Literarishe bleter · 1925-07-31 · 65 (31.7.1925) · p. Seite 5

5 ב ל פ ט פ ר ש פ ל י ט פ ר א ר ^65 םעאםו־ בר־אניס גענציימוננ״ אןז אײן מ^: נעמעזן 8 רע• צענזיע װ^ם ה^ש געלזיבמ *ן ה*פל מריין איין ש־ין א:ן צודײטן ט>ןנ א־ז ד^ס טע$טער נעלזלסם נעײ^רן אלן דער טיםער ער־ #רײן. אנכ ה^מ זיך דער הלםד־הייבער סין ערעס; ם^ב דדס־לויבט מזעלכע שרעבע ווערמער רל: ־יל זסןרנ^ן-בינען און ז *ט ער נ 8 ן״שתמ־יער״ י^ב םען ר^• בױ איצט מזען אין װלן״ א. א. װ. :ןד או:ז אונמערעםלרן :ישס די חכם־ת װלםיל• בע־ דע־ אויםררוק: ־שארנ*].;לעט אנ־ערש,;$־ די הלץ ת^ט א־ב צעדרייט אין מ־ח אדע־ ־ז קייגבט םון דער אדיער• טד־ש־ג דאט א*ב אזיי םא־עוכורמ, אז עך ד>ןמ שא־ױירן יל םןב שא־ <וערסע.־׳ דע־ ־דב׳־ב־ב־ א. ר. + אלן רלן ד.*ב זיך נעשאשן מ םיע■ ציעי מ ד י ש נדעאטער. דל *טםיק - רײן א־לשע, דל *טוי״טשללער רײן א־לזדע״ דא= םייבליקום ,דעט אליך זיין ריין אררש. בימ ק:אד טדאבטן פלי־ װען װעט שזין װארשע נ־ל:־; א ט־עאכױע־ װו שען װעט ־בםילן *לדליטע יטכיק םיט יידףטע טקטי^־ן שאי־ א *לדײט םובליקוב?.. אלן צױאטענהאגנ ם־ס ־ער אויםי־ רוננ שון אנ-פקלכ ,מאנ און נאבם׳ אלן םױלליטן טעאט־שר אלן לעםב־נרנ שדלבמ ד׳ער טעאכדג־־מםעױאללסט פון, ,דינעד םןןרמגצי׳זטתג״: אנםיקלם ,דיבוק^ אמ שיין םיט צױײ יארן צ*־יק אויםנעםירט נעל^רן *ויף ־ער םזיללעױג־ בלנע אין נדאר• יטע... ער מזז דלך שטארק לאנבװײללקן, אײב צוױ• ח-־טיב קוקן אלפ אליס װי צװײ *>ןר. אין ־ער ״בןןװל דויעגיק״ (ק־אקי□ שרלבט אין :רתאטעגחאנג םלס אן ארםלקל, רןןב א*ז דערשינען אין דעי װ־נער .בינע״; יעגן דעט םאםקדע,־ ילדלשן קאםעד׳םע* טער באזונדעי שטעלם םען י׳יך א• אלן ) רער .״בינע״ אויף דער אויםירמג , ארשנעם ,בײ נ*כם אויפן אלם מדק״ (אנכ(; דנשםללט אלן װאר״טע, דארך די װללנער,; איי-םער דעד רעזשי *ן ד׳״ר שנהק ש׳י• ן*ער^)״. אויך אלן קי^קע זענען, װללזם ו אוים, נעװעון ישםארקע היצן• אין ייא־שע דדיכמ?ן בקחהב *ו עאייז אלז י*ק*י *ז ייייײת •^•ולערן ©•;*טש־ .סעאמי םןךשעבנל• א יידלשעה ט־גאמער־אנסאכבל. עם איז אין אלנעםײן די דעלבע מדזםע, װ$ם ד$ט בעשאילט •ץ־ מד אין ,צעגםראל׳. עם בזזמײייקן זיך ן םשה ליםםאן, קי&רא סענאל^זיטש לאנ״ < ײי *ח ןר״דערע ן סעלבא לאנערלעםם װערק .ידו• שליס״ ודעדט אי*ט *ןרשללםט. צו רעש צי־עק מנען ־**ענהאבעע־ ארבדםםן ארזיכנעשארן קײן םאלשםםלנ^ צום טויט 5ון ארםיסט אדןולף 5עניגשטײן אלן אםעריקע אלז רנשמזךבן דע־ יא״ נע־ ילידטזג־ ארטלסט ר ז ד $ ל ף ש ע ג ל ג ש ט יל דער, םארשט^־בעגע־ איז נעב־־רן א*ן ױא־ש־; ביל ם-נדג עלטער;. :ןןך אלס ץעל ד.