Literarishe bleter · 1925-08-14 · 67 (14.8.1925) · p. Seite 24

ליטערארישע בלעטפר און,דערבײ שעסט ער פדן דןץמ נײע כוחות, :ײע קוחןלן פ*ר זײן דיססמג *ון ק#םף. *י צעך זדײזמ אונז די פיןרשזדעסטע לאנדשאפט, װעלכע ״בי־נמ אוים און פארכךיסט דעם םענסשנפ קארק׳ און די;יטםות ״כאקעטע ביז צו דער מיפםטער בושד,', צל ער פירט אונז איפער א קולן־שאכטע ןדעי־ מןןלט די .שמײגהאקערם און ב^־נ-מרבעטעד, צי ער ניט רראםאטרש, - לעבעדיקע ב־לועמן םון קוילן־מאנגאטן, אניגיפטארן און שטרײק־ברע• כערם, ןןדער ער שילדערט דעם מײט־נעשרײ פון די אוסגליקלעכע, װ$ם זענען לעבעריקערהײמ באנראבן אין די טיטענישן םון דער ערד, - אוטע- טום שפירט זיך דער הארגיער תמב אין איעקלאנג מלט דער מאמעריע• ם׳איז שװע־ צו נעםינען אין דער םןןדערנער ליטעראטור נןןך אז# *־ם דיכ• טוננ, ראם זןל זיך דערדעיבן צו דער םדרגה, צו זזעלכעד צעך הזףט רערנרײסט אין זײנע װערק. צעך איז.נרויס און אײננארטיק. זיין נעזאננ - איז ק־&םט, רויע פולבלומיקע קראםט, װאם דריננמ •*־וים םון די םינםטערע לעכער *ן רי םארםםטע קזילן-נרוכן. ״צען פענער זענען םון א פעלזן-שמ־-ן דעחשלןנן, פון רויך דערשטיקט און װידער אזיבנעשםלנן. דער, ריאקטןץ פ#רעט ויך םלט םי בײ די ,לןןם ליגן און הײבט רל קוילן-קערםער אלנם שוי-דדז סראנן. ״צעברעקלמ, שװ*־ץ פארבדעגט און רו״ט געשונדן אזזי נעלענן זענען זלל אין רײ און נללד. װער אין דער םרי נעזוננען זהאט זיין מןנ־נן-ללד, דהד באדמ זיך אין זײן בלוט, װוןם רינט םזן אפ׳נע װאונדן. ״שזין װמקסט א שלעסטער פןרנעםיל, דער בלינדע.־ שלח יסלייבמ שטיל אין ױארף ארײן און נילט םון הויז צו הו״ז און בלילכע םרויען טרײבס אלן ג*ס אדוים ״זיו דדעננען זלך בייט םעים-שטיבל, װל א בײ■ זער רה, זיי שלןןנן זלך םארצװײםלםע און אין םא־בי• םענער פי-ן ארום דל טויטע, װעלבע לינ] .־ײען-לאננ און שטוס װל שטלון.' בעת .־ע־ װעלט-םלדזםה ה$מ צעך אמעשדיבן יענע לידעד, װןע הןןבן נעצ־ינן אויף אלם דל אויפםערקז#טקײט םון ברײטערן לעז׳ער-קריװ, ער איז נעװען אי־נער פון דל זעלטעגע און נע• ציילטע דיכטער, ודעלכע ה$בן נעפונען דעם ריטם פון ײ׳ננער פ^־שןןלטענער צייט. דאן ד.אט ער נעשריבן זײנע ביכער ^די נלנתא׳! ,־זו קס־ פון דער װעלט׳, נישגז אײנסאל והאט צעך נע■ םילט אויף זילנע פלײצעם דל שװעי׳ע ל&פע פון ד.