Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 6

ליטערארישע בלעטעד - איך האב זײער װייניק נעלייגט, נןןך אין דער אזבערזעצוגנ פרצן און *שן. איד ןןגהױב איז בידצטיבעז נעװען פאר װייבער, אירע פערפ■ נזעקטיװן װייזן זיך םלר אויס נישזט צו זײן זײער קײן נינםטיקע. - װי אױ אײע- קוק אז־ף די יידישינןצ־ןן■ :אלע באװענוננ אין פוילן? א־ך האלם נ:ע פון קײן םאםן-אםיטילאציע, אבער נלויב אזיך נישט אין דעם קױם *ן דער;אצ־אנא־׳־ע־ ביןװענוננ. איך האב נעלײעגגז די .־עדעם אלן שוטןןט־.־*ט םון נח פ־ולוצקי, דעי ם־לאלאנ-פאליטיקער איז א זײער םעיקער מענטש, אבער ז־־ן אלדעע אלז א םא־יטפללגזע. םלר קעדן זלך אום צו אונזער שםועגז איבער ל־מע־אט־ר. אויף םילן באפערקוננ, אז איך נרײט אן א־בעט א־בער א פאו־אלעל םק דשו• לארסקיפ ״סוף םון א טשיח׳ און אשם דראםע ״יטבתאי צבי׳ זאנט ער: ,לאזש צו רו דשולאזזעק• ם-ט זרנ־ג אויםנעזובטע און אויפנעםחטע מעטען, שוין פלל איגטערעפאגטע־ איט, װעמענם טאלאנט אלז;עדמט און ק־עםטלק׳. טלר האבן פארבראכט אין א זײער נעטיטלעבן שםועם, בעת װעלבן ער האמ םלד דערציילט װענן זײן באנענעניש םלט בדא־.דעסן, און איז נאבהער א־בע־נעגאננען צו איבםענען, אלבער ־עלכן עד דאט נערעדמ םלזם םלר פי־ע־. טענטשלעך, האט ער פארפוילישט. םון דאנען שטאטט ױין קנאפע־ פארשטלין פשיבלשעװםקין אין טלפער אדורברריננען װלםםיאנםקלן. זאל אויך צ־ם נומן רע־פאגט װע־ן זײן אל־טנעצ־יבנמע טאנאנראםלשע א־ב־טט איבער העגריק אלבםען, אן א־בעם װאט אלז בכלל א זעלטנקײט איןן ,ד.עך ק-לטךשע- לחנדע־ןאןטור. באפרײענדיק זיך רא פזן דעם ס&עציפלוש-פוי• לײטן, ודײזט םעלדםאן *־וים א נרזיםן קרלטישן תוש פא־ דער פביבאלאנלשע־ אגאליז• װענן זײן םטלל און שס־אך איז שװע־ צו .־עדן ״אבײעקטלזו״. א ש&ע פון פאלע־ישקײט, דע־טעררײבקײט או.ן ם־־גנעטאקטיע זאצן. דער טאן זייע־ א כובטעלע־, א הא־צלק שמללע־, װאפ באהויכט םלט א ר״ארציקער .װארעםקײט. * א יא־ פאר זײן טויט האבן םלר אלם בעוען. ־ע־ קאבלנעט אלו נעװען אלבערפולט םינז בל• בע־ םםיט בלזן בופלט, דל באנעטוננ זײער א האר• צלקע און אײדעלע. ראם פנים בלײך, די אוינן עמװאפ אויםנעלאשן. א יידישער ק־יטיקער - האט ער נעואנט - בלל א פדעטד פאלק פוז תטיד שפילן א נביאישע י־אלע, א נביא איז דאך א רײן יירדשער ענין, א־ן צו םא־פאלנ־ננען םוז ער זײן שנדעגדלק נרײט. - װי אלי א־יער פײנוננ אלבער דע־ ײדישער ללטע־אטוד? װען ם׳װלל נענויער קענען םעלדמאנננ אלנע• ־ל־נלקפטע באצלוננ צו דער נײער פוילישע־ לי• טע־אמור, אלז נעע־נ זלך צו באקענען מלט דעם בא־יכלתדיקן ארטיקל, אין װעלבן ע־ באד.