Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 5

ליפערארישע בל-עטער טאצ־ע לטוכת ־י צענטדארע מלוכות, :׳ר-אנ•;׳<• נלויבט און זײער :צחון א־ן דעדובע־ ר.אט מען ג־גד,אפט עפעפ צו װלדקן פינ־ פױרנם איכאפרע:• נ־ק־־ט. ס׳אוז נע־טאפן נעראנ־ן א םוידייטע מוכ־ע און ־לט־טלאנד, און אלכ דעלענאט און בע־לון אוי כאיטט־סט נע״ארן װולרעלכ פעלדמאן. :דע־־■ כאן ראט ־עמאלט א כך נעיט־־בן א״ף ־לט ט, באמוט זוך או־כצוא־בעטן א ״םו־לו־טע מ־־ני::,׳. אבע־ א־־ך דא ראט ע־ זוך אפנעב־וט, די מפ־ר פין די דלטשןי אין או־ך דע־ ־טק־ בין ז־־עד פא• לוטוק לנבי פיילן אוי ־טוין :עװען יייכט פא־ויכ- צודען. פעלדנואן אױ נעקינוען ק־־ן םוילן א ־טטא־ק אנטוי־טטיב־ א־ן אפנע־טט״בענעד, אלע ראבן פ־ן אוב נעװ־־כט. און ־עפ פדי ען און אומאםרעכנוקן פוילן האט ■־־,־, לאב ראט און פוככטע־ע צלטן נעודעקט דעט פאטד־אטו־טן מויט, ױך א־ימנעד־־־ט אין נ־נבלאנקינט א־־כיאב אן מוטלען צוכ לעב;. צו ־ב־ האט נעכ־מען דעב ־טמ־ ב־_־כ ל־א־ ־טכל איז פאד איכז ־טטא־ק צ״־־ט־דאפט, :א־ אז די ב:י ב־ת ראכן א־כ ־עדמוט :עמון א ־ט־־ע• רע בא־אל״טע ע־־ה - ־אכ אוז ז־כע־... :אך דעד ענלר ראבן :ו־טט, פאדיכיה״ט ־־־, פא־נעכן די דוכט צ־ בולן... ׳־ר־יעלכ פעל־מאככ אוי אן א-*.•—•־•'לן*• —..״ד — ״ כא. ,לן אין כקוצן, אדוכ סנ —אמען, א ד־י פיבליצובט־• דעכ זעלבוקן פע־־מאכען ־כזטענדיק נעװעין אלכ ה־־פט-שכיעד. אויפן ווענ• צו זײן הלנט בא־ומט, אלכ א־יכעד פון ,אונועדע׳ בעםטע און אםמע־כטן פא־ד־ככטפ־לע ט־עד, - איז נעװען זײן י־ד־יטע־ אפ־טמאפ'. אין ־א־־בעד האיט ע־ פעלדמאן אלס ג־עטערן פזןליאגן אײדעד יענע טילי^נען, װאכ דעד ציפעל־ק־כד נעבידט האט זײ נעבאבט פאר פאל־אקן. 11£! א דרלביככ־קקיכ ׳כר־״כטיכ ארביכה א. :. ,הו ניכ■ ־ט־כטע פ־ן "פ״״״ט-פאלוטו־טן :ע־אכק און דעד פו־לנכ צ־עט־־לונ:'. א ג־עסע־ע צאל *ס׳' 1' *ו• ארכע צל־ט :אך ר*ס־׳ג־א־ז*צ׳ק* אבער אןז רן רלטערעסור <1918 דעלבעכ דיאצ זלך ־עדזזארע ־* זזב:בע א־־^אנ,;• גדאב ביך האלס ססס זײטן.) רער םלאן םין ראױקי *יערק א*ז בא*נע;־ער : 1 י ־ד א־גבזע־נאנג םון ם־ ל״צן ראטאכהלזב - א ב*ן כ::ט־גמל*בע־ *ט:ו.