Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 13

ליטערארישפ בלפטעד טריבונע :ערעין זענען :ער$דן: יחד:ש ״318 אדע,־ 53% און שדריש 2820 אדע־ 47 ש־אע־גנס• :עמעגדיי א:ן ־אש־אכט אז און טו״עז זענען נוד נעימן 810 •־־״עע און 369 מוידףשע ביכער (דאכ ריייםט אי 1165 ־־־״עע און 680 י שויר-צע כ־כע־ יענען א פ ר,י : ל ש ט א <י נ מ א ל אדן פא־לו־ף םון ־א־ אר־־מדכנ־נבן;עווא־ן) זעען םיר אז א יידלש ב־ך איז :עלעזן נעדארן 3,9 םאל א״ן א םו־ללש ס,7 םאל. די בלבל־אטיגק ד,אט א דלוזק אלן פוי• רלשע כ־כעד און דער ביבר־אטעקאד באמ־ש ולך אפיעד, אז די לעזעד זאלן לעזן ילדיש אין ־אך דאבן םיד דעמ רעזולטאט : 53% ילדיש אין 47% פײל־ש. א־ע־;עטט לם־ד־, די הלנע דללכםטע ־י־לשע כ־בל־אשעק: ־לז־-צע;עועלש־אופטלעכע ב־׳בליא-ן טעק (צ־־נ־כטלשע): לעיע־ פא־אן 603. םפע• צ־על פ־־״ד״: 438 א־ע־ 72,6%; ,דעברעדט : 88 א־ע־ 14,6%; 'לדל־ט : 46 א־עד 7,6%; פ־־ל־ש דעב־ע־יט: ס1 א־ע־ 1,7%; דעב־. ילדךט 8 אדעד 1,3% שו־רלש *לדליט: 13 אדעד 2,2%. - נעלעין וענען נע־־א־ן: פו־לךטע כ־כע־ : 35934 אדער 87,8%, יזעבדע-טע: 2967 אדער 7,3%, ילדישע: 1590 א־ע־ 3,9%; :ז־אנצויזי־טע, ־ללט־טע, ,־ום־• ־טע א־ן עננל־־טע: ס42 אדעי־ 1%. ם׳איז א ב־טעדע־ אכרנ: ראמ א־-שיו־ק־מ־ער ם׳א־ו דע־ ־*־״ט׳עד לעוער אלם םער פוילדט לעז׳ט עד : א־י;ע פ־ן די װלבטלקסטע םב־ת פא־ דער ק־למ־רעלע־ אםלמללאצ־ע, װעלבע מאכט ליגצימנמ אזעלמע קאלאמאלע םא־׳־טדלטן, אלז טא• קע ,־אכ ־אב ־ער ־יד־יטע־ לעוער א־ז אװי קול• טורעל או־פנעראקםן; ע־ איז פש־ט איבערנע• דאקםן דל ײדלשע ללט׳ע־אזט,־)־. און דא קומ א־ך צ,ו א־־נע פין דל אננעוז־י• טלקפט־ג :*־אנן שון ילדישן פארלאג-־דנזן: סיד האמן;אך נ-טמ טא־־לד־־טמ דל עלעמ־גנטאדםטע רערק פון דע־ ־דגלט-לרטע־אמ־ר. דאם ודאם אײ• נלקע פא־לאנן א־בעדזעצן לעצטנם א פאר צענד• ללק ב־בער םון פ־עםד־ג ינוש־אכן קען טען גדטט א־ן באטדאכט נ־גםען: די אדבעט װ־גדט ציטי־םט ניגטון מאאט־ש א־ן אן א שופ פדר און .־יכט• ליגיע אין אממ־־סטן ודגדן א־מיגרזעצט ״שלא• נע־ב׳, ־עםאלמ ױען א־נו םעלט דער ־םיר. די ילדייטע ליט־גא־טור ד.אט אט־טר טאקע או־שנעצו־נן ײל א־ננזעל־נענטע לעזע־ װאם דל ײ• די׳ש־ג םאםן פא־םאנן הללטם, אבער א־ד אײנענע אר־םק־יט *שטו־םט זל־ הילסט װיד־גר אלן דל א־ענ־כ פון אנדע־ע ל־טע־אטורן. פא־ דרײ יא־ן לםשל, ר,אט די נאנצ־ג ק־״טודעלע װעלט נ־גפ־י• ע־ט ד־גם 300-טן נעכ־דטסטאג פון מאליעד. די -אמא־ט־קע ־לד״ט־ג דטורנאלן און צ־־שוננען האמן טאק־ג אםנעד־יקט שיינ־ג ארטלקל׳גן ו׳דענן דעם נענ־אלן פ־אנצײו. אמע־ װאם זאלן טון רי ילד-טע א־סםעל־נענטע ל־גי׳עד (אזעלכ־ג האבן