Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 10

^יטערארישע ב3עכ6:ער נריסן, ווןן;דוטיד. (#*חוןןס דוקא •<ר?) װןי־ט נעעילרערט װי דער לעצפעד;ניא, ד,נם ער דןןט קײנםאל ניעוט םרעשענדידש צו ,־עדן אין נןןםען פון גאט, װןלכער וןןל ויך א׳ס ד,$בן באװיון, אןן עד הןמ אײי װייט נרעט נעגןןלטן ביים *)לק פז>־ א נביא, או ויינע שונאים ה$בן מהןםש אזפ א־לנבאם] אין א נעץ, װען זיי ה#בן צו אים נע• שיקט איד״עס בלוטרשט א נביא, װץלבער האט א־ב )ןננעוןןנמ (נדםיה ו, י-ײיג), עםעם א ואך אלפ א נבגאה דאפ אל־ן איו בנונע רעד אלנעםליבעד אוים• םאםונג םון אונדג־ םארבאבע־. עם נעפינען ויך אין וײן װעדק אויך אוםנענויאלקלםן אין טחטים, אופנעגויאיקײבון, װןןם עם אלו אבןןל עוװןד צו םא־״בטײן, װי אײי רער םא־םןןםער איו צו וײ נעקוטען. אײ־, למשל, װען עד רערצײלפ^ או די דערםןןרדונג פון דעם ,שטללעד-באאםצן׳ אדונלרפ דודך דעם םןלק איו געשעען אלגם םוף פון שלםהם םלוכר,-צילט (ו. 57), און נ־שמ בשעח דע־ םרידה םון די עשדת-השבמ־ם אין שכם אלן דחבעם׳ם צללט, װל עם דיעדצײלמ או׳נו דעד פאד• םאבער פון פלכים א, ■יב, ירו. ןף־עד װןן עד דעבכט נאנין אדץרשראל אויסער יד.וד*־, *נ־ גל־י (וע לכשל, ז. 65), אזוי, אז די שט־מ בית• אל און שכם ועגען גןןך אלם נלילשע שטקט (ז. סד), און אל־שע םון אבל-טחולה וםטאסט םון א נל־לשן ידןןדף (ז. ס#). םון װאנען נעםט זלך דל דןןזלקע נעןנג־אשישע צעםלשוננ? אן אנדערש! טאל טשעםעט ער ולך צו צו אוגוער םםודהשן װערמ נעהןןלטן ־ון | נו&ח, $ן קײן שום נרמוט. מלוי, װען ער םאבט םאי־ דאם עלטסםע! אלבער דעם לשון אין עובדיהם רליד פון ,ער י (אחאב1 װן$ט םלך מלוטן׳ אק ,עד װןט דלך [אליהו] טזיטן׳ (ו. 87 בןןםערקוננ), ,דןןם אלז? װײל ,דער טדילעד ןןנהעננער פון דער :בואה קןן נ.־שט יג־ויםרעדן םון זילן פויל װץנן דעד מויט-נע• פא־ פאר דעם נביא׳. אב־גד פון אליה־-ם ענטםע,־: ,בלם לעב־יגדלקן יחוה-צבאות, זדעלבן אלך הןןב געד־ינט, או הײנט װעי אלך ולך אלם װילין׳, ודעלכן דער פןװ־פאםער ברעגגמ #לײן (ו. 88), ועט םען דאך קלןןר, אז דןן רעדם זיך װענן דעב, #ו #חןןב קען עוכדיהן סויעזן, װןן אלופ זוכט םען שוין פןןדגלללכוננען צו דעם זין פון ױל;ביאישע אלדעען, אלז פלל ריכמיקער זלל צו פארנלילכן אכשטןןט צ־ 8 פדי מלט אלד שןלעכסם, צי־ א קנוים םלם בויםל. ביידע, דער קנו־מ און דע־ בויםל, זענען נו־סלק, װען מ־ען װ׳יל םאכן פדער. אבע־ די הו־פט-יניקה שע*ט דער םילעד םונם בויטל. דל נביא ב הןןבן סאקע נעקעמםט, און בלנדג־ מקעמפט נענן דער אינטערררלקוננ םלל פון דל אדלטערע קלאכן דודך דל העד־טגדיק־ע אלן דעב אללנענעם םןלק פלל פון דל שװןןכעדע פעלקער דורך דל שטןג־קערע אלםפערלאללםמי■ שע. אבע־ רל הויפס-ײניקה האס ־עי־ נביאייטעד פללע־ דאך באקיפען פיין דעל׳נ־ע• 8לע אנדעדע שללדש־תנען טוזן זללן םוביעקטלװ און טענ• דענציעז. * דד. שםואל א־לדעגשטא־ט - דל נביאים. לליער צילס און דליע־ע נעזעלשאםטלעבע אלדעען. פא־לאג ב. קלעצקלן. 