Literarishe bleter · 1925-08-07 · 66 (7.8.1925) · p. Seite 3

ליטערארישע בלעטער ניי.יידי ש?״ ר רעדאקציע ״ליטערארישע בלעטער״ *) ו. קלמנאװיטש // צו דע?י בריװ צרין. און ד$ם דיןייקע יידיש װעדט נעדרוקט נישט אני דאו, ערנעץ אלן אן אפרעלענענעם וו־נקל פון דעד י״ד־עוער ליטעדאדרנדער וזעיט, נ־״ע־נז רוקא אין םאטע אנועעודדיקן אדט, אין צענטר ט־ן דעד א־צמ־קער ליטעדאטיר - א־ן די ,ז־טע־א־יעוע בלעטעד' אין וזארשע. און עפ העלםן נלשט די עמרעכע טענ־וז• אין קלאנ-סרץו, װאם זענען אין די ,ליט. בל.' נעיױנן רעדרוקט םכח אגז דער יטםדאך-קראנקייט ואנ־עדש װי א רךאנק־יט ,װילט ז־ך אטי יץ ־א• ויקע דע־׳שײנרמ ני״וט אױםמאלף - רי ימ־ײ• 'בעדם טון ויך וײעדם אין בוינן און כ־עכן ד־ שם־אך בײ זי םאלט ־נויעד נײטט ד״עדח אינ• נזעד זי־ען־ םען, און דע־ לעועד נעבט, :דטמ־נות, אלץ אן םאר נמט, און אויב איש קובט עםעה אויכ ם־ירךע זיםצט ער נעבעך אפ : װאם זאל ער טין, או די :עבילדעטע לרט יםדיבן איוי רא־נע, אז עד םארעוטייט נאו־ דאם צ״ענטע װאדט ז ויי םוזן דאך בעטער װלםן, די װאי״ל-נ־עלעו־נרויג אין עם דאט זיך נישט נעםונען קײגער, װאט יאל א דא־ פשיט צינויםנעםען די שםראך-נרײון םון אינזע• ,־ע *טר״בערס ארן ייי אזיםטערקזאט טאין דע• רזיף, אן עדך אװי װי דע־ יטפראך-לעי״ער אין ־עד־ :יטגאזיע קלײבמ צענויף און װיל״ט אן די ־זרטידים די נרײזן אין וייעו־ע .ר־ב־,־י:. ־עם נע• פינט װ־ ק־ינער נישט, װער עם זאי א־ויש• טרעמן טיט דער אדדרה: רבותי, מען טאד ,־אם ׳'״־ײטייםדײבן נײטט טאבן װך אזוי גל־וננ, װו א־ד טיט ־אט. נײטט אלע װעדטער און װארס-באדעםטן; װאב קיךען אײנםאלן א יידישן א־נמ־ע״־נענמ, װא; ראט אםשר אקאדיטט אררעדויבן יײענען א־ן ־טדײבן םון רעכטט אױף לינרך, יעגען טאק־ע אין קאנען וײן יידיש, און טען דאיף צװיגנען ־עב ײ־ףטן לײענעד, עד ו$ל זײ דוקא םא־יטטןין, אין דיעט יידלש־רײרער, ער יאל זיי ־וקא נא־• זאנן. עןם קלעקט נישט צו דאבן ד־עכ ניטן וױלן צו װינען דעם םאלק מיט זײן װישן אין צי מײלן זיך טי׳ט דעם זײגע נעדאנקען, - טען ט־ז צ־ ־עם נאך קעגען זיי יף־זיטע ־טום־אך, לכל דם־װ־־. אװי פ־ל, װ־םול עם קען זײן שוי-־טםרא־ א טי• ט־עלער אפיטודײמט םין א מוטל-ש־ל אק אן א־ידאםעושן קילפװר-לאנד. האט אי.־, רבװנ*, לי• ב־ע און אכטינג צו דער יט׳פראך, װאם איד שדיובט אייף איד, װילט אור אײערע לײענ־ער צישדאנן קלארע נעדאנקק, טארט איר נ־שט אפטדעכון צי ײיוט םון דער םאלקם-שם־אך, טחט אור זובן א־ן י־בצוק מאי איב־עדקלעדן, אײדעד איד נ״ט א־ײנטראנן א נײעם אױםחרוק, װע־ביו א־ם א־וטשטעלן אזזי, עפ זאל קי־ן שום םםק אין וײן םשט נישט וײן, איפ לאון אײי װי בטל בוטש־ם װערן צװישן אלטן איינגעװארצלטן שפראך-אי־רנס. עדשט דעטאלט װיעט םארן״ נײ אררננעם־רטן