Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 4

ליטפראריעזע בלעטפר פאקטדפ־םטיליסטישע נדײזן. איך פין אויפן -א;אי' זײ עפראך-נרייזן, דעדטאד װעל א־ך נישט אגדירן ײעם אינהארמ *ין די אד־יפנעדאנמע נע• דאנקען, חזץ אין א פאר נעציילםע עדגדנר, <ד$ם האבן נ־אר נעפא&ט טא־ םײן ענין. איך ציטי־ קײן ניםעדן צישט אין רוף נךטט ןןן קיין געמען - עה ינײט דא גישט ויענן אן אײנצל-דערשיי• הזננ: יטיעד נלטט די נאנצע יפדײבע־-קאלעניע םון רי ״לזט. בל.', ביז׳ רער אדנמיסטראציע אין דעם כלל, האבן צוניעינדטעײט פאמע־יאל באר ט״ן א־בעט. צום כוף װעל איך נאך טיםיף זײן א דטיטה נרײזן, ױאם זעגען יטוין כמעמ נעביטדט ביי אי־נז, אין ראך דועל איך דעדװייזן, אז כל זםן יידײט פאםע-ליטון ױערט נע־עכנט םאד א שם־א־, זענען וײ נרײזן, און רער ױדײט-יטרייבעד איז םדדיב די אײםצוםײדן. איך װלל גאך באםעדקן, אז איך ברדמנ דא נ-ייםט אלע נרימן, װאט איך חאב געםתען. פײן ־ײםמעד ״אלמ צו ג־וים ארו״םגעקומען - אייב איך ראלט אדײגנענימען אלע ע־סער, ״אם דעצען אין םײן עקז. פין -י ,ליט. בל.' אונטעדנע• ישטדיכן. איך ד.אף אבע־, אז אײך דע־ איצטיקע־ צעטל, װאט האלט קריב צו סס3 םא־צײבענרטן, איז נרוים נעגונ, אז טען זאי קאנען אויף דעם םםך 8םד,ען אין דער םראגיע װאכ איך האב נע• יםוטעלט, אפיאנן ם־נם םארנענינן צו לײענען די ,ל־ט. בל.' יאזן דא טזי :ידטמעלט זוערן רי ,פ־אגע: ױאם איז דא ־* םעיטה : צי קענען די איצטיקע יטדײבע-ה ־אם אלטע נוטע יידיש נדטט, א־עד א־ך אין טיין אפנע־יםגקײט האב ניימט בא• | םעדקט, װ• עם איז :ע״ןךן א נאנצע איבע־קע• דענ״ש אין ײדדםן ליט־ג״א־ישן שפ־אך-נעב־ויך?. אטיטד םארשםײען זץ שר״בער אײנע די אנדערע, אין די גײע לעזערב פא־שמײיען זי• אויך, און נא־ איך און נאך א פא־ פין הינטן-נעבללבענע האבן נדםמ באםע־ר.