Literarishe bleter · 1925-07-31 · 65 (31.7.1925) · p. Seite 3

3 ל פ ט פ ר ש פ ל י ט פ ר א ר ^6 65 < ראפסאד.) - :׳*>־ מ;זגנםעיע * ב;סר! ם׳איד *ןן א*ס גדשט ג־טע! א־ טען ג-אבט א ד-מלבע גמכמ א־ן נמן דעז;ײםם קײן פעילד- - כ׳האב א םןסערע ד־גרםדזידן. - א:ך - א העגםערע צעברמדקט. או-ך א ־ב־-ײעל־ע עם רר־־ס! א ז**־י*עלע עב דד״יעסי - יאג אב-רבע, קוכ *הער! בלזס א םעט־ס, צז א ס־ײ־ר ו ח*=ם שןדפ־דט או;ז ברו־ז אין װאל־, צי אפ־סי־ ־ט־־גפפס־ אינז אדן גהגוש ו װאכ־־־שע קוקםטו און דו •סודלנסס? נדר געשערט;ךשמ דײן סיד- האכש אתז אםנעקויםש םאר נעלס - :עש צה־וק דאי ־עב ברעכען! אין דעד ױי־ קוקש ױך *־וש או־ף ד־ א־רארסע קבר־ב אק - א םא־ בעגוין צ־ ־־רעד-ד און א ג־*ב *רײן דל;ענל. - שאשע ער-! עםן אויף דלי״ע םאר־שראבעננ א־עםכ! כ׳-ער דלך בי־שן שלס ײ צײן! כ׳װער םזן ארש ג-עס אװעקגיין 1 האמ דער־־שדאקן זיך ד־ ערד. אײ איר *שי־כ גערןר; װ־־כער. גר$במ * יי-ר םלט די העגש און רי פו־ע־־ש םלט רלדל. א־ל םעםרײגן א־ב־נר קעפ די ארסע וי־פ*־•םכ־טם-, ארן א־־אפנעמ׳־ײכ-ט ־טנ־• םי־ן א־רע ־םדידד־קע םל־נר. און די *־בעס הזןרש ש.״ין װלט. א־ן יעד קשד אלז שוין כצכן... אז עם;־מ עש;ײשם א ם־־ף דל אלכדנ.ד?ריד-םכ*טםד, אר ז־ םאנדשס עב נ־־שע *־זןם שיש א ־שכײ-זאד־עדוכע. :א־ א ־שדינדל דורכן װאד־. אזן שון קגר קײן זב־... - ״אכל־, בר־-ער. ישסערן ם־ם! דאכ־דשע שמײס אלד, װי בןךמדוידן 1 זעם! א ײ-ר ג־>נבש #רײן ם־ס די הענמ שיש דל ד-ײלע! זעמ! א ־ירל שלאנמ דעם קאפ אן ד• אידארסע קס-־ם. ־ -?יט אר־־נברעננען מ םת! עם־״מ ש׳קבר *־שדאר! אל- -עי כאכן א נע־עש; העם ב־ת-ה־יב צעטדאגן װעלכער *ל- איי דאב נךםט יאי־ צ־ ודגקן זכית-אכוה? נושע שענס׳ישן, הערפט הלר שיס! כ׳עדננק םי־ן םעח־ר און פױין װאקן כי־־עי *־.־־= ־ערנױן צ־םים, בןןדא־ קלױבן נדכ־ת! א־ן םען םןן-נש שזין און םען נרןנבמ. אי־ן -ז>כ ײדר האמ נעפועלמ. צ־כ כ׳אור הןןמ םא־קל־ננען א םאי־יאטערטער לד־ע^ אדן דע־ סת האמ א־כ נעהערמ שזין םון קכי *־שדאר אין דל הלט-ען א־ן דל דשסעניעב האמ םארק־עדשס די חראםאדע. דורך *ארישטז־עטע שויבן םון דעב שט־בערע דעם םלנםמערן :לאצש ארלן די בהלה םון או־םנאננ דעם תיםן. אין -עד ו-יד םאר די בילדער דאנמ א תםילד ידא גלנצלקע: ניב׳ א, םאטע םון היםל, דןןם םענלעכע ברוים אי׳גז 1 ־שס-ען פוהג־ישע משאבאטעב אזיף דער פא-*אגע ־עד רייםעגע־, :אך;דצמ םרוקן םון דע־ גאכס, אלן א ר־סשקעיע בלאםע. ערנעין קאפעמ אן דער װזךנש און סעלה-נרחמ -אם בהפהלע אין אלן װלנקל *ן דער באנק װלנקט א־ןןם א םרית־קטן. ם-אשען אײף באדד א־ן פא־ת אין או־־װײען שןפדשטײנש־םע, דא־ט צעב־עכמ זלך א הארץ - א ־שטלק אךז און צענייס נלעמ. - ר־נםש•, א־:דשע*ע, אלן ז־רערד, אויף די־ן קבר װײכמ קיעע־ נלעמו או*, װי סרן^מ סען דודך סענ דעש םארם־ור־ע־״עם װײסא־ן 1 או־, װ־ *כלעפט םען אין װענ אזא שװעדלנקן פ־&קערע, בירנ ארױף, ב>דנ ארו־ף אלן ■דעם הארץ אלן -דעש ק־אנקן? װע־-זסדג ישטײט עם בלל דער װאגש, אמי םלנםםע־ אדי •שדעקעדוק?! - •שטללער, ־שטירעד, ללב װעלװעלע דאם קים אי־ ־יך באדאנקען. - אויירײ, אימשעלע, ־ײ? םארטרלבן םין קנג־ •צוין? ד.אסש קײן תקםה;ךשט, *דלגט, א־ן נײסט זי נעבעך, זוכן? - דארםטו, װערװל, פאריך־ים־ם זײן! םלמ ד ר.לרף, א לויב דעס אויבערשםן, האבן :עם־נען םלנע בײנער וײער זייילל־ ^־חה. דען, זײ װ־כן, אז אלן װאלד זענען קב־־כ;י־שט קײן ודשדמע אהמער ארשע םצבות ליגן קדועױם * םזזודים• א נאי״צע עדר. יידן, װי א לאנקע א נ; <שעמע אלז רןךש או םנעלײגם אין צייל סר א םארצײסלקכר נזירה. און ז- װללן נ-שמ ארײננעםען, ך• ק־ז־שיס, די אטאליקע אזא פ־אםטן חי<קיס׳ א ײד סו• א נאנ״ן יןץ• #:לשטא בײ אינז קיין םלאץ ס<־ן פשימן ישדאליקן! זןןל םען שלשן די ערד םיה אן אײזערנעם פאנצער!״ האםטי, םלין טלעד װעל־נל^ נעמון דלך ניש־.;טש זלן. און עם שדײען שוין דל;ברים און א י$מעי םא־םערמ זיך: .־עדער ילד איז א קדוה• ו םיר קאגען םעי נדשס! ע*מ שוין 1 עס צערײען אעז אל• בייט רי נעשפאשענע הערצע- 1* אזוי־, פלן טייער •־קדװןלע, װעט א ילד כישש םא־םאלן זיין. כאטש נעשמארבי אין חול״ כא־ צו קדױשד׳ נעבױרן. און, װאפ אילן ילד ׳דזאמ םא־םעלט, װעש א ציװימער ײד ששלא זיין. און ס׳והןס ד־־יק זײן רל ערד.״ אלץ -־דך ילר־לשע קברים... אין דעש מינקעלן װלנקל קרעכצן שטללערע און ש־ר-עדהג דןןרה ־אם אױםנעסלאםש א םדעז־ קענן נםזףר־נן -עם דויסן. ךדײצן פוײנרי־ש־ע ם־טש־ -עם קופער־קאפ אין ײ־בערראג^ - :־ב, $, סאםע *•; היםר, דאס טעגיעבע כרוש אמז! ו ק ב ר י ש ר א ל - לאזם אלם װאיען, רלבע שענכדשן, םון םללן איסגריק װילסט א־ר נישט זעמ, ער צ־סערס םא־ פללן װאגן, ע־ האט;אנמ -עם טוים דיש-שפלדם.. און דעד יףר םארצײלמ א נמשד״ נםראדיק און או־סטערליש, װל אדי אין שיםן םט־גפ נע־שטדאםמ האמ אים דעד אויבערשמע־. | אין, נעלאזס יםיף גאםס באראטיאין דתיםן םערד אין װענעלע, 1 ױצס דעד <לד בללב נױ אין כאנמ, - םול די שםיב םש פויערלפ - | און דעם ם־ג די סלם צי דרושן או־ף דעד ערד אװעקבעריומש, בל דער קנאקנדלקע־ קין ער זאגט אלט תהר־ש םתיעדלק .