Literarishe bleter · 1925-08-14 · 67 (14.8.1925) · p. Seite 22

ליטערארישע בלעטעד די ױננע הערמאץ־טרופע א. ליטװאק £-ידן, אז די ,נ,-י;ע פעלדער״ לם־מל, ק־מט כםעט אוםעט־מ אוים צי־ יטוילין נןןך אםןןל. א:ן בא־אגארחט־מ און םלאנופ האס־ דו םרופע נע■ יט&ולט צו 4 מאל און א־צט שאדעחט םען, זי זאל אהין קוםען;אך או־ף דר־־-םור אזמטן, אין נא• דארעדאק דזאט הער ע״־לפ;עכאםט התפעלוח דער• שון, זו$ם ם׳הע-ט ־-ויטט דעס סופל־אר: ט׳טי־ט־ט,;אר אן א םוםל־אר, כךעען אלץ אוי*ו־י;יק!.. דעם עד־טטן םאל און לעבן זעען םיר עם ״ די טדופע ױערט אויב;עיט,־יבן פון א ב־ב־־יןטעק, ס־ן ן אן זךטיקער אפט־ילוע םין הער ייהךטער ־טול• ארנאניזאציע; די טענ װאם די טרופע פא־ב־עננט; און א ־טט־&טל איז, אן אטהע־ רךלטו־ ־ום־טוב , פאד דע־ ־וגנגז און פאד דער ןןדטיקער יידיטיס- 1טײטער אינטעלינענץ. ע־־טטנס א קמםט-נעוכ. צװ־יטנם דערױ־בט םען זוך פון װארטע, פון טעא■ טער, לוטעדאט.־ריפ־א:ן, באװעניננען. אין פאר• נליװערמן לעבן פונכ ־טטעטל טראנט זיך אר ין א פדויטעד ־טט־אם, און;ץטט א־ינעם נוט עם א אב• דענו;;, א יטטו־פ דו פא־־מלאפעעע כ־חוד״ לכעהי לה רע־ט די ־יבל־אטעק או־ע־ די־ ן^־טוקע אפ• ט־־לתנ פ,־ן דער ־טול-אר;אניזאצ־ע א־ים םאר ז־ך א נעװיםן פ־אצענט פונם ר־ינעם פ־אםוט. אבע־ ־ע-נאך איז זי אזוי צופ־ווה;, אז זי זא״מ זיך כמעט אומעטום ןפ פונם דןןזוקן פ־אצענמ. און אד עם נויט אמאל מוטן פוטע־ א־אפ און מ׳־א־ז או־כלי־ען די ארטוסטן או־ף םארן װייטער, עפנמ ט־ען םוט דושק די א־ומע קעיטענעמ• יא, די נע־מעפמן נװען נףטט אומעטום םוינל■ דןק. צולוב רעם קריזינע םרז מען ׳טטעלן נודע־י• קע פ־־־זן. און דאם א־,־מפארן קאםט מײער• די א־טיקע אדםינופט־אציע מאכט אסט יעמוערוקײטן סוט דער דערלויבענו־ט. און נאװאיעלניע לסיטל, דנגען וטוין די אדט־מטן נעװען או־ף דע־ בינע, ב־נת דער פא־־טט־־ע־ פ,־ן דע־ א־טיקע־ םאכט האמ ־ע־קלע־ט, אז ם׳םח האבן א דע־לויבנ־־מ פון םלאנןם. דוה הערמאן ר.