$ט ער א־ויבגעיולזן א ניי״ נזצ צ,י -ער ביגייג טלס זײן עלטערן ב־ודע־ דע־סא] םעגינשםללן שלעשמ ער אל; :עהיש שא־ זילנע עלטעד; *טםלל; אלן א ״קינ־ער• טי־יםע״ אין ױארשע. צי 16 יא־ אלו ע־ >בטל$םן םון רער הײס, זלך ־ערשלעםמ צ\ א ־אנר־ג־־טריםע אין רוכלא;־, אד-ט־ג־ ריג־ שירוצ שון י. גתלק א־ן י^-מ ^נגע• הויבן זץן *־שלסםיש־ג קא־יזגדע. אםזײענ•; ־לק אלן דל טדיםע עט״יעבע ־אר אויף רער .לער״׳ די^ט ער ששעמע־ :עששללט םלט ־ל בעמ־־ע הדוםעב אלן ריבײאנ־. אלן 1917 ה^ט ער זלך אלן קלע- אײף דעב ערשט; *לדישן *רסלםמן׳צײאמענש*־ באקענט םש כישא שישי^ן און ריע־א דאבײאישקא און; ציזאטען טש ז** :*גשא־; אויף נאסםראלן אלן די נרעבערע שיטעט שין ־וסלאג־, רי• םע*.יען און ו-גדי^ך געקוטען קײן *ײלן און \ באישט לעטבעד:, לאדז, װארשע. םון שוי-ן ש*־= עײ קײז 6>>■־*'*׳ לאנ־אן אין דערנ^ך קײן אםעריקע, װו ער װ־&־־יט 8-8• ישירט אלן שײ״אדעלשע־ ײדלשן טגאטער איין נעשמילט .־ארט בץ זײן טוימ. םלט צװיי הדשים צוריק האם ער או־סנעהאלמן י : דעב ,ױײאן-עקזאםען״ און ןגבענ־םע; גע•;רארן אלפ ייניאן-םימנללד. דער שא־״טטא־בעיג־ האט זיך נ־ג־עבנמ יצללשן דל בעבערע ױנגע ארםיבטן. ער שלענמ שםללן אלן דל אםערעגדג װל אויך י אלן ־ראבע. עד האט ײך אײיכנעצייכנט אלן , :אנאלס ,ריגל״זןך״ 8לס .כלעםטאקאור, לאל דרדן אלן •־ל־לנמד בעל־הביתל״, ,־אר-שם-ױע״. ־׳ג־ םארשמ^רבעגער איז א״ט נע־ען ס3 **־, איבעדנעלאזט מ שרוי ביט א זון שין 1 און ד׳8לב ־*־־. ער איז גע״ , רען זײשר ■אם־לע־ און באליבם בײ דל 8־״ י טלטמן און בלב ■ובללקים. הױפמ-ריכטונגעז איד מעאטר ^ד^ פעלנשסילז דמשך און זײן **־סולקםונב סם *ראב־ *ן יחיד און רבים״ םין תעלד און | ם&םע״ - איבערהויאט אין נעשלכטלעבע' רילםן, - אלז 8 שטלק יםוד אין עקםטאםרבן כעאטזג־. די טאפע אלז רןץ־ט 8 בזװםסענ־י׳ ן ק?*־. אקטיװער, שעסערלשער עלעבענם. הע•: רןלשע ב^םענמ;, נעשלכםליגבע עםלזןך;, נער^נגל סון ©*דקב׳מםן, זליער ביסגײב־ י מערתג און *נמלישומ. אין ,־עם רע8ליב• טלשן טעעטער אלז נעװיינלעך דער צענמר י אלעמנצן אין דעם יחש״ אלן דער ■ערז$;. ער אלז יער םיטלםתקם, איין רל םאכע, װ?ן ײ דערט נע-־אבט אלן דל םיעמ־גם, איו; שאביװ, אלגערט״ װ־לנל^ז. ז• שםילט דל ר$ל ו פ*ן 8 ק*לעקפײ־; סטש־טיםט. דע־ ידי־ ש^־ס^נמ אידעען׳ *־*בלעכע;, *גד של.