אנדלט ־ל תקופה £־ן ^ױננ-פוילן׳. ער קען זיך דא באין א־פן נלשט באהע״םן און דע־הויבגז די רע־אלדן םלן דע־ דאז־קע־ רלבטלננ בלו צום היטל, אין װען כיקלםט צו װלפפ־אנפקי קנלט ער סאד אים, םםש װל פא־ אן אפנאט. יע־ע־ בוך פונפ נענ־אלן ־שטער עפנם ער אויף פלמ נרויפ יראת הנבור און ל״נט זיך ׳.־־ערלן אריין םלם שטלליער קדושד,, פונקט װי םשעסטש־עט א חם־לה. װענן קײן נע•;־אלע־ן און םער אלבערנענעבעג־עם פלרשס־עך. ־אט, דע־ ־אםאלבד־ק באשפלנענע־, װיפפ־אנבקי אליא, קײנםאל נלשט נעתלופמ. פעלדםאן איז ־ע־ אפאלאנעמ םון דעם;עא-ראטאנטלשן. לננא־ פאר פעלדםאנען, אלם עכטעמישע־ ק־לטלקע־, לאזוט זלך זאגן, אז ער איז נעװען אן אללנזײמלקע־. זײן קרוטש־ױפ איז נעװען א פוי• ל־ש-פאטד־אמרש, דיתאט שטענדלק נעזוכמ דעב;אצ־אנא־ן אבבאלומ. פײלן אלם םלוכה אלז ־עתיבטלקט געװא־ן, ב׳אױ בלל אלר פא־בללבן אן א־־ן-און-א־־נצלקע־ אב־, ־אב אלו ־י ללט־ע־אטל.־, ־־רך װעלכע ם׳דארף זלך א־־םנלסן רע־ נאצ־א• נאל־ע־ אײננאדט. םיאלז בלל אלם אויםנעק־םען אזוי, אז אל׳ן, װאב אלו פו־לײט האמ ע־ פאדאל• :ענד־נםענטשלעסט, און אלץ װאם איו אלנעכײנ■ בײ אונז - מיט א מענש װײניקער טויט פון איםר ױסף איינהןןרן) זאנצמ םלמ א טילדל שלפי, בעת א צװײטע־ דעדם אויף ליטון קורש חבז־י-תורד,. א פאדײן, װאו דער אלטע־ איינהארן פאכמ כעסרא דאדעא די יידלוטע שס־אך אין א צוױיםעד רעכנט זלך | אפ םלט תעב־ע־־ט. און אלץ האט הענמ און 1 ק־לבט צום ק־נגנער אין שאכטל נאך א פאפלדאב. אלך צװײםל, אויב רי נאנצע װעלט װײסנז פון נאך אזא םין טשלנהדיקן םארײן. אין לײטנב אוינן האט ער א פנים פון א נרוים מלםפא־שטענ■ דעניש״ אין רער אםתן אבע־ זזעט טלאטאצקע דרײצן א־יין אלן רער נעשיכטע װי אן אויםטער• לײטע דע־שײנוננ. א הײםל ס־עטדע נזענטיטל דאבן ולך נע־אפזעװעט םון א שיף-ברזך אויף א שטיקל טדוקענעס באדן און האבן ויך צױאם־ענ• נעלעבם א־ן האבן זיך אי־נגעלעבמ, דערפאד אבע־ ר,אט עד די א-ײנצלקע םעלה, װאם קײן פאדנז" און פאך-פזנ־ײן םא־טאנט ױ :ײטט. װען יעם װעדם םא־־י־שט דער שאבלאן פין פארטײ• און םאך-בלטפאמיעפ פוז קוםען דער קריטערױב פון אייננטלעך-םענגהטלעכעד קעגנזײםיקער אפ• שאצוננ. טלאםאצקע ררײצן לערנמ אמנז אםט, װי אזוי פללנט צו האבן אונזער םײנזננם-חבר און ליב צז האבן ~נש קעננער. װען איר זעט בײ אײן שאקל• מײטל זלצן די זעלביקע פען-םענגדטן, װאם האבן זיך הללנט אין די צײטוננען קעננזײטיק די נעז ארא&נעריסן, פײנט נףשט, אז איר דאמ דא צז טון טלנז שװארץ-קונצנטאכער, םיט פארקוי*טע נשםװב טלאםאצקע ררײצן איז שוין לאננ אין םיינע אוינן קײן פארײן נישט, נאר א משפתה-ואך., און אלטער קאציזנע דײבוים םעגמ־טלעך אין זײן װאבעדיקײט, אין זללן שװאכקײט, אלן זיין