1925. 168 ז. און ןןײי אלז טאקע נעש־גן אויך םלמ אדנוע,־ פאדםאכע־. דען איז ־אכ נדשט טענדעגציעז (אין זילנע שלל• ] נלשט םלט ו י 19 אין םיס דעם :ביא? *״ד ■־ ־ש־וננען דבו,חר.ן? .־ב־דה, װיןןם אלר ליד כםעט אל־ע בלבלק־לטלקע־ ־ןק־ם־עבג־ פון דעד יידלשעד נעש־לכמע, װןרט אפ־לו םלס קללן אדן װןןדט נלשט דערכאגט, דא■ נענן װעדט פיל *ױםנלג־־עדט די אי־־פסל,־:,־: פין װל צװלי בדלדער-בהגים אלן שילה, חשני און פגהב, װעלכע יאלן האבן עקכפל^אס־רט דאם פאלק דערפלט, .־ואב זלל פלענן כעמען פון די אפ־גד א צו-ג־ו־םע פ$דציע ק־בנות פאי־ פלידנו. דוכטן, אז ש־ הןןט אלם $%ענןגוט. זלז ,װןןמ אלץ באװילזט, ןןו דןןפ בוך איו נישט נעשו־יבן אויף 8 װלמשאםטלעכן יםו׳ד, נןןד איו םער אויפנערעכנס פןןר דעד נרויםער מןןםע װעלכע קען זלך גל׳שט ן^־תנמלרן אין די קװןלן סון דעד אלסער ילדלשער נעשיכםע, ־אם בוך נױט אײי 8־וס ןג־^פ צו דער םדרנה םון 8 מענדענץ-שדלפט, און רע־ טחבר אלז *טוד צו רעכענען ולך טלט די נענע• בענע םאקטן און פון ןןרײנצודדןננען אןן דעם נײסט פון דעו־ באהאנדלטער פעריןןדע אלן די האנדלנדע פערוןןנען• דןןך,;עפענדיק אלן 8בט, ןןז אלן יידלש וע•;ען בב־עס נדפטןן קילן װןרק אלבער די נביאים און אלד עפזןבע, םוז טען צופדלדן זילן מימ דעפ דעדשילנען םון דעם דןןװקן בוך. בםרט;ןןך, אז -אכ װע־ק איו נעשדלבן אין אן ןןנצלענדלקעד פןג־ם און אלן 8 שיינעד שפראך. דערצו אלז די באצ־אד^נישע באגרינרוננ פון דע־ נאנצעד נבי• א־ביעפאכע קיאגב־גקדענמ דורכנעםידט, הנם, װי;עזאגט, אײנזילטיק. ד״ר א. ש. קאמיענימצקי און אט רןןב דע־ס םא־נעשסעלס 8לם דל ע־שטע סיבה םון ד־עם דעדשילנען פון דעד :ב-אה אלן ישראל... (פשה ײלר־עד װערט פא־• דל נבואה ביל ילדן אלו נעורען 8 זייעד קאפפ• ללצירמע דע־שללנוננ. 8 :ב־א, - װל איינו איז ב8• קאנט פ־ן חנ״ך פון פריעד ױננמ ןןן, - אלז נעװען א פאן, װןןב אלז א־־בנ־גסדעבין אלן גןנפען ם־ן נאט. ־ב־ אלו נעװען זלכש־, 8י 8לץ, װןןם ער דאגט אלבעד דל;עז־גליבאפטד־גכיג םאדהעלטנלשן פון זללן צללט, אלבעד פלוכוה א־ן פעלקער, אלז א־כ ־יקטל-־ס פזן נאט, דאכ איז דעד ע־שטעד כ־פן פ־ן 8 גב־וב איי] 8לע זײנע צוהעדעו־, בלל װעלכע זללנע .־ילד :עםלג־ען 8] ןןפקליר״ג, זענען אי־ ך אלבש־צדנט, 8ו עב דעדמ;אג־ םלטן פו ל פ־גט;ב־א. אן ־עב ־ןןויקן סדאגפצעגדעגבזן עלע• םענט אלז ־ל;בואה נלשט נעװען דענקב8־. אין ־עב אלו נעװען או־ך אלד־ע פ;דאבעגסאלע ק־אפס, א.-ן, פלי־ פוזן פזדה זללן, ־אב הןןט ויי אל־ך פאדאײבלקט. דל דןןולקע פאד־שסעליזנ: אלז א־זא;לשט נאד דלסנעגרבען פון תדד, ג^־ אן אב־־גקב־־־ע און באג־לגדיגמ אויף פאקט־ע;. פלד װללן ־א נלשט *־ײגגללן אלן 8 םםלב?