Literarishe bleter · 1925-08-14 · 67 (14.8.1925) · p. Seite 21

לימערארישע כלעטער נ י י י י ד י ש״ן;ערליעע נךבט-מידקליעקײטן׳, ,געפיןבט >! דער• שיטע־כדיקן אײנדרוק אויף_ אד; ןנװעזגדיקע', ,עטםינדן בעטדוב״? פוגקט וזי ד־נר דלת װא־ט איין קאן, װי שזין באטיברקט, :ישט פאבן אלמלעך ד,׳ ד װןץש פאר יידלש, אװי אלו ראט או ך בי :יט ביכולת צו טון רע־ ,בא׳ אניעטאט ,בע׳ א,ין דאט צויפטוקעװען צום דײנזשן :׳:־■ץכ דל ע;• דוגנ ,ינ׳. װןםע־ ילד ודעט רוןט דלטן ־;: םי:ט פין ,־אטארן-שולפדער׳? אפשר אװ־געד, װןכ דען דללט־:־, װעט טװן אױסטײטשן, או ־ןו רעדט ולך מםתפא װענן טשינרעט, װא־ ■אנא־ן באהאד•:׳; זיך. און װער װעמ ואנן רעט פי:ט פ:;ט שפאצל• נלרטן װא־ט אלן ־ע־ פ־א ע: ,דל פוזעט, ו־אכ האבן ולל נעפלרט אלן דל װ״לענ־ער פין פא־ק ישראל׳? אדן שארװאכ וןןל אלך ארללנפל-־ן ־ל װללר• ב־עט־־ע ־ערטע־: פא־־אנ־ט, ערסי־בט, ׳:׳־-:■ ללך, נעפלאטנדנרט, טױטאנוטט, אלבע׳־טבײבו::׳;ענלנט, נעלאננען, פיוך, נעהלרן, דךלנע־, אופ• נעפאטט, אלן א־־נקדאננ, טױשן, אנפאננט, שטל■ ,ן, אבולכט, ד*ע-לט,*ט, ~י בע־ א״ד דאן :ופ אויפקורען .טלט ק־וב, דא־• ד.:נ־־, ם־ף כ־ כלף, ניעב־נקלדט, טו־טשר־עק, נוזטא, קלעקט א־־ע־ צעבלאו;, בד.: ־,, קללעבפא;, א״פניעב־אזן :, בייטן, אל; אנדו־ב אדער ־ןב ילד ואנט דןם ,שלפער־דלנ־יע׳ ןנשטןט ,באדביט נ־לניע־? אן פא־ װאב אלו ־אנ א יל־ טחויב צ\ װלם;, װאט אלו ה יטיט .ש״עלבלשע אוינן״, און רןט אלו דאט .ני■:ע״, ביע־. יער זאנט .פל־ל׳? אק צוללב .יוא: פארבײג י :ץ .׳ ,אנמלטלוב־־ט״, דןט אלז שוין :אעץ הלפש פא־ שב־־יט, אויף ,אנטלשטאטללך׳, ,פאדט טין׳ אויף ,פאר־עקבלען׳, .אלצטלקיע־' או־ף ,קיעט־איטל• קיעד׳, .צעקאדיעטשען״ א־יף ,פארק־לפדיע;', .פרוטז״ אויף ,אננע־ ט״? און ל־ץ; לןיט אונו היע־ן אוא דש טהד־ע פל; דײטשטיע־לש: פ לב־אפט, ־אנ־לנלקע װלוי־ע, ציע• שטאטפט גליטיט, ניעדױשט, :עאנטיע־, ׳ע ב ן :ל־טט ציכ־לדן, קיענצײכן, דײבטן, ד־ענקען, דל א־ע אלבלען;.