־ט, עד קעבשכ, ער זלנט א.ין װערט ב&ײנט, דל; באב־ג דע־ט בללנ־־ג־הץש בלטגעצױנן אלנב ) ר?: שון יחיד, .זר 8 סטא־ע ש$ף, ^דער י ילעמ אלב *במיעע־ אױשן .לןנ, ש^־האיט, דעם יחידם נאנג בש אלד *•נעי^זנקײס און טע^טע־ זײן דערלניעז׳ע־קשטױטלש; באראק :ינמעז םון טער און װק־ט װלדע־ ־>ך.טערל8םלװקדם. :*ר *נרערש זענען מ סארהעלטנלשן י ג־ױבע דאבן-שא־רילױנגק אין ק8יעקםלזון *װלשן •־ט איין כלל, צרלשן דעם אײנצלקן באםן־שעםערישיג־ עבו־ה. א*ז דןך ד־גר >ק ק^לעקשיװן אלן י*גט נדעם הילנטצדסלקן ו שגנמש אין די לעצטע ץךן ארויבגעצזען באבן־טעאט־ג־. די באבע אלז וטזין אן אק•, גער^־ן םון זלי.ע ד׳ אבדת, און נל׳שמ דל בלװער העלד, ד פ^־בןךפ מעםערישי׳ג 8ק• | שטייע ש^טי״כ םון זילן א**גענעב ציסער נדדע אלבערלעב־גנ־גן, ט׳־^נמ אלן זיך זזי• באהע־שן אלפ, :#ד די נאס, דל טויזנגזע-, םען *ק אוטרו און באגילסטערתנ, שטהב | באשן׳בצענעכ - זלל שארנעטען אלש, בא• *ן דדאננ, *בער אזיך קל^רן װילן און גלסטעדן אלם. און שגיומע-. ד^ם לעםט אין •^זלטיװן בח. דער יחיד איז לנב* דער אק•! ־לרקט סלטאבץר אויף טרײנמער, באימרף י׳^בן אק טשלקט זלך ד*יס־*בע־ אלצט םער די װען־שפ׳אײ אין גדע ש^־בען, אין :לי* סעם^י־ן, װ*ם ק^נמן ש*־בלגדן אלם בלמ באבן־אויםםיד׳ננען, םיט שדללטע שטח,: םיימ־ רמ־קנ־־קג־ באטע װי 8 ׳מענדי אןיסן ברזיזגדלקן ים. ןר װןרם בלמנערלפן אלן דעש בעסטלקן שט־ןב• אלן דעג 82סן• טעאטג־ שוליט דץ ם*בע דל הױםט־ר^י, ױע־ באװוםטער ײיישער ארםלםט זשעלאז^ אלז ןהגאזשי׳־ט נעודזךן אין בע־ללבער בלוכרזשן מעאםע־• אין װין תןןש לעצוכתם נאסטר^• לירט 8 אבע־לקאנישע טרופע אתטע־ דער ןךםירוע םון — 8-לעד. די טרמע איז װי עם װדזט אוש, נעװעזן ר.8לב םרש און האלב םעי.מש, גישמ אהין או•;־שט אדעד א.ין ת$ט נעםוזט באל־ אלמנדײסן יי ש>ךשטעלת:ע־. א*ן דע־ ,װלנער םא־• ד שמ־ם^נט חיזת און אלכאעט, זוכט און ו פלם הררובדז און םארגע! נמחט גדעם לעבן, און שא־קעדיערמ םש : ד^פ וענען ילן קו.־צ] און און אלנעםילנע 1 זלך דעם אױםברויז און אויסב־וך םון דעם 1 שטדלבן דל הויסטירלבםוגנע םון דעם הײנמ•! אלצסיקן לעבן•; צדמלק םעאטער. אלן ־י פער*מנמריקלם־ג, דיכ־ נא־מקםע־ םון דעב עקסטאט״שן ן נץלםורעלע לעגדע־, אלן דץ נרויםע מע8• ׳ טעאטע־ אין םק דעם ב^פן־טעייטער ה8ש ן מער-צענמרען ס^פקװע, כעדלין, װלן א״ א.) י:עש־דט יון;עבדאכס דע־צו, אז ימם נמנ• דענען די אלע באױגדערע ריכממבען ן צע מעאטש־־דעזן י8ל אזםגעגישן יײץ סאר• 1שטרענג און בזיש 8*עהימ און זױ װןרן ):מדעים װזךן. רי ■ישם״־ג דל בלנע, די אל*ב• 1 רערםירם ביז צו נרעבטע עקסםדעםען. אין ן שסאםה:, דער אקטי^־, דל אײששירונג - | די קלעגערע ט־&אביג־-צעגטרען ■רוװן די 1 אלץ םת ןךנעפען נ^ר גדע ם^־מ; *ין נ8־. מעאטע־-טוע־ און רעזשיסערן, - -ל8ב וע• נען .