• לןןנישן 8;#ללז פון ןףט דער רןןזלקע־ דעדשילנוננ. װענן דעס הןןבן שוין נעשרלבן שלל פבלכן־ןנן און באצ־ןלןןגן און נלשט נןןד סעןןלןןנן. פלד װללן ןןבי־גקטלװן ר״גר;ב־אה 11? ־א;ןןד אוגג־ע־שסדילכן, דןןם שללדעד,׳;: פון ד־ער נעשלכמע געיבסעלט 8לפ 8 אירשאלער בשיזז-קעינ אלן 8 םאצ'8ל-;בלאישעד אוטאפ־ע). הללםט דאם נישט אדלחנעצ־י־אוגנע) די :־גש-במלעבע אופנעבוננ אלן דעפ פדוב־בעטל פי] 8 פןדנעפאבמער םיל• :וננ, װ?ן אלידװ װע.חט םןןרנעשטעלט בלוװ װי 8 פאללטישע־ .־־עװןןלוציאנ־ג־ װעלכער האוט |:אד באקיגבפב דעם דעבפןןטיזם םי־נט קענלנ אדאב, און דעד נאגצש־ ק8טף צװלשן דל 8־.הענ- נעד םון דער ישדאליש־כ־ :אצ־ןןגאלעד רעללניע טלט דעם דעבןןלט נײ-ארילננעםלדמן קולט םתב פעניצישן בעל װערט נעשללד־גדט בלויז 8לם 8 קאםף צװלשן ד־גםפןןטלום (*ג־קש־פע־ט אין ,בעל״) און דער־נב־אישעד ב^־וענוננ (און װןןם *>־־ 8 טילטש הןןט ,ןןדון׳?) און דערביל װעדט פא־שװלנ;, אז דעד בעל-קולם הןןס אויך געה*ט זללנע נביאים, און רוקא נןן־ םאגאטלשע נביאים, ־עלכע פלענן שנײרן םיט שװןרדן זײער אײנע• נעם לילב בשעת וללעדע רעליגיעוע צעדעם$גיעכ?;ק 94-85). דל אויסטײסןשתנ םון ,בעל׳ *לם 8 םינגבוןל פון דעספןןנולזם אלז אם־לו 8ביםל קבלתיפטלש, אבלםל חםידיש, גןןד 8ז םען י8רף פא־דדדען אבלםל דל נעשיכטע, שאדט נישט צו באבן אן הליאה ביל םלםטלקער אויך. עדער הליםט דאמ נלשט נאנץ טרלל אומנלין םלט דל ב8■ בוז רןןפ אנערקענען און *דןקששגלן עם אלן ־עכ דג־פג־װלנקל םון דער באטר^כמוננ, אויב זל װלל;ל׳יכס לללן כיביעקטיװ און קוקן אויף 8 ד־כבא־לש-באציא־ןנ׳שע העדשײג־נג, װץם ליגט לדט *ין אונז *ן ערך דדימה8לבן טו׳זנט יןןר, פלט דל אי־ען פי־ן א בןןצ־אליס־גא־עט־קע־ שיין צי־־אגצלקבסן ־ןןדהתיד־גדט. עס אלז דעדלבער נלש־ט רלבטלק, װןן דעד *ג־ש^כע־ פון ד־גש בוך, דר. שסואל אללזענ• ־ג־ס^דט, חןנט אלן זילן הקדםד,, *ז ,זען ד־גם תפצית *ן די נב־אל־גו־ג אידעען אין ײלזג־ בא• צלוגנ צ.־ דער אם-גה, אלז נלללך, װל םען זןןל זוכן ־עב טעפ און דל אדנגש8*טן סון 8 ,װעלכער-עב• אלז ב־י;לשמ אלן איד נוסא, גןן־ אלן אלד שןן• ל־גכטם׳. אטת, ,װץנן :עיטםאקזאכן רלכפוטלרט טען;דשט׳, און װןן מען ײכט דעם תפצית פון יל גביאישע אלדעען אלן וילעד מעם און נעשם8ק, שמלוט יעדן ס־יל צו נעםלנען 8 טעם לויט זילן א־נעג־גב פאדלאננ. דא יהאגדלט זלך ןןבער נלשש אןן דעכ טשם םי־ן דל נביאלשע אלידעען, נןןר אלן דעד ןןביעקטיװןר שילרערוננ פון דער נעשיבנדג *ן רי נכיאים, ןןנדגיבגדיק פון דעד ־גדשסעד באקאנטבאבוננ סון אט די אליװעען בלז זליעד אפשלום, און םון דער װ־פנשאפטלעבע־ רערקלערי־מ פון דער װירקמנ םון ןןט די אײנענע אידעען אלן יענע ,זילטע צללטן און אויך אייף שםעט־ער־ג דורײש 10