אט מור דע־צװלט וץנע פלע• נע־• ע־ װול צונר־־טן אן א־מ־ומט־ש אויםנעביל■ ־עטן אנםאמבל, װול שאפן פאר ג-עם ױרױטן טעא• טע־ א נ־־עם דור אדטוסמן, צונר־יטן א נײעם רעפע־מ־א־, מא־ע־ן קינםטלע־ףט נעשפילמ. ער ־עכנמ :אך א פאד חדעגים ארומפארן איב־ער הע־ פ־אױעץ־. ריע־װװל רעפעטירמ ער אן אלטע יידי• ימע קאםעדיע, װעלכע אוז נאך ק״ינםאל נועט נע• ־מפולט נעװזןרז. <דע- נאפען אוז א ם־ד - איך האב ם־רא, כ׳האב שוין אװי אויך צו םול אוים•;עזאנט פון חדר.) קענן הערבםט װעמ ינר פוט זײן טד־פע קזמען קײן װא־ימ־נ - א בו&ל װײון יואם ער ה;<ט אויפנעטון, און דער עילך זוצן א־יף אן א־ט א פא־ חדעדם און ארבעטן רויק אובע־ נײע פיעםן. רע־נאך װודע־ אין װענ ארײן. ד^ם םאדערט א םך אידעאלוזם און אוים. רויעד, אבע־ דער עיק־ נעלמ-םימלען. איהעא• לןזם און אױסדױער פא־פאנט רי ־וננע טרופע דערװײלע נעכינ. װעט ויך .הערםאנען אװננעבן צ־ באק־םען רי נו־טיקע נעלט-מיבולען? ע־ האפט און הליא־ זןןל ער זיך נושט $פ• נארן. ע־ מוט א נוםע ארבעט פאר דער/־ןדישע־ ק״נפט און פונ־ױ־נט נעודים א־יפםע־קזאםקײט און שטיצע אוך האב זין נעטדאפן - רור הע־םאניען טוט װאנהע־-טרופע-אױף ־ע־ ■םטאציע נא־־א־על• א־ך בון מוט זיי נעפאד)ן אין א־ין .װא• באן ק־ין נאדארא־עק. פע־צן :או די רמן זינ א־ע נעװעזענע תלמ־יד־ם סון דעד דדאמאט־שעד שול בײ דער ק־למור-לעע און ־אד־נד;. ־זדכז־כ ימנװארנ, א פאר פון זײ <ןןך כמעט קינדער. װי פאד] פ־ן ־מטאט צו שטאמ, אפטע־ סון שטעטל צו ־מטעימל - ־מפולן ט־נאטע־. פא־מאגן דעדװװל :אר א קלײנעם רעפ־ע־טואד : הו־שב־־נם ,ג־־נע פעל־ע-", אנטקימ ,דב־ק״, פ־צעט ,בײ גאבט אױפן אלטן סארק', ורנלבע ־שבי־נם נ־נװאוױטענע), ,דו נרו־ם פון א דוכמער״ (יוד•: — :רויכק״ט), ,ש־מלינ״ <װד.: שומ־ד־ק א־ע־ פארשומלט). פ־ן דעד אנ־ער זײט, טוט דע־ מא־נע־ :—םט פ־ן ד• ׳טרװבע־ב צ־ דװטשמעדיש א־ן צו קאל-קעפ א״ף דער^יעלמ, סי-םאלפ ת״לםן זױ -־נדק דעד דעצע־ פזטן קארגקסא-, דאפ פא־״ *טסי״י־נן פיט־ס :ץטט ־עפ פשט פק די װע־סע׳־. נױס ביי זץ אלן אײן א.װ:ט טיט ה ״א־י־־' דעביא/ יל;ילען ז פא־י־אכ - עפן א״ ־אטעל, ל״לנס טען ע נע־טעםטן װי אטאל. אלז ־$ *סאנ, פא־פא־ס טען אין א זױל־ן אויף דל אלסע *טלך. יםללך טלמ קארטאפ* זליעיםללך, יטל*םט מען א״) ײ׳נללט א״ן יטיך פלס זלילן. אפס קרטט אױב צי פא־־ן זאל־ אלד װאם ־יי-י׳*■^׳ ׳*ן ,,אנן, שסא — עטט טען ז־ 1 :אנץ אפט לא־טאפ־ אן י א־בע־ אלן א דיי-״א־ עלן מוד זעען ־װט־נר. צװישן ,־ױכ־׳מע.