״און ארופ, אויף םײלן װ־לם, ׳אלץ ט־א־שקע םאהילניקעב, אץ, רוש ײד־שע יאקאנעם מאר א םת נ־׳שט רארמן לאגג... נוײם םדאסשן םיט די דלאני־מ, רלבן רל פאשלרי״רצעכ אין, צ־ שטא־קן דל םהימכ־ה, ציען זלי דל נארשעלעך. | - װללםמ א־ר קײנער, רלבע בענגדשן, ם־ן קײן ילדלש ״שוב;לשט? - ביז צו לידםזנר הד״דעדס םייל, שלר לעבן װלים און אפנעלײהש. - לללנ דלך ־שיאםן, ב־-געד ש־ננבדש! דל גוש ברענגט א קישעלע. נאר דעד *־ר דאט זלך צעקראגמ - א יאםער םון שאװװאנרסק־לס. %םער קאצלזנע אלטער האציזנע א אלבע־ כמעפעכ ם*דכםורעםע, אדם*חדאשונדי:ץג חאמ א *לדלש םעדדעלע נעסאנמ בואי״בלד״ , און דש־ הלםל-פעלץ א נראער, א וראטאױעד, א צעריבע־-ש־ ראבז מה#לסן אדן *אלן, אלץ נידערלקשר אין םאלן• #אזו• װללס םון אונדש־.הי־םעלע! אזוי װילה םין אונזער נעםטעלע י ~ װאו יישדאל־קן םארםידן קאן דאם װלםטעי םשא־םען! א־ך ד׳אלם שװעדן דער װלגםער קיםמ! איך וחאל זאגן, אז עם *־עםםלט שו־ן! זאלשט בשרים כאשיש אהײם או;ז ברעעען, המ־צעדיקש- םאטע!״ *־ םאלנ שלך, *־םשע״ ק-לך אל פעלץ אדײן. םאדאן א מדאפן םאלד״עס, עעכס ד־ך או־שישי׳אםן און .-ירכשװשן, ודעםמ או־םשםײן א נעזהםער. - שמ, כלעבן, ודעלוול, נארלשקי־ס! מזי־נמ איז גאר קײן םעלה נלשס. בלל :ךד אלז שבה ש־רה הײנמ. בײ היז־ - א פ-אסש־ג־ ז־גמ־׳ק און עם נלעקלם זלך ־ידך םרעדערעך דאם תםילהײלקג;•נעל־׳ג א ־לד ראזמ אפ דל רישעלעך, נש־-־יקם־ש און צעבראכן. א צ-־סעד, םון ײלן *עלץ אד.ײכ, אלן הײשעד רחב־ת ליננדלק, שכ־יכרמ צי דער כבא־ע און עד רעדמ צו דל שלאכיס: - אז םען שכזטסט ראך: :עק־םען אלז םש־ח קײן אװארל-ואק צ־ מאנצן שבת׳ש־דה שלמ די םו־בעלעך בללש נזעגבטער^• - *־, אלסשע, כװעל :־שם או־כה>דשן ו אוי הארצלקער, דזש־בארלכ דלך! ן דאב .־ע-בט־ דען! װאם פלאפרבש־! דו שרש׳עסט האך: רד ברענבס -^ךז | #...נענא־שט ם־ן אײן נס־הלע, :עםאדן צו אײן .־בי׳רע *־ן ש־תםותד־ק :עחאגדלס אלבער םלף ראכײ ארן רײםן..• א• *ץ־ ױ־ר -אך כע- נרשם, גאטענ־ו, װי ברענגען אלש כאמיש לעבעדל;: א —ב, :עבע-, ש־ס ק־נדערלעך! אלך םו שלד אן א שזדשד׳ ד ו 1 - םזג װעלװל, בלזם א ײדענע. װי פאסש עב, י־ו ראיבט ־וײנען נא־! י אש;לב דשע ם־ר ־ײן ד.אגש בעבע־ א־ן דאש־ר בד יד־ ••עיו׳ אז, םאשע־, זאל ד־ שעה;־שם זײן, ױעדס ם־ט א ־לדן װ־ינלקעו־, -עסטז;לשס רתן, בלז דו ברעגגםמ;לשם פ־ין נעב־ין צו קבד •שראר. דר הע־סש ן - כדאימ בעטע־;לשט נעהערמ.