ץה*-נצאלע־ן-רעושיכ, װ$ם האט;ישט נעקאגט דערטראנן חעם ם־ייהײטם־נײםט אין ויינע װערק. צעך שדײבט דעםאלט זײן;עװאלטיקע טעא• טדאלושע טעמדאלאניע: ״םעבאסטיאן ))דער לעלטקרײזן פזן # סעשלאנענעק׳, װעלכע איז דעד היםן פון דער םענמשלעבער פ*־ברןדערו;נ. אונם ־ןױקן װערק אנמפלעקמ זוך פמד אונז די אום• ענדלעבע נוטםקײט םון פויל צעך. ד$ם חאװקע בוך ס#־כ#םט או׳נו םײ לויט זיין סארנעם, כײ לויט זײן אויםאםוננ. פויל צעך, דעזץ בלאנזזשגד•• קער און םארצװייפלטער דלכטעד סון אונזער צילט נעפלנט אין רעם װעדק עגדלעך דעם װענ צוו ויין נשמה און צו רער נשטה פון דער נאנצער ׳נ לײדנחער טענמשהײט. מ. הןזלצבלאט פ1יל צעך דער דיכטער 5ון דער אינדוםטריע הייטם־קעכפעד - אזן לעצטגם בא־עצט ער זוך אןן בערלין, װא■ ער װודמעט זיך א־גנאנצן זײן לייטערארויזרער טעטוקיט. פ״ל צעך, צײכנוננ פזן לוזדװיק םײחנער. :ישה לאנ:, אינגאנצן צװײ-דרײ יאר צירןקן איו דעד;אמען םון פױל צעך נעװען כפעמ װי א־מבאדאנט א־י ־ווט־שלאנד, שזין נושט נערעדט װענן אויכלא;־. שװע־ און םיפיל אוז נעװען דעד ײע: פ־ן פויל צעך, אי־־ער עד האמ זןך ־עדשלאנן א;ע־קע;־;: אי־ן א ככבודוקן *־ט אין דע־ ־דט־-־ע־ ל־טעדאמ.־.־. א־א אוםנעד־ינלעך דערק, ד־ װון ״נלנתא׳, דאמ נעפויט דדש־ב-לאננ װא:• ״כ־ן פ־ן אײן פ*־לענע- צ,־ם אגדערן און צ־מ כ־ף צ־ריקנעקוםען צופ םחבר םוטן לאקאנושן ענטפ־נד : ״לײדע־ נישט דרוקםעלק׳. און;*־ שכעל אוז פויל צעך באד־םט :ע• ־•אדן. ד? פאדלעגיעד, װעלכע האבן זוך בןז אוצט כאצו־נן צום רוכטער םט נרוננשעצחננ, -אבן אני נעה־־כן צו םאבן א;ב ג־נסםןקע פארשלאנן או־ף *־ו־םצ־נעבן ידנע װע־ק. אוץ די ק־ימ־קער האבן;ענופען שד־ובן לככוד א־נז לויב-ארטוקלע־. פויל צענב נאםען א?ז באװאי־םט הײנמ צו טאנ װײט א־בער ־ו ג־ענעצן פון -־וטשלאנד. דו ס־אנצויזן און עננלענדער זעצן א?ם אוצם םלײבוק או־בער. און לעצמנב אװ פויל צעך;עק־ו־נט נעזא־ן א?ן דער דײטשע־ און או־כלענדיש־ב־ לוטערא• ט־ד בוטן :אפען: דע־ רובטער ס־ן ,־ע־ אינ• ־ובטדײב ײעקן די מאםן צו םעשים און חעלםן זיו נע• פ־נען חעם װענ צי רער אויםליװוננ, - אין דעם זעט פ־יל צעך זײן הײללקע מוםיע. אןבע־ אלע זיינע װערק, אננעוהויבן פון די ױנגסםע און נעענ• -־קט םיט זײן ל־עצטן ראםאן ״נעשוכמע פון דער א־עבער יאהאננע׳ אוי אויםמקרוצט מוט פלא• קערנדוקע אותױת דאם װא־ט ״נאולה׳. עם הולכט פין זװ ידער רזף