מנד&שגדגקמ״ סיס דל נייע פ^דענ^ - ,ייע אויפדדוק*םענלעגקדסי. 1 . __ _ | אגן סארשלדעגע לענדער (אלן רובלאנ־ | צו םןדבינדן אין א ײ ן סעאמ־ג־ מלמ אליגע 1 דורך שארדזש*^, אלן דלםשלאנד דמ-ך | און דלזעלבע ביגע-םלםלען און ארטלםטין, י רללגתמדדן) אלז אזיף דעב ד^זיגן אלם־גײעב י אין *ששבזן־ אםילו אלן אילן ייעםע דל 8לע טע*=ער<עב*מ שלל און םיל אז*םנשםין נע• ן םארשידנארטיקע סתירזלרלקן םעאסוער• ן.ד^רן. דעד סעאסער קערש זיך װלדמ־ א\ם ם^רטען. עם סלרם ^שטסץל צו 8 בא^ב׳ צו : צו די ברללםע שםח־ב װ^ס ער ה^ט א*ן, 8 םישפווש׳ ^שטס^ל ^בער םרישמ עם אס י ידנע אם^ליקע גישע י*־ן םא־ם^, ע־; דעם םמטער און עם פי8יט ארדן אין אלם! ־ארשם *׳נןד״דער רי ענגע ידװנמעגע ןדעד ן 8 םרישן גדסט. װדל רל 8למע ו־־עאל״טםלשע ײי־ם^גענע לזנםדעך, ער צלס ארץן א*ן 1 סלשלע המען שזין לכל״די־עזת אלט אזן 8•! ײין שאםתנם׳ק־ײז הוגרע־טער און טזיזג• נעטצט און סויםן ץ■ דעם מעאטער. | טעל אקשידע בלםהעלשעד, קע־ט ״ק דעב י 2. מ 4. עקססאסיש םע8םער. דער עקסמאשלשער טעאפדג־ אלז ארו־ב• נעזמקםן םון דעפ רעאללסםלשן םעאש־גר א־ן איז ײ״ט דער צדש נעװןץן 8 םין ה**רך צו אלפ. דץ זעלבע םלםלען און צתן*ג, ^בער 8] ^נדזסר אלגתאלט. ^פשםןןט ■םי• כ^לןךיע ה^ט ער ארײי״הנבר^פם עקסםמז, *נשמ^ט שטלינעד - הער^ישקײס, ^נשט^ש ס^ג־טעגלענקדט - אויפעמעװלינםלעכקדש. אלן רעאללסםלעך םעאטער (איבעחשיאט םון לעצםן עתש) ד׳^ט דער עיקר געװןלםיקש, דל חך׳װלי־קלעכקדס, ױ8= קלילן־שענמשע• לע, דער ד׳־רכשנש־בעגטש, דער בירמג־ *ן 8 נ8;ץ י^ר. אלן דעם עקסםאשישן טע• מסער אלז חזדש־ נעקוםען דער .אתד׳• בחדתגו״׳בעי-מש, די נרויםע ■ערמנלעבקדט, פ׳ה^ט ץך װלדער נעל^זס הערן די ד,יל• ן בלקע שטלב און זלך באװלזן דער ברללטע־ ז׳שעסם, זץ י8הב ר• אלן דעב בלנםעמלש; טעאסשר, אזוי אויך אין עקסםאםףטן םעאםעד װןרם נע• ס^דערש כאעצשיע א־מלסםישע םײשטג־• שאסש, א־יבעדלעכע אין אלנערלעבע, 8בער בעת אלן בלנםעמלמן ט־גאשער דלנם דל אר• טיסטלשע שדסטג־ישאסש ־עם טעאסראלישן שזישאלל, אלז אין עקפשאםלשן מעאטיג־ דעד א־שיסס טשיעבד צד ד־עב טעקםמ, צו