י - דו נלםט א תאגמ? אש האםםו זל. - א־צט העיף־דשע, ברידער, זעצן ז־ך און העלםן םלר זאגן ױדוי. א שא-־ק־ן ם־לשע העפד בללכ ל־יב! סניז װאכשדלק און פ־אסש אזו־!.. ז־ך אפנעקלאפש ער חטא אלן בר־סט. דעד ת־רדז ל־גט א פידער. - כ׳רער :־שט דוען, כ׳װער;-שמ ש״אםן, ביז איך ברענ: צו קבארה א־בי און כש והענם און םים די צייינער רלםט עד אילן זיין בעקעשע. גויאיס שםײען און זײ סאפען, םוץיע־יק-םידכפחרעמע. און זײ חאגן דרך א־ץ םא- דעב ־ידגם װײ-משדײ. םדעט *־ױפ דער אלםעד ױ־ - א קופעד קאפ א־ן ױלבעד־ראם. און עם גלאנצט זײן דז־בע- שםערן, װל אן אוינ :דזםבהדיק און עד ר־רם דעפ ילד בלם אקכל, װלל ויין רישאק םילד׳קדן. - העדידשע ום־ם אן אלסי דד-, אברהם־שע נששד דו! דא ני־םם װײם, א קאפער :ד־ר, א־ן אלסן ו־אי־ אלן •ײצישן שםײען שטל־כזשר םון םארצײמן, זעמ עכ אזש בית־עולםדיק אלמע שסי״כער, נרויע הסי־כער, םלף אין דד׳ע-ר דײ ולצן ש־ין. צי םין ײדן, צי םרן םאטע־ - אבע־;־שש באםלסטע. דאן שמערט אן ־ער ילד צװײ אוינן האםנד־ק און שיעקעדיק קיקם איץ פניטער ארי־ן אלן ־לננערע, אלן עלסשרע א־ן דלן האעו םאדקרלכס אלן בוזלם, שלעפש *י־ן -או־ם א זעקעלע. - :שע םעעדשן, קוםם שש ש־ד! איך נלב אײך נאר םי־ן נעלט #•חגק! נ-ן א־ם װץמער, שפעמ בײ :אכם, םון װיר־ש שט־ב אין װאלד אװעק? ןאן פין הןקל אין או־ף דרערד עס פארן רענדלעך קל־גמגדיכף אויף דעם ייד איז א דהםג־ת, ־אטערמ און נעװארדעװעט. - יאי ער מימן הי ז.אקאנע=... - ניבן;אך די ייגבעחנ• ,_>4 אץ די אלמע שטײען צי. אז נלין - איז הכליבכלרלק, וזזנ- לעט אפשמײן םזן א .־ענדל? רעבם א רא־ף אויף קןפ־קעם. ...צ*מ *ין ©ויעי א לו-ה;אסםיק-דליכלקיםמקלדלק אין ־ד^ן ־ידן שלס זיין גדז באבלי־ט א דארף םש לאפעטעכ. אי׳כזשר מתפעס די סױ־כסודעםע צװי־ בײזע כלב־כ װאיעװען אין יאנן זץ־. א>ן בײםן דך און ר-פן דך - ןפדי װינםן. אװעקנעםלומן ב־לגדלי^ צעדיקנעםלו־נן וזאיעגדחק דל כשאדע דיאמ דך אויבנעשיילה א נעלע און א בלינרע.;אך ש״איקעמ זץ אלן סאנחדנדש דאפ אפגעפארעמ םערדעלע, די רערער - דמם דך - דחיען זיך, רער װאגן .שםײט םאחגישוםמ. א חלל אן * שםח שוין. דער רוח נעסט די ערר מװעק אײ :אש חאס זיך םון סמע■ נעלאזמ, בעםלנען װאו א ־שיכ. אלז סעױ אלן סטעפ קײן נאמ נלשסא-אײ השר אין םטע• קײן מאנ נלשסא, רערװארנן װי א נםל׳ע אק בלב־ש םאכן פלישדז• אין דאגן זלצם א יידעלע, די שטארע אוינן אנטממעלמ, *ון הלנטן ללנם א בר׳םנן און פאר די אוינן מאיש עפ. צל שמילם םען מיןז ללע: מען עדין ז אלן הארצן עפעב ־־רמעמ נאך, אן עפק. י־או דל בײנדעלזק- א קנידה וי־עלן *וילן! און פלוצלו;: האם דעם ײדעלע א בליץ נעםון, א בדי געמח• י ,דו דוסם נישם, ביז דו נרענבסם נישם םיין נעבײן צו קנר -שדאל ו״ ] א שט־ץ נעטון, א רש מםון דזק איםפעם םשר-־אין<ועעלעב. דער *־אטמ - יזאש םער ק־ין של־סה;לשט , דל נאכמ - אײ סע- נלשט ס-וילעך. דאב סלש ער כשן שםענעלע, װאו נאש חאם זיך אװעקנעלאזט. װאפ *־רמ אלן סםעפ א ילידעלע? - א םז צז קבר ־שדאל. ב ששללער, ^ייל, אין שפאלס סון אויװן, קעצל, וסיסן פריסעמשלק ו םמ-בל ,־עדל, דרלל דלך, שפ־;-ל, קגאק און סלאקעד, ק־נעל^ האמ א ש־ועדן שלאף די באבע, תפיד װיינם זי, כל־פעמ זי. דדי־ דיין שפינדל, קאכושרלגע, זע דײן חלוס שפינענדלק. בץ די ריזיקע קנאבן *ון דל םרשי־שע דעבנעם או־סן ס־.ײ לינן סארסײעמ צװי־ פא־ סלעפעלעך סארנר־נםע. - *יע נאר זד#ײ׳ ס׳אר א װאלם! אדי נץ און אזױ סרעםד־ איז אתיעד גאכס, אתזעד דאלד! צל עם ברזצם נלשט דער װינטעד? סיל דער עדעוד, א, דידז, רידו, צלםען דך, בהקן דך? זע, די בילדער םארן סלעםל סון ריין תסילה שדלצן יש־4 און אין קויםען זיצם א שװמ־־צער, כךאצט א פ־אטע ם־וקענדלק. און אין לאדן די זאוה־ע קלאפט מ׳ס סלינל שייצ־קזג - אוי*דײ, שאשע, פ׳איז שלעבם י איך *אדמ־אנ :לשם דעם תעמת 1 אוי-־ױ*, כאשע, נלב *רעםן, אדעד הלם דײינע בײנער! — שסללער זאענײ, זיל װעל*לש! װליל דע־ װלגשער נעסט אן א־צט! װעםם נןך צץט דאבן צו ב־׳יכן און סאר הועש־ צו װיינען^. שפין-ױמ קאנדע, קאסעוץנע שפין דיד אויפ רןן האסנתג. *ון דילן *אדלט ױעדס א זײד און סון דילן לײן א השה־קלירד... - ד׳ידו! רידו! - שםיים דאם םיידל, אומן דאד־יק - אסענע. הערסס? דעד ר״ינם האם דך נעװא-נבג *ע-ד אין נארטן םמעגען׳ אין זײ שארן ײך באדרערד־ק ש*ט רל נעשײכסעגע בייכער אק ױי •שלעננלען ולך און קדלבען *ו דעד רו־סער םצבה װא• א־ן הױשך א-ן אי ב־אג- ײעלכז האבן;־שם ק־ין נלײכן שטײען פויעדלב נעפעלצם אק די ג-אבן א קבר־ נעסט א חאק ד״שר אלםעד דיד און קאסיע נעםט א ססאלע׳קין, און, סאפעלצסע, און, באנװ־טע - אויב א ננב - װיי איז אים! - בײדע נילען דל אין נארטן שטדײטן םלט עםליקן... שמ־־ש א ייזךן, זלצט א פעלץ כלם ודיכע באדי א.ץ פוגיתן. און א יידל אײלט דייי צו. און א ילדל אמ צעםיידן אײף ד־ א־דאלמע טצבות: פד;טהן, פד. נםםן.-;א־ דל ארבעמ -;לשם *ון א־ט און דל ױיעדלם מסין םלדע אץ דל ע-ד האס זך צעק־ינט ט־מ ד־ *אחישא-זסדטע רידלען. - ו־ער זשע בײטו? אויב א שד - אנ^ויף אלן דיין באחעלטענךש. אפנעהלם סון בייזעו־ של־טה זעגען שםלבעד סואישע. אויב א כענפמ, טא קום אױין, קײן חאלץ אלן אױזזן סעלט אתו נישט. װאפ׳זשע זיצם א םא־חושםער? התם, אװעק! װאם וואומבםו?