־ דאב אוך נעם־גען אדינ־בע ,פא־׳ש־״-ינ;", װ־ ,אופ־־נדנד״פלעך׳, ,באד־אענ• ־וק־־ט״, ״פאלעבטונעזושע׳. א־ן אמ אוד אזא נע• יממאקע־ זא־ן: ,עם ב־־־במ ־ןפ עדלװ״ז א.־־ף ־-אפנ־־נט, ״אכ לאקט יעדן א״נצוקן׳. רא־מ־ח, מ־ז מען דך אנשט״כ;, אז ־£ נװט ־י ר־יר װענן ב־־ם, ־אכ ד״מט דװטימ ״ע־עלװװפ׳, און ױיוש ־אלט ד* מכד-מא :עמענט ד־־בן ״אי־דלװײם׳. די .־אװקע בל־מ ױאקמימ נ־אד ד״״ך א־יף ד■ א־םן• דעכסמנם דאמ נעקאנט ימטװן : ,אובע־ן אפ• ־.־־;ט״• דװנט זאנט ק־״-ינ•־ אין װי־וש נוימט ,־אקן׳. אין כװ א״ן •מדי־בע־ א־ז א־ז־םנעק־מען, אז ,צ־ו־כן זיו <צ~דמן בערנעלכאנען און דאככױ-ען. ־א דאב ׳-) ק־אפט אי אפנ־ונ ••כלט אײם דו ב״נע־. א־ן כװ אזעלבע בא• ן דל-נ־ננען .־עפעמודט פען, נרי־ט םען צו נײע י פ־עכן. אכע־ פ־״לעך אוז ־ען• ם׳לאבט, מען | ימײ־פמ, מ׳אוז פ-ל מ־מ ױננט, דאסנענ און אפ• | פע־־װלוקי־ט, —דכנעדד־ננען מוטן װולן צו הױבן דמן טעאטע.־, הױבן 1 ׳ אוך דאב זוי נעוען שפולן דע־': פעדל .קאדאן ״אמ פא.־ א געזונטעי פול טעמפינדאמענמ! ני־ונע פעל• ׳,אט נענעבן ־י אם־ע צונע. ־אדפ־שעד :עלעכנדנר! װי• זוט דאם פוג־ א טופער! דא־צוק־י׳מ זו זאנמ יאר״ם ל־י יצדקן, אז זי ױן־־ט! :ע״אלט וײן װײב ו־ין. אימעטומ פריםוטוװ און און ע־נעץ נישמ ג־אב. א ־מא-ן, דאם װ־ינען און לעצטן אקט איז א־ויםנעקומען ע׳מװזןב *נ־א־װשורט. נא- י־־מט שלעבט איז נעודען בירנבױם (לוי יצחק) און אױך פ־ל. בא־אדא־םקי (צינעם מוטעו־). װו פאד אנפאננע־, אױ ד״נר נאנצער אנכאםבל נעװען :אנץ נלאט צולאמעננינ־מפ־־ט. עם דאמ :ףמט :ע• נ־ולצט און א״ע־, נ״מ׳מ :עשנוטן דאם אױנ, װ^כ עכ מדעב-מ ל״דינ־ אפט בײ אינזע־ע אלטע רוטי• נו־טע מריפע׳ם. םענ׳נדמן װאם האבן הע־מאנם טדופינ :־נוען און אנ־ע־ע פ״נפן, פארויכערן, אז א״-נ־ דו אז־םנע־עבנטע זענען און אור םאראן :אך אייניקינ, ־אב זאנן ינפעכ צו. איך קאן ריזדן;א- װענן -עכ, ױאב איך דאב אלײן נעזען. דו טריפינ פארט אובער שםעטלעך, װאו טעא■ מינ־ אוז בכלל א זעלטע:ע £־*. רא :דשט לא:נ זענען ־זן־טן נעװען פ־אזונצ-עלע ט־יפינם פיט דש־ .