־׳ "אכ *ג*יע:נדס זלך ־יירך צ־ם־יאן :א-־־*:־, לעא■ ׳־ו י א• 2) ב־לאכע: קאגאם• . 3) :א־ :>4־ר שא־עבק־־, םעל:צ*אן םאלעגמק: א• ־, ^אכנ־כן. ׳כעכקעװונדנ דו רעאל־בט״כ־נ עפאכע - דאכ: צ־ו־־טן שױ־עכטאכא״יכק :יצקא. אדטעיכקא, פ־יכ א־] טדדאלײט ,־• אכט־יקליכככ-דעכן פ־ן ־וגאיטיכ• כקו, זאפא־טקא, ד״כאנט א. א, 4) ימט־כוכנס• ־וכסער א־ן פ־ע־אמאנטוזכ - ־אב אוי אײנכט• לעך ר־ ־ט־על פון דע־ כ־־ע־ ,תק־פר מ־׳ט קאזיב. טעטמא־ע־ ב־א־ט. 5ו ־תנ-םו־לן - דע־ א־־ע• ־ינדב־ אוגטע״טיאנ און טיטטוק פין פ־טוב־־טעל• ז־טע־אמטו בקו, קאמפ־א״ובדט, פ־אכבק־, בטאף א• א, ער ציפ״וב און >ןפפלוב פ־ן דע־ רעאקצ־ע קענן ,־וכנ-םו־לן׳. דאס זענען אל־ן אונטווט־װע א־״:-.־יננ־::ע: א־ן דעמ מרית פון פ־יל־־טן ־טאפן• אוםפ־עסיןן■ פאד פו :וסטץמע אויממ־יכדמ־כנען ב־לד. ט־פינ קעסטנ־־ט פון דע־ נײע״ לוטע־אט.׳.־, אן א־נבעהוידע באל־יגוננ, •טטרעננע :עװוב:• ראפט־קייט און א אוטבאױנבאד־נ לובע צוב בא• דאנדלהן קענכ־טטאנר. ע־ װײ-ט א״ה ־• ע־אב״א• :ען פ־ן פולאלאנויטע ג־ובלע—־ען, ־טפ־־ט יוך נ״טה מ־ט קי־ן פדאגבענט;, אקוראיט ד• רי־אלט מודא :עראמ צ־ פא־לורן ם־ן א.״נ ־ו ב־כטעטו־טע נאנצק״ה און ־אמ א־צארומנעס־ננדע זײן קרי■ היק א־ז נײטט קיי א רעפ־א־וקצ־ע, דע־דובטעטע. נלאמ א־־כט־־ט־טענו־ט, נא־ ט־ן צוד־בטין ויאם :״טט ״־לרעלט פעלדטאן - פן־טדעט פק בטאנוב-אװ װ־בפ־אככקו די ,ב־־זע יטער' אוז :עק־םען, מ׳־אב זו־ ־אמ־ט פעלדמאנען אדאפצוזרײםן דודכן אויפדעקן ז״ן ־וד־תפק־־ט. אנאליז־רגדיק און זיין ״קעננװער• טוקע פו־ללטע ליהינאדט־ד' דאמ יטאפן פון ־עױט־ זיט׳־לא־׳מקו, תפטז־רסמ פעלידמאן אתטעד, אז דט־לא״מק־ב לו־ער און דדאטען יטמאמען ני• כער שון טר א־ן רעפלעקכ־ע אײדע־ פ־ן כ־לד און פאכטאזיע. אובעד ז־יע־ע אלע װע־ק צוט יוך א ־כ׳־-־ד פון דו־אל,טוק אין נעדאנקען-ד־אלעקנךק, ׳־אכ זעכען פא־קכו־לט און א יטפע ם־ן םא־ב־קע עפעקטן נדי ו־עט לעוע־ א־ע־ צ יכי־ע־ צו בא■ דו״טן א־ן •דע־טוט אפדעכדן ו־ין ק־יט״טן בלוק פ־ן זש־לא־כק־ב פכ־באלאנושן •־־ל־רג אלט עכט■ .