נ־ :־עשאםן װערן די ככיבה, װאו ער װעמ קאנען ויך אקלוטאטייירען און איינלעבן. מ. צו טון אט יו לערערשע יװ־בעט ם־ן צו• נויםנעט־ען שדײבערשע נריױן נעםינט ויך קײן בלען נײשט. טען טוז םודה זיין: וי איז נארי נישט נעשמאק, דערטאגמ א בוםל אן דער ארבעט םון ײאם צשערן אובער איר ש־ידק־יט, קוקן אויף ־־ער דאײק־ער ר־ערשייניננ טש אםרעןה־טקײט. אבע־ נעײ־ממלעך אן שרעק: קײן םכנד. נושט, טען װעט די צףט םון באאפ אובעדקיטען, עס ־עט יוך נצף כל םוף אײדשטעלן: די נרים, װאם דעלן זיך אײנלעבן, קרינן הײט־ישקיש, די ורעלן בללבן, ד־ אנד־ערע יודעד, װאפ װעלן אױך װײ• טע- זיך שםידן *יעמר, װעלן םיט דעד צרט אפפאין. טש א יאר סם ציריק בעת עם וענען בר ױ־ן צועדשט או־םנעקיטען צ״מומען אין פא־מײען, האט ױדיש שוין אײן טאל א־בעד• : נעל־עבמ אוא צ־שטאג־ םון מיטאטאליקעד םא־•! ם־־יט־ערומ אין בארייבע־וננ םון אינ־אלט, - י א־ן ניש־קשד,, ם׳האט ויך נעגיטען שזין א ביםל! אײנשטעלן: ערב רער װעלם-טלחטר האט טען, | בבלל נ־ער־ע־ט, שוין נ־עיטד־בן א נאנץ שוין פרא• זע-־־דויש*), װאם א־ז נעװען אי בארײבערט און פא־ם־ינעים לנבי דעד קלי־׳נשמעטלדיקעד מארק• אזן ב־ת-פ־דש-שט־אך, או פא־ט םארבדנרן ט־ט ד־עו־ םאיקם.ש*־אוך, װי א־באנ״ש פין איד ארויםי נעװאקםן. איצמ װידעד, נאך .־ע־ םלהטד״ שטיי־ען טי־ םאר א נײע־ פלוציםדוקער באד־יכערומ םון רער ייד־שעד שפראך. טיר שגזײען אב־ער אשט און פ־מן דעם כאאם און ם׳אוי גאך נארנישט בא־ויפצװען, װי אװי װעמ ־א םדר אררמע־ ב־אכט װערן. ם׳האט א־בע־ ידע־ ױר־ושעד לי טע־א־ושער ש*־אך א םלי־ץ ניעטון אוא םבול נעאיאנ־יםען און בא־בארױשען, - א־ן נאד נאר אטט אין או־עלכע *א״ן. װאם אי זיי קל־עםן ויך װ־ אדבעם אן ױאנמ, א־ וײ ז׳ענ־ען לתלוט־ן נישט;־שו׳ק, - אז דער כא־״״דלעכע־ד פאטע־לשין - און דאם אױ דאך ב־עצם נא־ דע־ יח־ם ם־ן ײ־ײיט, װאכ עם אױ מאטע-לשון - ר־ערט אין ז־י איננאנצן דערטדועקען און ־ע־׳שטיקמ. איך טײן א־־א־ נישט צו ואנן, או צװײטן ׳־י ױנפע שדײ• בעדם וענען הלילה נא־ ניעזטא קײן קענערט םון רע ײד״טע־ םאלקם־שפ״א־ נײן, נעװי׳ם זענען םא־אן ציױשן די יענ־ע אזעלכע, ״אם שדײבן אן אײדעלע און ואםטיקע ייד־שע פראו־ע, או עם אױ א טחיה צו לייענ־ען. ציט באדױעדן אבעי רענען אט ,דו שי־רבע־ם אין נוט ײדיש (עם .־עדט ײך רא נײטט טבח אנדעדע םעלחת פון װיער שדרבן, נײערט נאר װעגן דער םאלקםטימלעכ• קי־ט, רוכמוקײט, םשחטק״ט און קלא־קיש פון דעי שםדאך) דער םיעזט, און זײע־ ה־טם־עה צװ־שן ױיוש שדייבנדיקן עולם אױ נ־שיז ק־ענ• מו<רף צו לײענען קוםט אםטער ױ אלץ איים א י־־וש, װאם נישט אור רערקענמ דעפ טאמע-לש־ן דערין, ניטט א־ד זדיבט אםטםאלם אן צו *אר• שטױן, װאם דער םחבר ד׳אט רעװאלטי אי־ך דע־• ן• ו־ן עהל־עבע טאל יענען אין