ט, וײ עם איו אגניגיטטאנען א ני*ע תק־פה אלן ״־לט - בר אונז פליען דאך ו ד• תק־פ־ר., ־* א*ן רךנעםאםאג־אף - און ם*־ ־אלטן שי*ן א*צט בד ,ני־-־ידיש׳? | אט צ־-־־ן א־־פקלע-ן די דאזיקע פדאנע האב א*־;ענוםען קלויבן די נדײזן, װאט א־ך ן האב;ע&־נען, לײעגעגדיק ־ל ,ליט. בל.' אי־נדנע• | רל־בן, ד*ל אץ■ זײ פאדל״נן פא־ן לייענער■ און: ש־רבד־-עולש: ואלן ײ־ן פםקנען, צל דאדפן 1 ם*־ ב״ם ש־ײבן **־■*ט ז*ך האלטן פא־ן נװטן אלםן םאנזע-י״םון, א־ע־ ע׳כ א*ז שו*ן צללט איב א־־עקצז־א־פן ,צמ אלטן אײזן׳, װל רעד טײטש זאנמ. בכ־י עכ זאל ז״ן דײטלעכעד צו וען, האב ן לך ד• ג־ײזן א״מנעטײלט א*ן דדײ ג־־פעם:1 1) ד״ט־טנװג־ײט, 2) :ײטט-פאריטטעג־לעכע א־עד! נ־טט-פאדיטטאנעגע פ־עטדױע־מער און 3) פלנ• י־ג־יט-קע א־ביגכ. אד*ך האט ק**געד קײן חשר, :ישט צי קדלנן דיגם *םם םון א פעדאנט, א קלײנלעבן דערטע־-קלײבע־, ■־ערצ• נאך אגצי• יטאפן ז*ך אפיט- שינאיפ צ־ײשן *ענע, ״אם ײעלן ניגפ־נען ז*ך נעט־אפן. או*ך א״ך זאנ נאנץ אפן, או א*ך ־אב רי ארב־גמ נ־שט נענוםען פין טציד װעגן, יאבער ,בםקיפ שאין א״ט׳. דל זאך איז נע־ארןי ם״גע־ א פע־זענ״עב־גר ענין, זואם אלז ם־־ישטא-ק נ־נע א־ן לאװם ם*ך נ״טם צז ־ו. זליט אי־ האב אננעהײבן לי״מען — ,ללם. בל׳, -,אב אי־ :ענוטען פם־פק זײן אלן זיך, אלן פײן ד־גנינן *ל-לש. דל ,ל־ט• בל.' וענען צו פ*ר אננע• רןםיגן א*ן א פא—א־פענעפ ד׳עק, אלך האב ז*ך צ־נ־גכאפט צו וײ ם*טן ג־עםטן א־נגרג־יגכ - נע• ראפט צ■ -ע-גײן, ״אם עם שאפן א*ן קלערן איצים ײדײג־יג ־פ־״ביג־כ. אבע־ באל־ וױ א*ך האב נע• ניםען א־ב־ג־קיקן ־עם ע־־םטן ג־ם־ג,־, ־אם א־ז צז נױ־ אלן האנט נעק־-ען, האב אלך זלך :עםתען אפנעגא־ט. װ־ םעבא־.'־ט דאט ־י האנט ולך א צ■ נעט״ צ־ב ,־ויטן בלײפען, אין אלך האב :יגניםען א־נגרג־־טט־ײםן דל ־ג־ט־ג־• ־יאם ז-גי-ען ר1־־ א־־בנ־גר־םען פרלקיע. א־ן אדוי א־ז א־ע־ נ־ם־ג- :א־ נ־ט־ג־• ־גם האט ש־־ן קײן דײ־ נ־שט נע• £יז ■•כט־ן ז־ך אלן א־כ־אלט ־עגן א- ־אניט ז־־ן א־ו בםעט נעבל־םן פא־ ־־ א־טלקלען: ע־ .ריזט ם־ף האב א־ך ולך :ע כיס כל פא־ה־־לז. װילהעלם פעלדמאן דער גיך־פארגעםענער קריטיקער פון דער פוילישער ליטעראטור דעם פזיללשן *־יץ. דל נײםטלקע װעלט אלו פזן אײן ז־לט נעוו׳ען א טדוקן ראצ־אנאללטטלשע, 8 ,16'םט5אזע אם־-אבןי׳שע, םזין רער צװײטער זללט, א ראפ־ג־ר־ק-רם־ר־טיג, א בםעציעל צדיק־ם• טל״טע. בלו דר־יצן ־א־ אייננעענרגסט אלן זלך נע■ דלכטע קלזיז-לוםט, אפנ־גט־ל־ט םון רעד אדוטל• קער .;לשט-־לדדטער װעלט, אפ־לו גישט נעקאנט ־עם פ־־ל״טן .