־. ד״ בײס, פא־אניטטאדטוננע;, אנ־־עג] א ־לכקוכ״ע, ארשב־לננדעך, פעטטדעכיע פאכארךי צל האט טען נליטמ ד־עט א-ינדר ק, או טען ליייענט ה״ד םלט ילדלטיע אית ות, אין צל פאלט נלטט ארילן א טןןל א חיטד, או ־ל טחכ־־ט ״לדן ־ע־דעך םקײפ ויין דל צװאה פ נט אלטן פ״עיענבו ט, װאם ראמ, װי ער אלו ולך פלדה, שנדענדלק ניעװאלט אויםלערעען וײניע לעדע־ דײטש? טײל בחב־יב פא־נעט; נעװים צײטנװיז, או ולי יטרכבן ילרלש, װןרוש זלל באטצן :ײטמ;ןר .־עט־טע װיע־טיער, נײערט אויך .־ללט־טע פארטע■ : ,ציעדבדללנע״, ,גיעזלכמטצלנ־ע׳, ,ם־עםט־ע׳ יטיב טוב ט ואלן ל• דלש אלו, װל ב/גלאוסט, טײ פיבטהאנמל״ן גלשטא קײן פיערצאל-ענדוננ ,ע'.), ,אויביע־־ע־ שטאנר <אלן ילדלש װערמ אלן דעט טאל נעברױנט דיע־ חעטסט-ג־אד א״ביער־נוט־ע־,, ,נ־עװלזנעמע״ נילד*: ז♦ קלסנאװיטש טלחםה שוין שרײבן ,צוקוקער׳, פד,טח אלן ילדלש זאנט םען .קיקן׳, עשוי׳ען׳ ןב־ע־ ק״נטאי נלשט• פ#־ ,טראץ׳ ויענען אויך פאראן נעגונ ־לדלש־ע ודעחטער. םיען װאלט נאך נעקאנמ א טאל שלוב טאבן טלטן דארט ,טלנ־קאנמ״, אויב עכ ואל נא־ .״יערן אר־לננדטטיע״ט אלן אוא כב־כה, אז דיע־ ־לדלשיע- לעזער ואל שא־־טהלן;, װאם ד־ע־ ׳טדללבעד װלל האב;. אב־ע־ ,יטב־ודלם׳ טאר נ־יטש באנוצט װערן, אױך נלשט ,פאקיטדענער״, װילל אנשטאט ,פאקל׳ :עפלנע; טלד בלל ־עלט־ע־ע ילרלשע שדללב־ע־ב, װל טפיעדטי אל: קאין׳• ־ץ אשטײנע־, נ״טלק אנשטאמ ,םאד• און נאבנעננער־ זאנט טען ,פאד• איץ נאכניײער״. צוללב װאם ,אױטניעטײכלט׳, כ־ע־. עכ אלו :ע■ צי דאפ זעלבלקע ,אויכנ־עהאקטי - ־יע־צז נאך, .דען א ילדלשיע־ לײעניע־ ל־יעגט ,א״כגיעט״ט־ט, אױםנעק־לצט׳, מללנט ־ער, או דאט זיענען טלנא• נלטען, און ער ק־לנט, אזוי צו זאנן, א צינאב, א פא־׳שן טללטש פון א די־נדט װארמ. ,םארםאר״ ה־יכט אלן ילדלוש ־טוי) טכ־טא א םא־ הונדערטו יא־ ,טלרטל־טטלין״, לכשהילה, אראפ״ארפן צל א״נפאדן, כדנה <•־ע־ טײן, פולק? איי; פלט װאכ אלז ,־וכה״־ט׳ ב־עכיע־ אלו א , פאו .נאי־דט־ק־־ט״? און וג־ללב ו־¥= יירי־צן אן אלבערלק ,דאדט ,־ע־װא־ב;״ (,דיערדא-בך,ו, ב־עת עט ו־ענעי, פא־אן פארטלקע;זיט־ע 'ל־ליפ־ע .ר־ע־טער, .דל .ןןנשאפן זלך, פארשאפן זלך, ק־עה ז ין״ .<■ א; פאו פארנ חויב נישמ אן צז םא־־טס־לן, או ב־ען דא־ף ד$ם מיײע־ע װא־ט ,בט־ניע״ א״פן האפעטניעש ,אלן באצונ׳? .