־״מענרשער חת־נד׳ און *לט און ױננ זוננמ א־צמ נאבאנאנד ״מאך עם, םאט־ע, נאך אטאל!' ,לען ־,יב־מ-אן קוםט זןן םוט וײן טה־פע אין א שטעטל, אוז דע־ עוײם פא־דדױמ: זעט נאד, אזעלבע ױגנו׳משקע! און װו א־ינם זיי;װען אננע• מון! חיינם די זאבן, ל־ןם ײו שפילן׳ $ן נעיממ, אן ט־ננץ!״ דעם ־נ׳״מינ•; מ$ל קוטט און טעאטע־ :א־ די שטעטל־מע אונטעלינענץ; דער איבןנ־יקעד עילם ימטװ׳ט און דרױפן און קזקט ארײן דזרך די ׳מפעלמלעך. אױף מאדנן, אז ם׳רערװ״םמ זיך - נעװען ניט - נײען שױן אלע. אסן ם׳איז אזױ *׳. ־ױב־ א״יניממ״בן. אז ־אם דאבן דינר בחי.־ הזע■ צ״נד מוטן קא־עקמא־ א״י צינ־אל״נג״מעט דאס ׳־א־מ. ־עב מדב־ב בװגד א ז :עווען צו שרײבן ,קלאפט׳, ־אפ ־װטימע ״קלאפמי, ײאמ מען קאן אפימר א*ן ־י־״מ או־כ־דוקן ד־רך ,אוו או־פנע• פ־א־מ״; ־ו אדא־יממ ־׳נרמאנטע *י־ײמע ױננע א־ן נדסטעלט א;זט באקאנמ '״ידוש .לןך׳ט ״קלאפמ׳*׳. א• ױאכ, דע־ לעזעד קאן זיך א מזןײ ח־ד־ושן, ־ו א־" ,קלאפט׳ -אב אן אפנ־ונט - אויב ינ־ איז א ײעב־ינוםמ, ודנט אום אפימ־ אײנ• פא״ן ־־ מל־צד ,ר״ד־כ אל תהיכ ק־דא״ - אבע־ א־־ב ־ע־ לא־ינדטא־ ־אלמ נעלאזן, װי דינר מ־זבד דאט :ע־א־ט, כ־ט א פ״, ,־אלט -ען דע־ לעיער :עהאלפן נעזען? פא־ב״ימן פ״ און ם־י קלויבן זיך;■לע־ק בכלל?1 א כ־ ק'י"?דו• *) ־.- און מ־ט א״נוקע פ־ן זײ .לעין מוד זיך באלד באקע■;ען בװ דינר נ־ופע פרעמ־װערמער, ונ ד. נאמ•! בע־נ דע־צ־־ל׳מ א מעימד, אז און א פ־־ליש ־מטינומל, װא־ עד דאט א מאל :עהאלטן א פא־• :׳־א, דאבן די *רננע לװ׳ט גע־עדט כמדר זענן ם־ןם אדנמ. אזוי דאבן זי־ אדױפנעלײ• ײיער צ״מוגג. ״י—פאלנ ענם און די סעג דדרשדנם ניםער 3 שפראצרבגעז״ /> זזרנאן פ*ױ דןר ייד. ילסןר*רזש;ר ױגנט *ין *וילן. ס גאסללייקן זיך: אהרן בקקערמ*[, מ. גערנהןיץ, *ירי גייקייך, ׳. ם. װײםנבערג, ש. װאײמאן, נןוסן װ$יםן• װיפש, *. װןגיער, יעקנ ייפער, נײניש זירנער• שטײן, דוד מיעמאכער, *. מיישסללן, מ• נאסיש, *. ד. םפארד, ז.ײ• עלבירס, ש• פדאגער, י• קעד• שענזאפם, י■ ק?ן, י שסערנפעיד. מילי 60 נרןזשן. די מיםגיידער *ין אנעגסן װעינע הןנן נישם רעגײירם די רע5נינגען, װעלן דעם נימער 3 נישט באקומען. *דרןפ פין רעדאקזין *ון *דמלניססױאגיע: װארשפ, האושע 7, װ. 58 .7*1131 .0 .* .? 22