אלף-ב־ת׳, דל ־אז־קע װעלמ אבער האט אלם;־שט :עקאנט לאגג קלעקן, ם׳האט אלם נעצל־נן צו רער נ־־טער װעלט, װעלכע ד.אט פא־ זללנע אל־נן גענלאנצט םלמ םער דײנקי״ט, ללכטל• קי־ט און צלבטלקײט. ם׳רוב אנמלויפעד פין ניגמא האבן נעהאט ־ײן צ־װלללזאמא־ײטע בונחת, אלן דעח הללס אלז צו אלטפרענק־ש, אפניגלײגטקרט און הלגטערנ• אזירנדלק״ט, םענמשן שארן זלך װל וטאטגם םלט א״נדג־לנצלמע שםע־נם און פארםעטענע פנימיג־. דאם לעבן אלן דל ראילק־ג בא־לננוננען אלז פא־• פיפפה א.ײף אי־בלקע םא־בלאולקײט. אקעגן דער ,דדו־םן' לאקט און צלמ ס־ט זי־ן ברײטח־עלטל• קײט, םלט א ל־גבכם-קאו׳יערע. אבעד נלשוט צו דעם ם־ן אנטלױפער ד,אט נעהעחט נזעלדמאן. אש־., עד ד,אט נלשט געקןגט םאחטדןבן דעם שםעטלדלקן זוםפ, אבער אזיף ,יעגעד וליט׳ ר,$ט עד נײטט נעזוכט ק־ין אױםעדלעכע םלטלען, נא־ א־נעדלעינע װ־ג־טן. אלן רער הײם אלז נעדען פזםט און פראםטלק, האמ עד ערנעץ אגדערש נעײבט ל־כט א־ן ,לאדעטקי־ט, נעװאיט דאם פ־עפדע פא־ אײנגם םאכן, ליבן און בעקען דע־צו װל צו אן א־יננם םלט װעלבן ם׳א־ז פא־• בונג־ן דודך א קשר פון בלוט. ייל ערשטעד םדריך אלן דער פוילףשעד װעלט אלו -שװען ם־עטשיםלאװ דארןןװםקל, װעטעדאן לעא פינקעלשטײן ב־אנ־ םון שװ־ג־ע און א םך םאל ׳פמע־צלעבע נםױגזת. יראב בא־א־טטזײן רין$ט ביי א־ם נע• קעםפט םלט רעם אונטערבאװא־פטז־־ן, זיין םאר• לו־ריגגיג װעלמ האט פלחםה נעהאלטן םלט דער לםרא־ת-עינדלקער, די לעציטע האט *טני־דלק נע• בלאון פ־יצ א בײהג־ א־ן רלסטע־ קעלט. ם׳וענען ב־ל א־ים נעװעין צללטן פון הלל-ז־ננעדער עליד,, א.־ן רלרער צייטן פין ק־ג־ת-קלאננדלקער יר־דה, ריהאוט ק־־נםאל נ־־פ׳ט נע־וסט פון קײן דיורכ• שנ־טפיבאפעםטלקטער טנוהר. שטענ־לק נאבנע• לאפן ־עם אי־נענעם שאטן אין ציים סיף נעבללבן א פא־םאנרגרגדג־ און אױםנעדוויקטער דירך דל, פא־ ־־גפיגינפ נל־ק ער האט טלךש נעװען זײן נאנץ ל־גבן. * * * װאז איז ריג־ קוזאל פון זי־ן טדאנלום? זיין װללטלק שטאםט פון ני־בט־קעד צערלםנ• ק־יט, זײן גאנץ לעבן אלז שטענרלק נעגאננ־גן אלן צװ־יװעלטלקע־. און װאו צװײ רארט אלז צװילודעחטלקער. און װאו צ װ יל דארט אלו צ װ ײ ם ל, רארום שד־ג־ צװלללעם-פרובט אלז אײף ױער צװילנ אל זלם אל ב־ט־׳ג־. זללנע ־ג־שטע לעבגסטריט נעשטעלט אלן דל פ־ה זעבצלקע־ ־א־ן פין פא־נאננענעס ־ארתונ• רעױט א*ן זבא־אוש, א פא־װארפן נאללצײט שטעטל• ־׳עדצױנן :ע־א־ן אלן א םזרח-נאלשלש שטדײםל-סבשר״ א־ים און א־ים אלז אלץ פא־• פעםהעט םלט םלטלאלטעדלעכן שלפל, ספעצל• פ־וםן :־גטא-ש־וץ און הבגעהדלקן טאנץ ארוש 4 םש א צ־גן ־א־ צ־דלק אלז א־םםעגלעך :עװען נאד צ־ הראבטן א־ע־ זלך פא־יםט־גלן פױדנם ־ל-ערבאלעבן אן —גם םשר־דקן פון װ־להעלם פיג־־םאי. א םאל :עזוידט א־] נעברױוט, נ־ג־טלאנן אלן ם־ט״פ־נקמ פ*ן פ־־לישן לעבן, נעװען א קר־• יט־ם־ג־ פ־־־ג־ פין א א־ביגרקע־ג-לשער ללטערא• ט־־-־־בט־::. א פע־־ענלעב־ג־ פ־ללנט פין םטאנ. ״םפ־אנםקל, :ע־עזן א־־םניגקנ־פה• און אוייםנע• ב־נױן ם־ם ר־גד נאנצ־גר פל־ג־ארע ׳םרײב־גד פון ,ײננ-פ־־לן׳ (.ם״א־א פאלוםקא׳) א־ן בעיק־ ם־ט פטא:. פיפ־ב״שג־־פ־־, פט. ישג־אםפק־, טא־. ם־צלנבקל. םיגת דע־ פלהםה נעװען דעד דע־אל־ פ־ן ־ע־ ־אפאלם •םפ־אצענ־ע־ פ־יללשע־ פאל־• ט־ע. א־ן ב־ג־ללן;־גא־ביגם םב־דת-ננדםדיק אלן ־ע־ ,פ—־שג־ ם־פ־יג׳. אגנ־גקנ־פט באצ־־ננען םלט ״ ק־גנט־קבטע ־ללטשע פע־זענל־גבק״טן, בפ— צי רלרקן לטיבת פ־ילן. :על־טן דןךמ הונ•;ע־ א־ל :ױט ארן לט־ף א־־־כנ־גים־קט נע־׳אדן אלם ,׳פע־לעבע־'. צ־רלקנעקוטען א ט־רע־, צ־ג• ־םלאנענ־ג־ א־ן צ־גב־אבענע־ אן -ער םינ־עטט־גר אנע־לענ־ננ אי־ע־ דאנקבא־ק־־ט פון ׳־עד כב־ב־,, א־ן ־א- אלן דע־ לעצט־גר םלנלט, אלן 1919, שוין אײ־ ר־גם נפ־בהיב־גט זלך נ־ג־םם־ט... א ט־אנ־שע פלנ־ד! פא־־־פניגצ־־פנט ז־ך פא־יטײז־ענע ודגנן אין זם־־, ד־רך ײגנעםם נ־אלמ און אײנענ־גם הארצ• ־ײםאק, פ־ן זײ א־אפנ־גפ־־ט נ־ג־א־ן. א פ־א• םענ־ :יגפ--־, דאט א־ז ־עד־גם םאל אפנ־גקילם נע• ױא־ן ם־ט א;אם פון אײז-קאלט װאפש, און נ־שם ־נקא קײן .־ײנכ. פא־־אזן ױו־ך װלטע און נאניכ־ג, א־םאו־פהע־לע־ ולך :יגדאכנלט ם־ט ־ע• :עם א־• ם־ט ז־ך נופא. אדודבנ־גנאננען א םייע־•