ר־ ,לוט. בל.' נעװען נע■ דרוקט ברווד און נאטיצן םוט מ־ענ־ת רע־ױף, װאם די י־דיש־ע שפ־אך איז בײ אמ• זערע שרי־בערם די לעצ• מע צרם שטארק קאליע :ע־אר;. און איך בון אז־ך םון אנהויב אן ט׳םד• טודעד״ או אוך האלט, אז יראם אױ א ביטע־ער אמדנ די ־ידײטע ל־מערא־יש־ע שםראך, ,װאב האט אן פםק ױך או־בנעשם־רט אין ד־ער בדרמ, איז לא ד־ דאפ אין ד־עד ז־עלביקער טאמ נרשט נעיןארן אוישדעםעםעדש, אויפצעםרנע־ןט, קולטי( ־ידה, ינא־, אדרבא, •דוקא אין אט די נדענ םון רע־ ג־ויפער פארשפריוטומ סון רער ױדײטעד ם־עטע אוז די שםראך א שפאר בוםל םארזויל• ־עט אףן בא־באר־זירט נעווארן. עם קאן אםאל א־־כ־וכםן, די ישררבע־ האבן נאר ד־עם דדך• ארץ און נא־ י־אם *זרױת<עםיל אנגעװאוידן פיי אנטקענן זײע־ע לעדער און םײ אמיקענן זײער שסראך. עםעם אוז דן ײדיש־ע יומעראמור נע־א־ן א פדײ םעלד, װאו ם־ען קאן זוך צ־ע• שז־ײבן, מי אײגעס איז נו־יע־ער אק װי אי־נ־עם םארוױלט זיך, און ק־ינער װעמ קײן װארס דער• קענן נישט יאגן• ם׳איז אםת, אין איא חקיםה, װי די איצטיק־ע, מ־ז די ױדישע שפ־אך וז־רגג־עםען אין ייך אן א ש־עור גײע וימרטע־, אויםררוקן, רײד-יזענ• ־ולנען, איבעדררײ׳ען אין א פך םאלן איח אלטן ־ארמ-אוצר אויף א נ־יעם שט־ינער, אובע־אנ• דערשן און כפה *־טים איר װארט• און זאץ־בא• העםט - און הםכם םוט די םיל גײע פאנריםן, װאם א ייד איז ביי הײנטיקן טאנ מחויב צו דענ• קען. אין איא צײט קאן םאקע די יידושע שם־אך, ־אם אוי ביז נא־ גישט לאמ (אין אוז עם אין א;רו־בער טאם גאך אוצט) נעװען די שםהאך סון מענטשן אין א שטארק איימזדעגסטן און אײננע• שלאםעגעם קילמוד-כךיױ, גישט אײנדיוטןן איד ״ניההילד-־יקע רײנקיומ, זי םײ און א םך ם־טים .יו־ערן בעוטעדיקט, זי מוז א־יינלאדן צו ױך איכנעבעמענע נעםם, א פך וױלד-ם-אז צע• ־אקכט ױך או־ף אירע בײטן. דאם איו :ישט א• טצוטײדן. די נמזע םררנמ םון דעד שםראך, *) בײ דעד נעל־עננהיש טאך אוך די באטעד• קוגג, אז אלך רעד װא נישט הרענן דעד שםראך םון דער יידרשער םאעזיע און בעלעטדיםטיק, נײע־ט נא־ װענן דע־ פ־אדע-שם־אך אין װיםנ• שאםטלעכע, קוץטלשע און םובלשיםטישע אר• טוקלען. ן *) י. קלפגאױטש - אי־נער םון אונוערע :־עצ־־״כדע ־ידייש-קענער - בארידט דא אין וײן א־טוקל א װוכטוקע, אננעװײטוקנוע *־אנ־ע. םיד :־עבן נערן אן א־ט *אר -ער ראזיקער אפהאנד• ־.־<:, הנם נושט םוט אלע באפעדקומען קאן מ־ען םםבים זײן. ז. קלםנאװיטיט קר־טיקירמ דא בעיקר רי שפ־אך םין רו ,לוטכ־ארישע בלעמער', אבער פיל פון די אמעדיזענע פעלש־ן זענען אמענופען אין שו־ן א־ײן אין אלנעפיינעם שפ־אך-נעברו־ך. מוי האלטן, אי אזא שסראנלעבער דדטבזן חנםש א־ז פון צץוט צו צץט זײער טוצלעך און ב*־ט און א ושורנאל, װאפ װעו־ט נעלעזן םון דאם דוב ץדןשע ש־־יבע־... רעד. 3