דעפ אלגהאלם. ־ש־ אקםי*־ אלז נעצװאתבען צו שאסן, אויב כלשס א רע8ללסםלשע, אלז 8 רעאלע סלגוד. דער סלנמ־שטיישער םעאטע־ װלל נלשט װלסן ס\ן רעאלן לעבן, סון װירקלעכקדם, סון אלדעען און •ר^בלעםען •אלם אזעלמג - דער עקזאטלתמ• םעאם־ג־ לעבם םיט אלדעע, ראנגלם זיך פלס םענםש• לעכע •**^בלעםען, און דל מנעגףסע •ער• ז*נען ס^־קע־סערן פלם זלך מךצע װןלט• ^גשויאתגען * 8©טער =זן 8ל*? - משיםםלענע, װ^ם זענען נשי8ח אללביקזג• אלן דעם עקסטאםףטן העאט־גר די8ם זץ כצענע װלדער אויסנעלעסס ו*ן אויסגע־ שט־אלמ. נ^ך דער װ^כעדיקײמ סון דע״ לע־ כ^נ׳םענרעכקדט איז װידער נעקוםען פײערלעבקײם, יזם־םוב אויף רעד בינזב גרויע װןנםלעך זעבען צעסאלי^ די שט*ב• און הייס-בלבמדס דעגען *־8•, ברילםע ד^וץז^מן, װײסע בליקן, םזבםשן און נע״ םער, תרוח און תקופת, רילמל און ר1יפ• ד*ם אלץ איז נעחץךן שמ^ף, בױדשעמ מ־ דעם ^קטי^רש הארץ״ פ^ר זײ;ע איבערלע• בוגגען אויף •־־ער פידב אדן דער רקרשטיק• םער אקשי*־ ד^ם םמםנד או*סגעי8כט און זײן ת*-ץ ה^ם װלדיב■ אויסנעבתיזס םימ ליידנשאסם, ■אט^ס און עקסםאד• * פאסן׳םעאסער. סון דעפ עקסםאםישן םעאטער װאקשם• *-ויס דזסד םאםן׳טעאםער. ער אלז זײן שטא־ק פרלסיטלװ אויפקיטגן די משטאלםן״ שירדערו;: אלגם בבא־ביך. טלסןימאוץוקטעדן אלן תײנגדקן ײן יעכען אלן בבא״בוך אינ• נ8*.צן;־שמ*. דל דגשטאלמן יענען ד׳יל• ןצערניג פאנעקעגען, ר$פ דלנען רער סונ^ג• , דעדילקרתנ םון ד־ג־ אלנמרלנע, *ן יל אינ• מ־לנע אלז אלן יל*־ 8 ריטעריסודנ־ר, צו | רעלכן בען י8־ף ־^בן צװלל צדדיס, נישס י ב־גי און;ףשג־ לדנ״קיג־: דע־ צ-ש־גרעך יאײ ־ע־ צ״ש־־זג* שיז 1־?0חךלק־ םורנלר,. סיט טדםיאט־־גש םין אללן צ־ ־ער ־*זלקער צ־ איז ״?• פ^־למליוער, דער *־וםער, בםילא ר־־;־ צר יבכע־ - דל םרזנה םון די .בויזיװיב.,. *בעי־ אזן תוך זענען ביירע צדדיב שרנם דעיבלקן נײסטיקן ױי ־גטלשן לײב -^;*םן. בלר ד׳^בן 8ײ8 דעם ■8• זלהל־ אתז סלמסאט־שן צד סון כב*, דר ־•־;ה זײן ג־גליפטע׳ אין ־ללערע סרײנם,- ד־ג־ צ- שכ-־ אל־ 8לץ. װ^ב שמ*גל© — ײי אנמקענן. א .בײזװיבמ״ אײ 8-^; -'*קאברון, ״*ש א״ד אלן תוך נלשס ע־נמ- אין;ישמ איידעל־ג־ שון בבא. אלן םיף בו־; ןײײ *״ ~־ *■•=■־■ ם *י ״ד *ז פ#ק*ברי:ען ױןב בבא ב#ױלון *־ ם׳מן * תר. ד׳ונענן >וןו *ן- ■#ױם־לן י#נער דעד 1 ד׳ו־ב-בע־-ב-ב, דזןלב-דונם •יעקי;. דער| רויאטהעל- בבא א*ד שי*ן װלט נישט םלם סיע-עמ נעשללדערט: דער ,סרושער״ בבא ■ איז בטבע 8 ב־עטג־, און ס־גרל״ן אלז אלס! חזשד, *ז ע־ שםאסט פי־ן •וילן (שזין םל©1 יא־־ינדערמער צוי״ק ר.