־ רע־ו־ף ראט דט־לא״טקו אונטע־נעגיבען א העמלעכע קאמפאנ־ע קענן פעלדמאנען, או־כנינ• :״טם א־ם מוט דער בלאמע און כעש״ט םיט ג־אבע ילױלימ װי ,עם האדצישער זשידעק' ״םאבצ־א־יט פון דיע־ פו־לושעד לוטעראהד.־,■ א. א. דער עיכך-נ־נדאכק אוי דער, אז דעד ייד פע״דמאן האט אבשזן־־ט נו־מט װ$ם צו טון א־־פן ־טמת פין דער פוילײטע־ לוהעדאטוד. א חוץ דעמ ״ץמ שעלדמאן פארמאגט נישט קײן ק־יטדטן חוש, אוז פא־ א־כ :לאט ־י פו־ל״טע :שמה פא־זינײט מ־מ ז־־ן רת־נדת. ד־ קאמשאכ״נ א־ז נעם־רט נע• לאדן א־־ף א נג־ײטן און נאי ס־אוסן ־מטײנע־ א־ן האב רעמ ז־־ע־ עמש־כרלעכן פעל־מאנען פשוט צעב.־אכן. די פ־ילײטע נעזעליטאפט האט או־ף דעט דעאױדם דודך א קאילעקטוזן פ־יא• טעכט פ־ן די באד־־מענסטע שרײבער, װעלבע האכן;עבא־לט די גושהיפאכ־קע $:פאלן און נעלו־בט פעלדמאנם פאד־ונבטן לנב־ ־ע־ נ־־ע־ ־י־יטע־ ל־טע־אט־ד. צו ד־ 'א־ניקע יענן אוי גןןך צונעקומען פע־דצזאכמ פאל־כנ״מע ט״נט־ק״ןמ בעת דע־ ם־חםה. ם׳האט דעטןןלם נעהע־יטט אן א־יענ• 5 בין 1863. כ׳האט נושט לאננ נע-־ו־ע־מ און פעלדמאן ד,אט זיך אײ־-נעלובוט א־ן רע־ פו־לו• בע• זיך םוט ג־ו־ם שע־ ק־לטח־, אײננעזו־נן און םלא■ ויס אןן לצקעװיב :ע־ די נרויםע ירושה פון מ *׳ג־ *ן פוײן ־אצקו; םוט דע־ צוק־נפט פ דעד א־־נ־נג־נם לעבן. פא־בונדן רעכ נודל פ־ן וײן עכאלפײקעד דער ד אודינײט־נר אתטע־שלאק פון די נאויה• :עלען םײלדטע־ לימע־אטיר אװ אז ינכ־לעך ביננקשאטם. ם׳איז רא־י-יע,־ גיון נעם־זט *ד האט לו״נ צו פוילדטע־ לוטע־אט אלם פו־לן יובע צו ־אנט בד האנמ טוה דע־ ל .עודנן דאט : :ר אלז פ־וו פאלק א,־; םל־כה. אשט מצ־ פעלדמאכען א םין פדץװיליקע באששי־ערוננ, -אפ ערן האט ז־־ן ײדו־טע אפששאנצכנ נעטובלט און רעב, ממ־ט אובעז־נעטדובענעפ, פו־לישן פאטד־אטײט. א הופ־ע־-פאל־אק װןןם הןןט זיך :יבטעל נעצע־ט־ט סוט יעדן שאטן ס־ן פיילכם אמאלוקן פ־דפודיפ־אכט, און א נעפלונליטע־ הדו־מע־ דענן םו־לגכ צוק־נפטוקן ,ײודע־נעבודט. מ־ה ײדן אלמ פאלק האט עד אובערנע־ופן אלע פינ־עמ, פ־א&אני־ט פול־טטע־וקע אכומולאצ״ע