם ועת לזרוק׳...;אד אוך בון א *שװמ־ע־ טענמיט, כ׳האב :א־ ארן פנ־ט אזן נדטט קײן צ־װוו. צונויםנעטען װעט טפתטא א״םק־טען עמ־צן אנד־ע־־ט, ױא־יט־ נ• לעך ־בטו־מן. און ב־נו לב־נו ם־ו אוך, :ייטט צולוײ ארװונאלוטעמ, :א־ טוט א ריונעם נעװוםן זאנן; ,פארנוםט דעב ,־א׳, פא־נובט אלצד־נק אויף דער װעלט *־ן װאטאלט דעט טם־לא :דטט בלײ־ן ט־ע־, דו דער .תלוױ־ע־ ,ניין׳!׳ ,־: לאמ ביהאב נעדע־ט האבן ױך די פ־ײנמ, װאט זענען נעועסן לעבן םוד אויף ה־ע־ קאנאפע, אובעדנעזעצט און אן אנדער װינקל• איך בין געבלזבן אלװן. ד־ע־ ל־ע־־ע־ האט ז־ך נע־ענדעט צו אלעקםװ בםורודאנאװחטשן: .אוצמ זעםס־, אז כ׳האב נעדאט .־־עכט. ם׳אוז ,ושדאל האט אויםגעטחאנן א פרישן ױננלינג. אוד ו־ןט נאך דעדזען זײנע װולדע א־יגן, נעיע ה־ע־לעך, און קרעפטוקע, ־טמאלעגע הענטלעך. געבו־דכדוק, א;ז ־ע־ נרײט צו •ט׳מא־בן• א העל• ד־־ט־ע־ זשעטט - ,נו־טטא מ־ע־ קוון פעלקער, נוש• טא ב־ע־ איך, נא־ אלע זענען - ט י ר׳! א, נאוװ?, נארנישט-לעדנענדיקע כעקטאנמן! אײער קונד װעט טען נעטען, עט . או־בבא־ן, אנטון, א־ן זדן װןלן זײ אלע ענלעך אויף שטורטן! נאב■ אטאל װןט טען זאנן ,נ־ע־עבטוקװט׳, נא־ ם׳װןמ עט פא־בדטן או־ף צװץקט־עטוקײט. און רודער .דץט או■־ אװןןקנײן, כדי פענט צו האבן א־ן אפ• צוױארטן, ב־עכן די װאנט און זוםצן: ,עד םת־׳י ,כ׳װןל עכמפ־ע־ן - ביז די ט־עג פ,־ן אײעד א־ן זײ־ע־ ,־ואנזונוקװט, ב;ז די מעג פון דעד קונדהײט, כיז רו װײטע מענ. א־ן ד־ע־װײל װןט זוך דער דאז־קעד שםט באנוטן טוט נעבירטכ-בלום או־ף דו פלעצ־ער פ־ן די אדדאפעו־ט־ע שטעמ, נ־עבו־רנדוק נאך אײן קינד, ו־אכ װןןיט א;ט פארראטן. ,נא־ װי אזוי זאל אוך נדטט ל־ב-דיאבן ד־עם דאזוקן ׳טפאר־על און ד־עד טוױנט־ערוקעד האנס׳' טוט אופ ע־אנט םען אוים קב־יפ, נאר צי אקעדט נ־עשען די :אטידל־עכפט־ע פאנאנדיעדטװלוננ, א־נדע־ י;ד אוז נ־עיבלובן אלװן. ט׳קאן פא־נ־כמן אל־ע דעמאם, אם־טאפן אי־ע ,תת־פ<,טויטבם', ציע• נ־אבן *ל־ע ע־־ענעצן, גא־ פיט קיין זאך ידעט אוד נושט שא־פולן דו פונף אײלן, װאם טיילן אײך אפ פון אים. אל־ע זענ־ען מור ,־אבונזאנם, אד־ער, או־ב אוד װולט, קאםארז־טנוקעם, און .