$בן, װללזט אויכ,ו פײר־ש־ג יל׳־ן רגהאט 8 שב 8לפ סרעםער^ן *ג־ איי אויך ניגטב אכזרי־הדלק, *בעד נע״ טריל דעש נלויבן און זײן נעללםטיגר. דער! ללבע־ט^יגנמ אײ רגשילדערט אלן :רעל^, ש^־ף-שלירשכ 6ײיגן׳ 8] קײן שמ נזסטןי קג־ 8־ער .־*םאנמלשער סארטלסוגנ, בסילא אלדי אױך דל תעלדין דדתײנה װית־׳ק אלנ• מערעמכם• איר ״^*־קע־, אלנסללנעיבײס*.1 קג־ שטר־ך אלז דל מדדשאסט צי בנא• 8לעי י־עליז ע״ימ״ן ז7 כםעט נלשט אלן םאד״ לי'ף *1 י־ץ^מון. זײ דעדסייגןן בא— ב*ם ש^מד אונ׳ כוטר. װען *ג־ דעלכרט אלז קיין 1 טענש קיק גשד/ - דער קג־גבט דזג־צל־לט ו דרחײנהן ישון רר אלף בלו אן דר תױ״. בבא ־ערדאובש ילך׳ 8י ער אלד נ־גקוב־גן צ.־ב חוסה-ט^נ ם*ן דד־זיינו? און סאקאבדו• כק, און ז^גמ: יצו ברוביב ױשב־ב װיל אלך קו־םן״• דער צדללמיג־ לל־ב ר״^ט ■*ע• קונען צ־גריבן ״קנד את׳ .לשמ״. עם קוסען סאדרוסוננען וע־ף שלב־־. ד.שלך, אײף שבשון דיגבור. - דדאײנדי י^נט צ־ב ■אםםוך״ װ^ם סיןכט איר 8 שענדלעכן ש^רשי^נ: יפח שפך וזב־ך. >ג 8*. װ. 17 גללען ביר אלבער צי דע־ י־ללן־עב• סעטלשער ^■שאצונג בינש בבא־בזך, דאיף םען קודם*ל דע־ם^נען, 8י ער אלד דעד• ש*;ען בלש א בעל^־יע, סיט 8 :״נו;, װןנן דעלבן ׳אליהי בחור שרללבם: ^בר דר נינון דד דא דר.ײף װעחט;לן ־ען קי־־ן אלך;לט געבן צ-י ס־ שטין, דען אייג־ קענמ במינה אודד בזלשה (ס8לסעריש*8 ז$ דלל אלך אלב װאול דיבן בלהולס־. *בר אלך זלננ עש בלט אללן װעלש; ניי׳י~ קך ער ־ר־־יף =8כן איין בעשרי־ן ל8 הב ער י:ק• ם״] ד*-.? איז8 כםדר נעדעגקע;, 8י דער ׳־ץןבא־ אײ ב^שטיסט געװען צ,ע זינ• נען, ציב רעצלםלדן, גיכיג־, װל צ־ס לעזן. און שזין בירקהארדם אין זל; ו־ענעםאנב• בוך, רעדנדיק רןנן ■ילסשל איין כ8י8רד8 (16 י. ד״י באבט אויסםערקז>ןכ *ז ידע־ צו• הערער ה^ט נאנץ אנדערע ^יערונבען,. װי דער לעזער, אין אז 8 סישעיע כמ־אקטעי־• שללדערו- ק^ן בלויז אדבזיאבן דעם איי:• דדוק שון דעד רעצלטאצ־נ. דער י־עצלטאצ-ג• כא־אקטיג־ סק דעב בבא־כזך •־■*מ *י״8 8 שי־כד״ צו דע־ :*׳דנ־טאלםןסללדע־ו::, און נ^ך בע־ צו דע־י ק^נסטדיקציע סו; דיט^ר אלכב בוך. 8) סון אד״ךע* הײנמלקן שם^נ־םונקמ און :עשבאק פדי דעדװלדערלעך און ו לללופטעם^־פילן דרלקן זלך איים אלן רעם ש־והען שע־-בלמט, אין דל רעללניעזע >כ• הויב♦ און שליב׳בסד^שן, ד^־ט, ראו דער ר^םאן דוידשמ זלך ציים םללסםן אלן דל אי':ו• 6) *לן דער ק^נסםדוקציע די^בן םלר אללנלקע ילרלשיזלרנדיקע *רוודן סון אליהי בחור: באלד־ שון ^גהויב װערט ״^ם 8לט• יערן סין -עס דיערצ^ג נדיה^ן אין י^ס זוכן *ן 8 יתנ פללדל״ ר^ם ,ז^ל אים ל8• רעסקן, דערצלללט און ציכעגעבן לוש בלכ־ב איא 1-3, ד*ן קים־-גן אלן עטלעכ־ג ערטער - פער שין ^;חתב, - םוכר• סטד^םן: (8 שםל״נער: .