צילטגװ״ז׳ זאגן יירן, ,צו צ־יטן״ דללמשט־ע־דטע אנשלקענלש. ילדץ וןנן נישט נלשט ,נןבאמיען׳ און אלך האב אלן אײן ץפ נעפונען ,נאטד-אטיע]־, :״יע־ט נ?•־ .נאטבאנן יל״־־ן שרילבן :ישט קײן ,־ײכען׳, :אר זלי זןנן ,־ראטען״. .כ־אטט״ :'עב־״נ; א :ןד קורל־ענדיע־, אליע אלבע־לקיע ילדן זאנן: ,ה־לוך׳, ,ןנטין״ ,הלבשה־ וכ־ובד״ ריע־ קוף סאבט נאך נלשט דאה ה״ד ,דא• עענן׳ צו ילדלש. טיען דארף דאט װארס לחר־טי; :ל־טוט, בעת פען ה$ט אוא װאויל װארמ, װי ,פא־• קערט׳. - ,רעדן, מון דיע־ניעגן׳ ם־עג ם־ען וא:ן אנשזטאט ,.־. קעגן ד־עס'. צוללב װןןכ באט־צן ,,צלװעללרטע שב־אךי׳, בעת, חוץ אפ־טר ילרן :ןן־־שטלדן א.| ־וװלר־ע־;, .דײס קײנער נלשמ, װןןם רןןט באשי־ט, און ־עם קאן נל־כט איין לעויע־ א״נפאלן, אז דא אלז נע• פײנט א חסחון ןןנשמןמ א ם־עלה? און טלט דןןט אלו ־אם ,פללי־כט״ פינר טױתפ פא־ .אפיטר״? ןןרער שארװאכ ,דער נאנציע־ כאסטאם׳ און נלשט .טא־־ע־אט״, װי שלוס על-־נם פליענמ נןןך ש.־ײב;? טילא ,לײמע־' אנשגוןןט .פןרער׳ האט ולך אריימעכאפט אין ד׳עט פעי] *ן א קאנצעלא־ ע• שפראך, װאפ הןןט־ זלך באדלזן אלן ד׳ער לעצטיער צײ׳ט, - ר,נס עס אלז נ־עזלם נלשןט ג;ט, װארוט אטאל קאן נדען עם םא־ב־יטן םלט .לייט־ער - א טריעפ׳, װל עם האט־ טלט םלר נעט׳ראפן: אלן אן א־טלקל שי־ן די ,ללט. בל.׳ האב אלך ניעליייענמ א זאץ: .*־ץ אלז ג־עװען א לי־ט־ע־׳, א,ץ ער הױפ .דײם אלך נדשט, צל הןןט דיע־ פחבר נעם־ינט ,פל■ .־ער׳ צל .םר־עפ״. אבער דאכ־ע־ ילדן הןןט זלך װען עס אלז נעחלוטט, אז ־ער קאן זאנן: ,באט־ן• 4 111 דייםשמעריש זןט אלז א ר׳טיםה פון נײ-הויך-דייטשע װער• ט־ער און אױסדרוקן, װאם אלך הןןב צוטיםנעקללבן אלן שארשײדענ־ע ארםיקלען םון די .ללם. בל.׳ אין דןם אלך קןןן נלשט פא־שזטללן, צוללב װןןפ הןןבן די שרייבערם זלל ארילנװעםלדמ• םון גויט נע• ״לפ גישט - װארוס אלך קאן כםעט פא־ אלםללבן ם־ן זלל ןןנורעגדן א נוט ילז־לשן עקזיװאלענט; אויב צוילב סללגקללמ - האבן זלל ולך בלס־ע־ ןםנע• נא־ט, װןןרום זלל ןהןןבן דעם נאנצן חן ם־ן זןל־ע־ שא־אך נעםמדט. לײענט װײטער, ודעמ אלר דאב