דײט־ע־ אוו ש־ין א זאך םון כאראקמ־ע־. איונ־ע־ ■־דעםורט א ־ט&ון, יטמוהודמ אײן סאנםק־וט און פארקיע־ט מרן די פאדלאנע בײ װך און קאמ־עהאן אנדע• ,■יע־ ־טלאנמ װך קאפ אן װאנמ - א בײל, װודע־ א ו־עץ! װודער א בײל, און אז,־י בטװר. ,דאם אוז ־טמא־ק־ע־ ד־ע־ קאפ צו דו דאנט ז דענ־ען נ־עק־מען דו ע־ובן, א־ועעקוקט ױך - ביקאן װון, אז םיזע•;־ען פא־אן או־ך בעכערע ידידות, אן ק־־ענקען, אן טו־מ, אן טאגדע־נץט. ד־ע־ א־וטפ, צופ• ב״ש&ול! נא־ ,־רעסט נאדנײטט פאםן - ט׳דא־ף װך א־נאד־נען א־ן ד־ע־. א־ן כדי צ• ורן א־ן א :וט־ע־ שטוטוננ, א.־ז דאם בעםטע צו ,־ע־• קל־ע־;, אז אליע אוכבאקװעםלעבקײטן - דיער טו־ט אײננ־דטלאכן נודעלנע פיקאן טײיװי נושט ענד־ע־ן), ז־עגען דאמ ע־עסע״ע :וטמ. ז־ענען נעקו• ט־ען ־ו י״דן און םוטאטאל - בוך! און װאנט *־ײן: טען דען או־ך ני־טע־ אוב־ע־ טוט א;פ דו ־ע־ד? עט ,־ץט פא־נאטן װןדן ױידדט בלוט, םיװןלן אפלא• דורן די פארבעט־ענע נעטט, נא־ לויט דו טיטלאד• ט־ערל־עבע נלו־בענושן װןט עם נאך מ־ע־ע־ פאר• םט־ען די ־עדד, די ע־וים־ע רפואד, פדן ד־ע־ װןןלט!׳ און, ד־ע־נ־ענט־ע־נדוק װך צו טיר, האט םור דער לערעד קו־עפטוק א קױט נעמון און שטערן, ,פא־״אם א;ז אזוי אײנגעא־דנמ? פא־א] צוױו טענמשן, זאלן זיי וײן נלײך• ,איו אב־ע־ ניין: ־עקב אױ פאװא־ױורט, און או־ף עשו׳ן .־וט נדטט דאם :נא־. ד״־־בט װך אן דאכ אי־נס־ע־ע־אב־ענו־ט פון ־ע־ד און הומל, םי־ן ידצה און טלכ־ם, פ-ן בבל און רו־ס. רי ־טלעפ־ע־ם, װאם נעכטיקן אויף די ב־יקל־עך םון טעמפל - הארעװ?!; װ; אויפדײפ-פאמעריאלן און רי קעםלען, אזוי קאנן װו או־פ די נײע רעליניע םון יװט.־ און א־עמ■ ־אלט אייך םארנעלװנמ םון דער נאנצ־ע־ נדענגדט• ־עבע־ שב־אך אובעדצולאזן נישט טער װי אוון ־א־ט, רה־־נו, .־א׳, א־זע־ ,נוין׳, א־ן די א־בע• -יקע ב^זןײסיקן - ורעלכעם װיא־ט װאלט אוד א״םדעקליבן. מודן אנד״־יבן פון די עלטער־ע. או■־, בובטש־ קול?׳ ,פא־שטײט ז־ך, אז ,יא׳, אין ד־ט אױ נע• ־אנם: באדטט־עמוקוננ, ב־ו׳נט. ב׳האב נושט לוב ,נץן׳, דאם אוז איטטאדאלײט און פא־ב־עב־ע־וש. אפ־לו אן א&נעזאנמן א־ב־עט־ער, ראב ב־עט זוך בוו ט־,־, כיזאל אים צורוק צונ־עטען, ואנ אוך קײנםאל :ושט ,ניון׳, װאם ׳־װרקט ג־ויזאם או־םן הא-ן, :אד ,םריינט םײנ־ע־, װארמ-צו אבוםל, אויף ־עתע־ .־עלט ודעםטי באלוינמ .דערן םא־ די ,מאטע־• נושן׳. <אז אוך װײז ראלא־ם, זאנן םור אלע - .