Literarishe bleter · 1925-08-14 · 67 (14.8.1925) · p. Seite 25

ליטפרארישע ב5פטער װאם פ*־ 8 באציוכנ צו יידן םען קען זלך דזכמן■ נאך 8י8 מין ,עכצוקלןןםעדין׳? זי איז בנונע צו יידן נעמזילט אין צװיי םילין: אוישן לזטע־יז־דטן נעביט 8 נלייכנילטיקײט און אויפן שןללט־שן נעבחט 8 ד,עצעדלש-8כטי■ ב־עםלמישע. $ט האבן םלד, לנדטל, 2 כןטךצן װןנן רי נרעפמע ײדישע ישרײבזגר* < וגי>' אין עדשטן העשט לעזן פיר : ,*בדאםןך־נדט בא־ןםאן, 8 ײ־יעוע־־ •נודל• בעד;1818-1836), ג־עשדלבן אלן ושאו־נןןן און -,עב־ע״נו. קלעםענט ■ונאיעא דןט איבערזעצם א״ף פו־ללש די רןםאנע;: ,ך$ן קרשןמ׳ און ,רו קלאנדנוע׳. א־ן 4-טן העשט נ־עםרכען ם;ד װידער : ,על־בב •נויופ, 8 יידישעד ש־ײבע־;1868- 1817), נעבו־רן אלן פעדעםלאד, אוק־אונע. דעד שאפולע־בטע־ ילדישע־ דןםאנען-שדייבע־ א־ן נןדעללבט. נשטרלבן אלן דטא־נןן. שטע־ט שא־ דאפ קלללנ״טטעטלדלקע ל־נ־ן שון ילדן. או־ף פו־■ לליט אלבעדזעצמ: ,קלנדעד׳, ,רדפןדלבט־שע םלכ־אנזורן׳;1812), נןןמלצן שון 8 קזןםל װןן־א• זשעד׳;צ182)'. װי םיד זעען אלזא עקזלבטלרט :יןך 8ל־ן נל־טט פא־ דל רעדאקטןןרן םון דער ענצלקלאםע־יע דל ־לרישע ־טם־אך, כ$ד דוקא - ז־טא־נאן■ פלט װ$פ קען םען ןבע־ ם^־טילמעון דעם שאקמ, ,דזןט דע־ .זשלדעק׳ שון רע־ ענצלקלןפעד ן ד,ןט נל־טמ נעשוכען שאד נו־טלק צו דע־באנען אשללו, 8י כ^יןםאן *ב־אםןװלטש איז אבלבל בעק8כט אינ• טער זײן ללטע־ארליטן שםןװדןנלם ,םענדעלע םוב־ כשדיפ׳ און דעד רינטלקער נןםען שון ,על־בב שלוב׳ אלז ר^בלנןװלט־ט, װןלבער אלז אנב װללנלקער פןםולעד 8לפ רןםאנען-שרײבעד און כןװעללבט, װל 8לש דער נרעסטעד ילרלישנר הוםןרלסמ. 8יעלנע שעלערן ווןלמן ילך אלן 8; ערנטטע־ ענצלקלןםעד־ן נײטט נעדארסט נעםלנען, ןבער... אפע־ צו 8| ע־נבטע־ ענצוקלןשעדיע װןלט פען דאך נעדא־שט הןבן 8בלםל ע־נפמע־ע טענט־ט;, װל עם רענען דל שעשע־ פון ־ע־ ענצלקלןפערין ,אולטלם^ טהולע׳, די דערםןנמע שעלע־ן קעכען באפראפט װןדן נןר 8לם ג־לננשיעצוננ, װןפ פא•־ 8 ב^רלט־ננ הןבן זײ ןב־ע־ בלט שןלננדלקע צװײ נןטלצן: אלן 6-טן העשט נעשלנט ילך א לעעע־ע און לויט אלר אלגשןרםאטלװן פאד^קט־ע־ פו־־־טטעגדיק ש8לשע נןטל־ן ,זןנן דע־ שא־לוער ,8ל־8נם• א־זד^על־ט׳. נאפדעפ װל יעפ ,דןדט באװלזן װןנן דל אלנ• טע־גאצ־ןנאלע און נעהללטע אױשנאבן סון דער רע־ראנטע־ אלנבטלהוציע, נעםלנט ויך צום םוף שןלננ־לקער צושדלשט: ,דל נעזעלשאסט ,אליאנפ איזהא־ךללמ׳ הןמ נןך דע־ טלדבד, ןגנענובען 8 שללנדלעפע ־נשטעלוננ צו שו־לן׳. אלן 8-טן ד,עשט װןדט אלן דער לעגנערער אשהאנ־לוננ װןנן עננלאכר ןננע״לון, אז ,עגגלאנ־ לןט ןגנענוםען א שײנדלעבע ־טכדעלוננ צו םוילן א דאכק דעד אנלטאציע פון יידן אלן אויטלאגד׳. װאם שאד א צלל אזעלנע העצעדלשע אלנש^־׳ טאצ־עב ד^בן, אלז זיך זילער לײכט ןנגי׳שטל־כן. ־ןב 8ל־ן טױעפן פלד שוין אלן דל ערשטע 8 העשטן םון דע־ נײער עגצ־קלאםע־יע• װאביושע אלז שון דעד ענצלקלןןשעדיץ צו דעו־װארטן אלן דל װרטעדדיקע ר.עשטן?... מ*רק טורקןזװ יעדעם ר,עסט באשטייט םון 32 יללטלעך;שארםמט 8 זעגצענמל) און בלז-איצט זענען רעד• שלנען 8 העפטן סין 8 בלז 8נ. װי םען קען שד־ן אודסי־לן םון די עדשט־נ •כטלענע העטטן אלז רל כיײכ ענצ־קלאפע־־נ װײט נײטט אויםשלרלעך א־ן באזלצמ דערלבער נישט ק־ין שום װלםנשאסטלענן רע־ט. וי װעגז 8לוא נוד קענען ריכען אלם צ־שעל־קנר א־נש^־םא• צ־ע האנטב־ך, א־ן װעלבן דל ,אלנשארםאצ־עס' באולצן אביער אויך נלשש קײן אלבערלקן װןדט. א־נ ב־לשפ־ל דע־צו קען דיכען די נ$טל*ן װןגן לןןןנלר אכדרע־עװ אלן 7-מן דעםט. אין דע־ גאטיץ װןדט קודם-פל פער נעשדלבן װעגן 8נ■ דדע־עװם שב־ות װי װןנן זיין ללטע־א־יש־ע־ טעטלקײט. דאפ לעצטע װןרס ןשנעםארמלקט אויף 8י8 אוםן: נאבין שאדעשנטל־ננן די .7 נעהןןננעכע׳ (1968 יא־), זללעכדלק שטעכד־ק שבו.־, ש8לט *־דן אנ• דדע־עזז אלן 8 כפעצ־שײטן םלסט־צ־זם, װא־שט ולך *רלבער צ־ם מעזזטער איין אין 8 .־•לוע קלכפט• לעך-ם־פבא־ישע ד־אפען (.שזוא־צע םאםקעם׳, ,אנאשנםא׳ א. א.) שםעלט ער םאד כללםרשט ד־ טלשםנזע לעבנם און שללןןזןןםל׳שע פ־אבלעפען; אין דער װלרקלעכקייט ז־ככען ןןבער רי שאםיכנען נוןר נארלש׳קילטן און פלויד־כרייען שי) 8| 8לק$ה$רל• קעי.' ןןבער רל רע־אקצע פ־ן דעד כײע־ פו־לישער ענצלקליןפעדיע זזןרנט נ^־נײט׳ט שוטיכ־ק ם8־ דער ליטעדארלזש-װיבנשאשטלענעד װזןדט םון ־ער עכצלקלאשע־מק אדרבא, זי באפלט ויך אלר אכנעבן פער 8 שאלל׳םייטן כאראקטער און .דיןב ־־קא אלכב עכדעק־שן נילםט. רזןם ד&ט פען, לםשל, םון דער ערשטע־ פץ- ליטישער ידיעה װןנן די פוילל׳שע אקטלװ־נמן, ־אם נעשלנמ װך אלן דדלטן העפט פון דע־ עכ• צלקלזןפעדי?. עם בלילבט דערלבער 8 שאלה: װןןפ אלז דאם 8ן ענציקלאפעד־שע א־נשןןרםאציע ןן־ער 8ן *רטלקל א.־| 8] ענדעקישעד צילטוכנ?... מאקם נ. מײזעל, ניױארק דאס גזןרלמטן װןירק שון משה העם רוים און ירושלים יייי״ ײ נחמן םירקין שרדז 7-80 גיידן /; *ץ יעדזרנאנד 10-40 36 5200*.! ,8עוג$2זג'׳4\ ,1ח1)(1££>8.1 .1>ץ^\ .9.858 .0 .