נאך חערלײײננ םונם מענטשז, װעלנער איז אין לעבן-פײן טויב איין בלינד נע־ װא־ן פא־ יאב נעטלעכע, װאם אןז עדנעץ טוף און אים פארבאדנן. צעך האט נעזען די ־אויקע ם־ענטשן :א־ נאנט, ע־ האט צװאסען םיט זלו א־ידביעפאכט אלע;־לג־ליפ פון מענמשלעכע לײדן ארן יםורים און ער איז נעװןןרן חער פאנא• יזײבער קעפפער פין די אונטערדריקטע שקלאפן. אבער :ישט אין עננ-פארטײאושן זון. פז׳ן פויל צעבב■ װערק קליעט א־וש די םעב• טוקע םוםפאניע פון דל שװארצע קוילן-שאכטעם א־ן חער העלעד אויםנ־עשר״ פון דל אופענדלעבע פלאםען-־בפײענדיקע קויםענם. ד*־ט, װאו דאם או־נ פון נעװײנלעכן, אויבערפלעבלעכן צולןוקעד דעט גאר די רויכגדיקע, קוילן־שװא־צע בעםטיע, א־ט ועמ צעך דאש טדויערוק-שײגע, דאם א״• ב־קע, װאכ רוט אין מעגטשנם האדצן. צעך לעבט פוט םוט ה*רץ און גשטה פיט דו פעגטשן, דעלכע ער כאשדײבט, ער לעבמ זיך א־ין אין דער דאיו• קער םונסטערער װעלט םיט אלע זײגע הושים, נעקופען אלו ער םץ דער פארו־כע־כוע־ און :ואשונען-רורשוקע־ װעבטפאלױבער םדיגה. נע• כ־־,־ן און יא־ 1*18, א יון פון א םאלקסלע־ע־ האט ער פ־ן קוגדװייד אן נעש&־רט חעם אב־זן טעב פון שװע־ן ײעבן. און א בב־כה פין פויע־ום איין בע־ג-א־ב־עמע־ זעגען פו־ל צעכם קיגרעריא־ן אד־דכנעגאגנען. אין םז.־ח־*־י־םן א;ו ע־ צוזאבען םוט וײן יפאטע־ פאדװאדפן נעװארן און וײנע ־־::ליטע ־אדן. און דער דאזוקע־ םד־נדי האט ע־ שפעטע־ לעשגיע־ט א ג־אנד־עזע םצבה ט?ט זײן 1 ײערק ״דע־ וואל־'. נעעג־וקט ־י שולע האט צעך ששודלהמ אלן דו אוגוװע־כ־טעטן אןן באן, הי־• ־עלבע־נ א־ן צ־דוך, פון .װאנען עי א־ז צודיק פא־מ־־ײן;עװאדן קײן ־הנבמפאליען. דא באקענס ע- װך בוט ־עכ ב־וטאלן לעבן. באײד ױע־ט ער אר״נעצ־ינן או־״ב פארבש־םטן .־אד פון דער ״זאילקאנושעד םאניע'. נעםט-אויף ם־ט זײן דיכ• טערישן אויעד ־עכ פולפ-שלוע פון דער דאזזקע־ טרויע־וק־שײנער ו־עלט, װאו ״מאשונען זלננען א-ן װונן אי־ן, װי בראנוענע טאטעכ׳. צעך װע־ט פ־ײװילוק א בא־נ-ארבעטע־ און לעכט אנדעחטי האלבן ־אר יװן ־י קוילן־ און א־יזן• ג־אבן ם־ן דײטשלאנד, בעלניע און ס־אנק־ײך. שפעטע־ דעען ם*ד א?ם אייף א .־ײזע אובער עגג• ־אנ־ און בקאנרעאװיען. צעך .דערט פארב־־נװענ• ן ב־לף ־וק רעדאקטא־ אי־ן או־םלענד״טע־ קא־עםפאנ• יענט פון א רײ ג־ו־םע צײטוננען, א נעװובע צײס ־ג־פ־עטער באװייומ ער ולך אלם ־ינטער - פרי־• 24