ם־ד ףללנט ׳א סך), דאס ־ללן אכע־ דל אלע אדמ־קל• *טדללב־גר נ-טט נ״ויכן אײפן ־ףץ׳ט און װילן אלי־ן לעזן םאל־ע־ן? םוזן זלל זלך טאקע באננלנן לאזן ם־ט א־־נהא־נם א־ב־גדו־גצוננ פונם ״קאדנן׳? פא־א־אדן צ־ל־ב ־עמ ססז-טן מו־טטאנ פין מי־דאן ז־גנ־גן אין דער אכתן אי־ך אלן דל ־לו־ײטע ז־טזד■ :אלן נ־גײ׳ען ארטלקליגן װעגן אים. װיפלל טאל צי פ. ם. האב א־ך ק־־ן מענ־ת נלשט. ע־ קאן אנ־ע־״ט נ־שט. ער פא־כאגט א מך םוט און מוז עמ א־ל־םב־־גגניג;. אבעד ד־ .ללטשרארישע בלעטע־', אתזעד אײנצלקע ל־גדג־או—טע טד־ב־• נע - צו ־אמ קולטלװלדט זל אועלכ־ג מעטאדן סון פאלעםלק, ־עלכע ו־גנען ם־ג־ װ־ כקאנ־אלי־גו? א. ליטװאק * פ־ן ־ער ר־גדאקצ-ג: דז׳ א. ללט־אק א־ז או־פנ־גב־אמט פ־נם טאן א־נב אדטלקל פון פ. מ. אלן ,די ,ללט. בל.' אב־ג־ פא־-אט ואנט ע־ גא־נלטט ,ד־גנן דיגב ,ש־־נעמ׳ טענה־לשון א־ן ו״טא לאנ־ו־ם נאט־צן אין ״א־נזל׳? לײרע־, אלו ־גם שו־ן נעװא־ן ־יי אױ.ז אוא טין םנהנ א־ן אופן פון פאל־גדלזלרן. ח' א. לוטװאק וױ־מט נאנץ נ־ט, או מ־ד נ־־גן פארמ־י און פא־־טװײנן (אפשד צופיל) פ־ל זלי־לים און נ״טמ-בא־עמטלקצ־ג אנפאלן. אמע־, צי האמן טלד נ־גקאנמ פארמאנן די ״מלעגדגר׳ פא־ אינזע־ דמ־ פ. ם.? װענן איבערזעצוננעז 5ץ דער װעלט־-ליטעראטור אין ײדיש ם־׳ם א צילט צודיק האבן די ״ל־ט. מל־גטיגד׳ פא־־גפנמלעכט אין יעדן נונזער א באדיכט םוין א כ־ב׳־אטעק. א *טואד כ׳ליגבן, ראכ די ״ב־־־גטעד׳ האבן א־־פנ־גה־גרט צו דרוקן די דאזלקע בארלכטן. לו־ם םללן ט־ימננ, דענ־גן ד־ בארלבטן װלכט־ק־גר װי א םך א־טיקלען, װעלכע באהאנדיען רל *־א• נע .־,־ענן יעצטלקן צױטטאנד פון די ילד־ש־ג ל־• טעדאטוד און װ־גנ] א־ר־ג א־־םזיכטן או־ף *־הבא: אט די טרוכךגנע צלפערן סעבן א־נז א קלא־ א־ן שארף בללד, װאי םלד חאלטן אלן דע־ װעלט םיט א״נזעך ליט־גראטװ־. פון די א־ינלקע בא׳־יבמן, ראפ די ״בלעט־ג־' א־ן דע־ ״הללנט׳ האבן םאדעפנםל־גבט, אלז זא• נאר שװע־ צו ציען אלנעםללנע טמקנות; ם׳־ארף האבן םטאטלםטדט פאמע־־אל ״ פון ם־גד־גרע ־טנזעט (לי־רע־ א־ז ריגר ב־כ״־אטעקן-צענטר אלננאנצן אללננעיטלאפן און דל ״ל־ט• בל׳עט־גד׳ װאלטן בא• שם־םט נ־גטון א װלכט־ק־ג א־בעט וו־גן דיי װאלטן פא־עפ־-טלעסט א כ־כ׳י־אמעקן-אנקעטעו, אבעד א־־ן זאך ק־גנען פלד י־ײ-נען פין די פא־ פא־• עפנמל־גכטע באד־כטן: א־ן ״רךגכן׳-שט־נמ ורגדש ־עצס :אך נעל־גזן א כך ילדל־־ט, אב־גר װאם ניגנ• טע־ צי קאנס־עם-פיילן לעיט םען װר;יקע־ ״לדלשו■ א־ך האב םלד באקאנמ נענוי טימ ד־גד םטא• טלםט־ק פון ד־ הלנ־ג ב־בל־אטעקן. צו־גי־טט רל םטאטלסשלק פון ב־יל־אטעק ״אײנלקײט׳ (נו־א• לעטא־-טיג׳ בםעצ־ע־־ג לעזע־ פון פו־לל־ט וענען פא־אן: 42 אד־גד 35%, טפ־גציעל ־ידלט 41 א־ע־ ־ל34,2; נעםי׳שטע : פו־ליש און ילדיש: 37 א־־גר 30,8%. בלםע־ זענען סאדאן: ־לד־עזע 1850 א־ע־ 63,7%, פו־לדט־ג 1049 אדער 36,3%. 