־א׳. פא־נוכטעט רי ודערטער, װעלכע אור װילט, :א־ לאום אוב־ע־ די ־אלאדפ און דאפ קלײנױקע ־א־ט ,־א׳, אין אוך נעם װך אונגזער נעדונמ צו באבן ־ו נדעמשדגט!' ״אוך םײן, אד םײ ,־א׳ און פװ ,נײן׳ דעגען ערםט־־עפ־טעטן - האט נ־עואנט ספ־ע רעלע - א־ן אוך דאב און אלעם לוב דן טאכ, די טןטל• 'ת־ע. נא־ װאם, א־יב ט׳דא־ף קלײבן, דאן זאנ א־ך ,־א׳! ,־א׳ - ראפ באטװט פ־ו־ד פומנ־ע• .־וםן װעדן, ־אם;אך... אל־ן! טא־אט, אװעד אר״ע• ט־ער פאן אױ דע׳טטא־בן. לו־מן פורטן קלאכ - :;שמ אב.ת? ־א!;א־טאן, דױבאנ־ע! ־א! וױו, דו בובט ג־װט? יא, יא!' אל־עקםוי כפורידיאנא־װטש אןו נאך נעװי־ע] או־שנ־ג־ענט םון ־עם םר־ערדוקן שםרעם, האט ־ער;״טש דעקאנמ צוטיפנעפ־ען די נעדאעקען, נע• ב־־הךטיע)ט, אװםדע־טפרונדען םון אתש, ב־עו־עצט װך און כוף-בל-םוף א נעשדײ נעטאן: .יא! ידך נ—ב, נאט 1 ,־א׳, ראם נעהײליקטע ,יא׳ ם,תם ־״נעם פװרל בװ םודדענ־עװן! א, לױא! באװײז :־ך טװבעל־ע!׳ קודץ און זאבל־עך, ד-אלטנ־וק דאם :אנציע ־נ־פ־ל פא־;א־לט, .האט שםורמ געזאנט, אז דעם ׳״נ־מער-׳כוך דארף פען באם׳ת אקנ־עדקוקן און א־־־ם־א־פן א .־װ׳ע אוםנויטוקע *־כיא־זם־ען, װי א 'טמײז״ד .לװסט/ ןהװלחקמיעי, ,טלאך־׳ א. אז., װ. ראדענן ,נװן׳ און ,יא׳ הא־ף םען ־אזן אלם ערנסטע װ־ערט־עד, נא־ או־ב •■ג־ װאלט ־טוין יא נעדא־פט אויםקלויבן װאלט ער בענדע׳- :ע־אלט ,יא׳ אלם יעפעם אזעלכם, װאט א־נאנ;• ז־־מ און ךדערםאנט אן םעםטע פא־קנ־פיתגם-האקן. ,־א! סי ף האט נע־עגמפ־ג־ט ערקאלע, ,און א"ע אװננעדעם־ע פאמענשן פון לעבן זאנט םען ,־א׳ און בלױז, װען ם׳שלאנט און קאדק א־װן, יטי־װמ טען ,ניין׳! אוושא האט אויך ב־עס־ג־ נער,אלטן פון ,יא׳! ׳״ען ־עד בעם בװ ק־וסםא מײן נײעך נאמ) ־ער ־אי זײן צו אוט נ:מ, ענטפע־ט ק־ייפטא ,יא״! ״ען ע<־ ב־עמ בװם לשרעד צװיי םו אויף שאקא■ ־?־, ־אנט ד־ער ל־ער־ער ,יא׳ און נוט. ״־ואפ־זושע שװײנסטו?' האט .־ער ליערער םיך;•:•■־־ענמ. אוך האב *־יער עישט נעעגמפערט, ־;׳־ ב׳האב סודא נ־&האט נישט צו צ־עבײז־ערן אום א־ן ־ו פ־ײנט. ,לערער, כ׳װןל פא־ אװך נ״שמ• ־ץבן קײן ליענט - איך װאלט איב־ערנעלאזט דעם ■ -־־;'. זיעט אוד, לאםיר וײן אםנהע־צוק טוד ניעפעלט זירער, װען א זאך נעלוגנמ נישט און ק־םגז אופ. ב׳האב זייער ליב ט־םמע־ קול, נא־ ם/זאלט פיר דעװען אײעענעם, ידען עד פאדיורמ א־:־ פלוצליסנ •ײנע דאלןןחם, אװוי סשזזט און