ררוב ללבן דדג־ן אלי זי^לש שויאן. װאז א*ב נלףק קיםט סון דען בלזן װײבן...״ 8יער: ,דרום ליבן הערן נעדעקמ רראן. װלא אײנש הערצונן זון ק8ב צו זילכ־ 80בן...י (לוש ■ר^נ). ש*עטע־ באסאנמ זיך דעד םחבר ביס ק^־צע באלערנד״קע זאצן. *די ז^נט :רז^ז אתלין סארן טיים: יעש אײ *־יילך װאר. יי 8לטי ש*־לך ודע־מד םון;לט סעללן. עש אלז קיין מע ד8 קלללן געאוג•/. עט קוסם אינטר דער זהיז״• <י8= ד^ץקע שפ־לבל^רט אײ אגב שא־אן אויך אין דעם *ידישן ארטזע״׳־^באן אק אלן .שםראל־בוך״;4 ע.). •) ני׳שס אין דעס דלנם 8בער דע־ ־שרעדסתקט סון דער ידבעמ, װעלכע ר׳ אליהו ח^ש דודכנעמבט, בסדי צי םאבן ככא,ב7 שא־ 8 ילדלשן ש^ל^יר^״ ט^ן. ער ליעז אלן םמיל, א*ן דע- אויס• ללינהג, אלן דל —לש־ש^לקםטיםלעכע דןנדתנען, ם8רנררכן און בילדער, װ^ם באגלילסן די :משים ב־ן ד• העלדן. װןן בבא װןדם דרתיתהם חתן, נלם סען ד״ 8■ שזל׳םז^ דער נראף אונלין ס^בט אוים• בערקדאם דעם םלך א־בלנײן, 8י עד ת^ט :עםאבט 8 שדעכסן ״חיתין״״ אויף י^ם דער בלך ענמשעדט םש 8 באפר חז״ל: ,אתיערי ־יײן תב? אי7 נז/ףם. םען י8ל גוד אויף אללן קרן מהן. װאז העלםם דער יחום סון אלז רער בבא׳בוך;לשט דער ערשטער ילדישער י^סאן: -! דל ק־לסטיעבע באשא־בוננ שון דעס בבא•: בץ־ איז, אש־/ נףשמ 8ן אזיע^גלשע, װי 8 שםללנער, *צן 8 ״■ארפישאל״, נ^־י א רײן׳טא^לשע, די ג^םלרלענע *8־ב שון י אן ע*אכ, דןןב איז א־יסלג־־קאבן אלן 8 קדלםמלעכער שב־בד״ םין דעם ילדישן בבא״ בוך דערדלמן פלד זיך שון צװלל װןלסן״ דל הללדן, װעלנע עם דעפ־עזעגטלדמ דע־ בולטאן סון בבל און זלנע סקו-־כי^ און אלע אנדע־ע, רןיכע זענען ק־יםטן• >צ*ף דעס ז^נם בזים עדות בלויי אללן עפײ^ד, נעםלעך דער, אז בכאפ שארברעכערלשע ם.־טער װערש סארטרלבן אלן 8 קלו־כטער, סון װ^ם ם׳אײ קל^ד״ אז בבא און 8יע זײגע סקורביש התען ק־לסטן. נלײכצלסלק ממינען םיר אין דעש אסשםערדאכע־ דרוק״ *ז בבאס סרוי דרװײגה ס^בס אויס• םערקי^ם איר ס^םעד, *ז אלדע בץדע זין דעגען נישט נעילדימם1 (אלן דער אויס• נאמ ײ^נ 1767 ת$ב איך דעס *־ם נלשש נעסונען). חשו־ לעצטער •רס שטלסמ :לשט סלס דער נאנצער ג*8יךץק םון דעם יידישן פחפד - § טאקפדק״ װ^ם איז כארמקטע־לכ• םרש ױן םחנדלצי^געל ■*־ 8לע 8לש• יידיתמ איבע-זעצתבען. אליהו בחוד יזןש נעסלעך נעשסרעבם רי נ>תצע .