א־נטע־באװאובטזיגוק אבע־ רנאט נעהל־קט אן אטאװוםטלטעד יידישע־ פ־נק. יעדע אגט־מ־נמי■ ט״טע ע־לה האט אוכ או־פנעוטר־־םלט. ער ר,אט אבע- ־אכ דאכן-נעפ־ל און ױך כט־ד נעיטטוקמ, י־־ול אובעד אלעט האה בײ איכ נעקע־-ונט דאב ג־ו־בפ״ל״כע, ־זזב אוי נעװען דעד א און ת פ־ן ז־־ן װעלה• און לעבגכ-אניטזױננ. ״אב ־דהע־ ־אקבט ע־ ה־פע־ א״ן א־ן דעד פי־־״טע־ קילט־ד א־ן װע־ם רעד הױפט-דך־ה־• קע־ פ־ן רעד טא־ע־עע־ עפאכע. איבע־ א־עט אכער ־ט־דעטט עפעט א נ־־סט פון נושוט-ױכער• ק־־ט, צו ד׳אוי דאו־ צו זײן פױלישע־;ך־׳טוקע־, גושט מהכת ע־ זאל ױך האלטן פא־ א קנאפן ב־ טככא און לוטעדאוטיד׳פ־אנן, נא־ ט׳תא1ט א־כ נעעגבע־ט דע־ הפק צי ר׳אוי נענזב דידבנעדרונ• :ען בוט עבמעד פײלושקײט, בכדי צו *־אװען די עבדה און רעכ פו־לדטין ממלסת כדע־ב. ם־ן אלעם א־ן דחדך אלעכ שלאנט אן אוכ:עהױ.־ע לובע אין ־א־עכק״מ צ־ יעהן פוילײטן װןןרמ, יוןכ ־טפ־נלט ױך און ק־נםט און אוז באדעבמ םומ א הול פ־ן גאצ־אכא־ע־ קדױטה. דע־ אימאו־פהעדלע■ כע־ ציטער *י װעמ אמןןל נ־טוט קיט־נן די ביױע תדנד״ װען ס׳־עט אנטפלעקט ,ידע־ן פ>ז־ דע־ נא■ דע־ װעלה ז־־ן יידושע־ ,אתטע־באװאוכטזײן׳, א־ן ממ־לא ־אכ נ״טהיבאדופנקײט צו זײן א דיכ• טע־ איבער רי־ן פו־לישע פ־אכלעמע;. רי דאױ■ קע צ־ױײקײמ םאסט פון אים אין א נעװיםן זין א ־טדעקנחודוקן דדנלר, װאב שמעטע־ט א־ן ױך א־כד־תוק ־אכ א־־ננענג־־רעכע ״דףטע, און ביענט דוט אז־פ־ובסוקער אובערנעגעבנקײט, א װיננ א־ן א ס״נבו־ן רדכל, אזנט־נרשטרי־כנדוק צימ טױזגטסטן מאל, אז דןזם איז זײן אוגוקםש-אי־נינ• :ע ם־ן הא־צן אױופנעכעכקטע װ־נלט- דעמ מין סראניזם האמ מוט א װינק בולמ :יננואכמ טט*:. פ־מ־כדטעזםקו און וי־ן בדיװ צו דער אלםנה םעלדםאן. פשיביתדנװםקי פאראפרא• ױרט װײנינערן, וועלכער האלט, או ס־יםט־ם האט ־•יקא נ־נםװט יטטאםען םון יידן, װאר־ם אנהערש ־אמ ע־ נײטט געקאנט װערן קי־ן נאט. ראמ ק־ו־טל־נן אין ױך די ק״טן םון יידנמים א־ז נ־נ• יינן פאיבוגרן מוט א ריו־קן קאכף, און דאט א־ײן האט אום שוין רעריעיבן צום נאמה־יטכ• טור־נס. .... ראם, - זאנט ט־טיבושעװםקי - װאס אוו