טװן אײנזעען. ,הילנמ צו טןןנ׳ - םלמ דןןם אלו שלעכמ ,בלל ה־לנמלקן טאג׳, זול ־לדן זאנן נןןך ־עד ה־ום? אגשמאט ,וןןרנפ־עימ״ק׳ האט טען שוין לאננ אננעהױבן שדללבן ,וןןדנ־עװדלק׳. ,הערלײװגנ, ,דזערלײזן׳... אוטזלכט םללנען ש־ילבע־ט, או דורך העפ אילןן, װאם זלל זיענען שט־ף ם־ן פןץנש א ׳ריו־ק ילרלשן זלי םןם אלין ד׳־אם ׳איע ה״ד װ־&־טיע־ םלשן אנהויב-ט־אף ,־ע־'. ,ערםאלנ׳, לםשל, פלט זילן נאנצ־ע־ םשםחה, אפ־יו :אט־עס װל םען ,האט נעטטען צ,י אלט צו• ־טט־עלען דעם רלת און שרייבן ,דערפאינ׳, כך״עפמ זלך פארט נלשט אריין אין מילן פןןרשמעלוננ פין א רלכמלק און שללן ילדלש, הנם אלך םװ מודה זללן, אז נלשט אופ־עטוט פאפט זללן עכמ יידלשער כן-נ־יו: .חצלחה׳ אדע־ ,פעולה׳. .ד־עריײװנע״ אבע־ אלז לחלוט־ן אלבי&־לק, <יי באלד עם אלז פא־אן אזא נוט יןדיש װא־ט, װל ,או־םלײװגנ׳, ״אט דעקט פויקום ־עט באנרלף• מרשםיעך, אופד־ע־־שלמ־עריעך, אוטיע־שעם• לעך, אנל׳אנן, לעבנם-װאנדל, םא־נ־עגנלעך און פא־נעעלעכקללט, קאטטבא־ אוסאלבערטראםן, אוטולכמבא־, מלזאם, אויםשעםבא־ - די איע ׳״ע־טער טא־ קללן ייד נישט באנוצן, בעת ־ער .־עדט ילדףט. אויב עם זענען אלן ילדײט אםשר :־שטא קללן ארעקװאטע יויע־טער, װאם זאלן דעקן ־עב נאנצן באנרלף, װאם די שא־צ״כנטע ד.״ד ׳״נ־נהג־ ררלקן אױס, קאן םען דאך אלן יעי־ע־ א״נצלקן פאל ולך נעבן אן עצה צו שרילבן אװי, ■- זאל זללן אל רלכמלק יןדדש אל נעטי אויםנע• ־■־־קט רע־ נעראנק. ,צללמנענאםלוש־ - טארן םלר נלשט באנוצן, -באלד םלר נעפען נלשט אן דאם װארט ,נענאב־ע׳. ,טדאציק׳ הללםט אלן ילדןש עקשג־ויזריק. א לא ױצלח אןן ילדיש אןו ר׳ער, װאס ־נװ־ללבט ,טוינענלכטם׳• צוללב װאם ,צװײםלען׳, אז םען קאן נאנץ י זילן מסופק? ,אנשטו־ם׳ זאגט קײן ייר נישט, העבםטנם ,•נשויס׳, נעלזײנמלעך ,שנןום״. ,אנשטוץםן זלך׳ ײאט א באװגד׳עד מילגזש. ,שטופנװייז׳ טאר םען אלן ילרןש נלשט זאנן, ׳״ײל םאר, ה״ד .שטוםע׳ ואנש א ילד: ,םדרנד,', '<•־'=־ ,שטאםל׳, ,טדרנותװײז׳, ,בתדרגה' דעקט ='לקום מ הצטרכװב ,בארלקזלכמןקט׳ - װאפ אלו שלעכם ראש א־טע .געטט אלן באםראכמ׳? אנשטאט ,צמװיער׳ םלענט פען םאר ידער 21