13 אפאר װערםער (װעגן דעם ארטיקל 5רן פ. מ. ״מיטן כח פדן םפ^דעק״ ליט. בל. נ׳ 65) פ. ם. אלו שטא־׳ק נךטט צ־פרלדן, װאם אלן א״״דגר ליט־גראטור ״לי־חט פען שוין צוםיל פון ה־גםלעבק־^ד נ אבער א*ךב ה־גפי־עבקײמ איד;לשם אלע םאל א טעלד,, איז נראבקײט ־טםע:• דלק א ,תכתן. נעשט ־עם נאנצן א־מלקל פ־ן פ• ם• אלז ־א־טן פא־אן כאמ־ט א־ין נ־ג־אי״קען צ־ם תוך פ־נמ ־גנ־ן? נ-טטא. בא־ײכע-ט ־גם א־יף אײן הא־ די דלםקוס־ע צװךטן זי־טא לאנרוי ם־ט ל־יי ורלק אין אםאטא־טר? נ־ין. נלט יג־ לפדז־ת א־בעד דיגמ אינהאלט פון ד־גר דאזלקער דיפקחמש? מ־־גגסט ער װעלמ־ג נ־שמ א־ו צלסאמן םון ז־שא לאנרו־ם ארמיקל, דעד ל־גזער זאל װיוםן אומ װאמ ־א דאנ־לט זלך? דאמ אויך נישט. אלד רערװלמט ז־ך;א־, אז פ. ס. אלז אין נרלםצא־ן און ע,־*גלןאן זלך זלדלען. אט האמ אלד א שנלרל פעדל : דאם דו׳באװנע ־עפ־יי־ט־גרל, א ־עפ־״טערל אן א ב־גנדל (אנכ ־אם ,װארט י־גפ־ײגזערל האמ זיך צונעקל־גבמ צו פ. מ., װי א רךאנקײט .־הסנא ל־צלן, ע־ קאן זלך פ־ן אלם נלשס אםבלנדן און חז.־ט עם איב־גר א םאל צען.) ר־גד פא־גמ־יט־גר װ־־םיגר בלל־גטנ־ק, ליטעראריש״גר פערלע־, קלדנמיטיק־גו־ נאפאל־ג■ אנטשיק םלאן אי כאמקא, א צעד ב־גלי-ךו״ם, דאנדוים ללדער ״װיע־גן נעבעך או־ף דײן של־גמט צ־נ־יפנענראסטע םאדנאננענהײט, װל עטלעבע שי• ט־ג־ע אפנעבל־אק־שדגמ־ג הערל־גך פון אזא טים• מופדיק ב־גרדעלע׳. ״װארפט ם־גן א־־־כ װודבן ט־ד, הערשײינמ טען דורכן װגנםמע־, אלז נדטט םלט] פכ־ם אלו םלט אן אנדעד ט־יל פוסם הויכנ־ג• יט־גצטן נוף.' נאר צו ױאם ברעננען אײנצעלנע או־ט־דוקן, ־ען פון יעדע־ ש־דה נרילצט אלן די אוי־גרן, װל פ־ן צען װײםנמ־גרנם רעפ־גראמן, װען פ. נג ו־גט אלן דער סאנצעד פאלעטלק מ־גר נדטט, װל פעדזעני *עכע קנאה-שנאה פ־ן דעם נעשאלעיוגם לאנמ־ צי רל אויפ־טטײננדיקע לײװיק און אפאטאשו -;־שמ ־אם אייך, נאו־ בלויז דאם. און רל אטאקע אײף ז־שא לאנדוי איז דאך ג־שמ קײן בת-יה־דיה. פ־״קט אלנם ז־גלבלקן םאן איז נ־גפלדט נעװארן רל אםאקע אז־ף נאםב־גרנן, אויף םעסאלאװ־ט־טן - ־אם אלז שזין נל׳שט קײן פאל־גםלק, נאד א םאד• ־עמ־בעדײ, ד־גר רעזולטאט פון אועלבע א־טיקלען אלז שהעכדלק ד־גד ה־פוך דע־פון, .װאם רע; שר י• בע־ האמ נעװאלט: ז׳ײ ודגקן אוםבא־־ננט טלט■ נעפ־ל צופ באפאלענעם, םעסט איר אםילו אלן תזך ז־־ן קעגן א־ם• און אי׳עלבע א־טלקלען טאכן אופ• גימלעך י־גדע־ ־גרנםטע ליטע־א־־שע פא־עם־ר, נ־ל רײר יג־בםם, װען נעבן ריר נלםט ו־ך אײם יעד טענה־לוטון פין שלוה עליכטם שמ־ף•