א .8 1 פר$ש. דר. י,עקב ישראל ד ע׳ה 8 8 ן - י ר ו ש ל י ס. פקיצן פון טןןג. ם8ייל8נ םםורה׳. לזןרו. תרפ׳ד״ *11 ז. רער טתבר םון די עטלעבע כןװןלן-פקלצן אלו דער בזדלםט-נעװןץעכער יעקנ ישדאל דע• -אאן, װןם אלז שיכ־8יןןרן דורך 8 געהללםער דאנמ דע־שןןםן נעודזןרן אין ירושל־ם. עם דנגען אײגדדיקן-שילדערוננען *ן דעם יידל׳שן לעבן אלן און אדום ירושל־ם: 8 בון^םדייבוכנ שון ת־םכער דיכםט-ם־ידלם חתוכוע 8 םעשה 8־:ם א נעהל׳לפכיםשולן ברוכעם, װן^ם ם-׳װבט אלן א׳' אז־ן װןבן רל לענעכרעפ, װןןפ זעכען שאדװץבט ארום דעם ב־וכעם, 8 שללדערוע שין 8ן 8ו־8• בער כ8־ד עטעכדי, 8 בילד. *ן 8 שבת אלן •־־שלים און שון דער ירכזיהו-שכואט, 8 ב8• ־פיללב־כנ פון 8 תענ־ת-םןןנ אלן ירושלים, 8 פעשה םלט 8 װלזיט בײם קענלנ זײפול און לםיף- 8 םןא־קאסטישע םקלצע ,אלכם שלכף און צװ^כ• צלקסםן׳• אק רי 8לע םקישנן לןןזט זלך פילן 8ן אוט• רויקער נײםט, םיט 8 נעהילטען װילן מרןןפצע• שװןגקען םון זיך רןןם ולגדיקע, װןןם הןןט ויך ־*־ה, אין דער נו־־ויםער אי׳לרןםעלשער ש׳טן^ז, - אללדער עד אלז נעקושען קײן ארץ-ישדאל, - ןןנ■ נעקלעפט אין זײן גשםדג דע־ד-88ן מרןןנט אין זלך 8 װאוכד, קב־ב־ ער ב*־.8לט זי שון אוינ, שיװ׳שטעקט זײן װײטיקדיק קול, װןןם רײםט זלך ד$ך *ן אלם *־וים אויך דן), אלן רל הדללקע ע־טעו־... זײן .אלנינרלעכעד פרצוף-פגים אלז ב8• ד.8לטן, ם׳רארף אים דעו־בליקן םון צװלשן דל שורווג ןןםעכער און קלןךער זעט פען דע-הא8גען אץ דען־ לעצמעד םקיצע. ער הןןט באקופען ןן רןןרטגנ, 8י ם׳נו־יי׳ט זיך אויף אלם 8ן אטעכמ^ט און ער באשרללבט םלם בלנזערן םיג־ק^זם זײן נעשללן-צ,ישט8נד אין די דןןייקע טעכ, װןןם ועגען אלם שאו־בליבן בלו צו רעם נעגעבעכ־כב טע־םלן. ־ןן הןןבן םלד ק־עכקלעכע און בלטערע שחרות, ״ןןפ ניבן 8 שטלקל םאדשטעלוכג װענן דעד פער■ דעכלעכקײט פון דע-ד,88ן. ןןבער קײן קלןן־ן ב8• נרלף פון דעפ םשוכהדלקן ד^לב-פ־וםען טעגטש ־אבן טיר דןןך כישט. דןם בזך אלו אלבערזעצט רורך דד. ק כ ע :לרןןװןר;שזן װןןםער ש*־8ך?), דל אלבעד• ־עצוכנ איו אין 8לנעמלין 8 שװ^כע, עפעם ב^פן ־יך ן*־ײן 8יעלכע װןדטע־ ,לדבי' ןןכשטןןט ־עדיבער א• 8י• װ• נ. מ. 11 -חז 1)סק ׳171616 *זח1)1(1, ג(1)£קס1)1ץסח£ .גיויגגגזג^ו ,16£0ווג1גך1ס11׳א .ז^ •51 -ז0 4(0)111) ילכט עמ׳לעגע חדשים וזןןבן זיך או־םן *י• ־לשן ביכער-נאורק ןןנגעריויבן באװיײן די ערשטע ־עשטן -םון דער גײער פוירלשער עכציקלןןפעדיע א. כ. .עגצלקלןןפעדיע אולטיסןן טהולע׳. 25