נליטם נעדעכטקײט אשילו אין אלן זללנע קאםל־טע נעגנ. ע־ אלז א־־ננטלעך נלשט :עװען אלן נאנצן ־אכעדלק. אלן זיין לאננן פארשנלנוענעם זיטאקעמ -,אט ער תםיד געםאכם ,דעם תול־ד&ועד־אײנדחוק פ־ן אן אפנענטן ײמן םאן, חזאב עם איז נאך בײ איפ תאלב ױב-מוב. עפעכ האמ עד זיך עטלעכע פאל אפנענמ טלוטן לעבן, נײטט :־עקאנט םלט דער אדורה א־ודכקוםען און נעהאט צו איד בו־ונזע טענדז. אין פא־קליבן האט ־ער זלך מלט יא־ן צודיק אין לימעדאמן-פארײן זװן םימ דעפ דאזיקן לעצםן ױװנ זילנעב נעלעבמ אן ת־ופר. און קדױטן, אפטםאל אויך ברונזעד-הייד. ״ אב־ע־ צו װארפן טעלער אין קאפ איו קײנ• בא־ נלטמ דע־נאנגען. טלר זענען 'טעמעןודיק און פוארזלכטיק אין ב־־ערן. אבע־ אויף אלע סנ־טער - א שטילע ע־נםטע פא־װאוגדערונזנ. אין אתװער אײביקן ד־בעצן און דבםען זיך און לופטע־ן די שטתאך האבן םיר פא־נעםן, או סיר זענען מענטשן און אל־אם םענששלעכע טרעפט אונז אין הארצן ־אפ װײטט פון קײן חכםות נושט. טלאפאצקע דרײצן - װאם אלו דאס? א פא־ײן ><־ז ראם? םלטנלידערשא*ז? פיטנלי- דע־שאפט פון םענמשן טיט פא־שיידנםטע םים• פאמיעם און אנטלפאט־עם, םלט די קעננזעצלעכ• כטע אלבערצײגוננען. א פא־ײן, װאו איעער (צום אלץ דענן ללטעדאמוד? לאוט ,־ללדן װענן א םענמיט;. א םענטש איו בילביעד. און א טענטו־ט אלז אופבאתאלפענער. צערײ-בט זלך א ביכל - פא־ב־־ט עם א צװ׳יפום. נייט אוים אײן אויםלאנע - דרוקט ם־ען א נײע. איין םענמ־ט װעמ דעם צ־ייכזן גל־טט פארבײמ;. א נדענמש - אויב נאר א ב ע; ט ־ט - אלז אונלקאט, א־ין א״נצלקער עקועבפלאר אלן נאטפ בלבל־אט־עק. םארללרן םלר אלב - שעלט ער אונו• דאבן טלר ויך א־יננעלעבט טלט אלב - אלו די אבדה שװע־. קלויבן טלר צע• .־לבענע שב־־ת ציפ אנדעגק און צו נא־דטער טד״בט פון אילוזיע. םיר דענען אויך םענטשן. או־ך אוטבאהאלפענע ברזאיב• אל־ -- וייטלקע, אלר, װאפ אלר פעסט יעדן פארלוכט אלן אונזעד לינועראו־ישע,־ װעלט בלט ־ער פאפ דער אוטלליט*־דטער, כלט דער םאם פ־ן דעב, װלפל נלזשוט אעעשדלבעגע וחניק זענ־ען ב־טן פ>נ-טנדא־בעןנעפ אײעקגענאגנען, װלםל ת־־פנב פון ״ני־כט׳ דענ־ען אלבער דער טענטיט• ה־־ט פזנ־בללבן נדטט צעשאטעגע - הערט װל -אבלש עב קללננם מײן הספד איבער א םעעדט;, ־־אב פל־, .דאב אונז אלז א שא־ די באיטיידנקיש, ־עלבע ער תאמ נעמדאנן םלט זלך, זיין כעםדיק• זל־לע־לשער אחט דלפפו׳טידן, זײן קודצדלכמיקע־ בדיק דודך די ב־ילן, זײן באדײסנד־נ ערודיציע און קינדישער ־טטײנער פון האלטן דל לעםל םלש דער רלאניע אראפ. ללנמ דען די מעננהטלעכקייט אלן נעהויבע• נעם נעפט? נייט זי דען אויף שמאלצעם? ־ב׳טעקט וי דען אין פאטאם? דע־ אלמעד א״נהאדן איו נעװען טענגדטלעך, 6