־על־נ־ג• *־מנע •^רזעצן אין 8 ניחטר^לע סלאך, בנץן איג^^ר^ן די ק^קי־גטע רעללניג סון בבא און זללנע *ײינמ, אין באננמזתען זיך דערמס, װ^ם ער נלויבמ אלן נ^ט, מת דער םולםןןן צ. אלז 8 הללד. קור״ך :ישס סמריךדישן דעם העלד, ןבע־ אויך נישם ^נםײםן דיחעקש זײן קץםגהמו^ 4) שוין דעם^לם ה^בן ^בשר עקזים• טלרם ס־אדיציןנעלע יימ־לילסונגס״פןר• סולן״ װ^ם חןבן נעח*ט םאי 8 צלל ללכ• םש״ צו סאכן די שםילשװײננדיקע (און ^שם חרעוסתדיקע) •שדה סין ־עד ײדי• שע־ *־ובער סביבה םיטן ק־יםםלעכן .קו.־צזלללקן״ ־ןמ^. דל ־׳8*לקע איגער• כע סלערלעבקלט אײ נעװען 8ן 8ג8כי8״ ע״זם. עד אײ 8לז^ לו״ם זײן באשםיפתג אין א״ײסםלרינג 8 רל-לגער 80לקם״ביך. דלששד כאדאקטעדײלרס י״ץ סר^נצויזל• שע ,דןרפיץס זללער שטןןרק רעליניעזע באשארבת;, וז^ש איז גאטידלעך, װןן מען ־עדש^מ זיך״ אז ־עד בבא-עפ^פ איז אנטשסאניגן אלן דער צלט םון דל קרייצ• צתן, סון 8 גרזיסער רעליניעהסר במנײסבע• רלע, ױן יל ק־ליצצמן שסלנלען זיך בולם א*ן אלע שראגצויזישע :*םחאררב ^בעד *ויך -י •־טיש פון דעם שראגצױױשן בבא• ד^פא; דענ־ען שמ*רק קלע־יקאל, 8זײ• *ז ש׳איז ^נטשט^נק דל חשערדע 8< די גוסחאוה סון -עם גנ־טן י. ד״ זענען סאר• ם*סס סון גלםםלעכע, ם׳ק^ן זיין, בבד• ^מ־כצ^זײלטן דעמ עס^ש םון די העשש סון די ,דעלםל-שבע װסאעלשרן. (בכלל ה^בן דל גלסםלעבע נעשיילס 8 םײיפע. אסשר זץ :ױעסשע ,־8לע בלם אנםשטיין סין •־*׳ צויז״שן ,־*םערלשבן עפאב^. אלן רי אי״ כאליענישע דעדםיץמ *יז דע־ רעללניעזער 0^&ענמ ^■נעיבראסש בײ 8 פלנלסוס. אשילו;בים־ס^םענםן, װ^ם װ^לטן םאר• שם*-קש דל ס^מאםטלק סין דער ^קצהב װערן רעאליםםלש אויסנעללינמ. אזדי צ. אק דער סרן^צויזיישער רעדאקצ״ע אײ בכא אלן דבשק בלש בולסןן נעבתדן״ אין םים 8 נעםלעבן נם םיולן 8י8■ זלנע שסריק בעח דער איס8לש:ע־ יל^זם בבא אויסדבבו;-ן און װלל;ףשט ת^בן צו פין םלש גשי^ *) שםעל; םלי ז7 איצם בלויז שישן ב^דן פון דעם י7ישן בבא־ב^, זעען םלר, װ^ם סאר 8 שװערע *יסנ^בע ס׳אױ נע• שס^נען ס^רן יידישן םחבר. ער הןןט נע״ די^ש פא־ זלך - אש־דו אלן דער ,דעלטלע• כשי אימ^ליעגישש- - 8 רילןיקרלסםלעכן ע■^ װעלכן ער ה^ם געדארסם איבער• נעבן דעד ילי־רשעד״ 8<זי שסדעגג רעליגש• זער נאס. אסז״ ער ה^ם שוין נעד׳68 80־ זיך 8 םין טדאדיציע, װ^רום, װי נעז^נם,