Literarishe bleter · 1925-06-26 · 60 (26.6.1925) · p. Seite 3

3 ל ע ט ע ר ש ע ל י מ ע .1* 60 8 צומ דױנבדק נומער ליק מיד צו א אנלןעמע- בוינן צו די לעזעד פוז די ״ליטײ־אדישע בלעמעד׳. בי ױ ן דעם דא־- זיקז פדא- פינקמ־- לעךאדש־ פיילןאקאונז ארײנשקן. רעזולמאמן פוןדעראנ- קעמע אין סך-הבלן ױעלן מיד אבדרוקן ו\ ו ו ■* א ן ו ״לימע־יאדיעזע בלעמעד״. מערמין: פ א ד פײלז׳ 15.י־ול*׳ פ א ר אױםלאנד 31. ױ ל י. םמעםיזם און עבודה װיק) ע (װענז לײװי ״111 ראב ־אמ :ןץנדגמ צ־ ס־ן םימ טשד א־ן ן :םשר, :א־ דאי נוף און;שגול העען צ*• . :!־יםנעש־*?*; אין איין העםע־־ע םאעםײםע | גא:צר,*־ס. װןנן :לשם-עכמ;למ רעדם ם־;ן י נדשס. אין ״ דילגע .עםטעסײםע׳ םאעזיע, : שא־כאנט ד דען :ײםט א :אגצן *ם ם*םפע םליצוח? *מינד, דע־ דזזנע־, ־*ב־ װאמדערבא־ער שםיגל שא־ נע־אגק ארן :עםיל/ 6:א־• ראב־ױלל ע־ ־עב ד$ײקן שם־נ־ באנ־־ע־ :לצן ז שא־-אכ שטערס ע־ םאר איב גע• זעצן, ־אכ ע־ םע: אםשםינ״ען א*ן ־אם :יעזט? ם<װ*ןם רעכגם ער, אז ,דעד רײםעד װאם םלרס אין היפר״, א*ז װ־־יניקע־ ־עים וןםנעששינרס צי .ין־ן, לי ״־זןכ דן״זם־. װאם קרלכגז א*ן :.־ןז?״ לא;־**ן ־יכם זי־ אז ער קעםםט שא־ן :ב ־ שין ~א־ט : א*ן דעד אההן װיל ע־ ד>ןס רארט רער:*־ע־י־•. די .איגזל״ילײם װילן איסםע+י״אדן ־ל םרינ-ען ש־ן את״ער םןע״ע, -,ארםן ײ :א־ ר**־יק א*ז נעקיםען א**םן םא־גאב :ייםט?א*״ן ױך, גא• סון דל עבו-ד. .א*ך ש־דב :־בט, *א:ט לילדלק אזן זלן ימטן ארט־קר אלן זאכד־ביך .8*1 צלם צי צלט״ - א*ך ט* א ם.*א•::״. ע־ :עםם ז*ך :לש׳ט ד־ן סלםרלט: ־ל מלכד־ש אלז זיין פםיכיע. םש*ד*זם', ־ק־ט• איבע־קערעגדם - ראב א*ז םא־ איב :ישט קדן םעםע :־םס קלן ב*:ד.. ע־ ־ארז ־ע־• צ• :־םם קיםען: ע־ קאן -ע־םין :**םש ארעדף דל ציקיגםם - ראב אײ ױלן ־ר*:, זללן רײיע; עקםמאז ־אב איי ײ־ע־ ש־־לם שון זרן :שפד״ אױ״ז אלז ט־ע־ םא:*ע ־*ב. אבע־ שא דערן ב־ן ריידלקן, ע־ זא־ זיך שאד־אנ־לע• אין א צ־ליטן םאגיע -יב, ײ״לכמ םא־ע־ן דןב, ־אב א*• שא־ א*ם אידםעג״עך: א*ן רןן ־א־ *יארט :עײען םענ-עך, ־ןן־ס א*;• זער שאעײע ־ע־ביל *ארר״ירן דאם םענ• ט*קע, דאפ פאנ־טעגמאלע, **א= ־,ןם זלך אין לייװלקן אנמםלעקם. ארן רליװלק אלי בד א*;ז אי־גע־ מון די י־ױלנלקע, לאפ ם־לן ד* ג־עםםע א־־י־ד־. םא־ זירעד *צאס־נג, אד־י־ת שא־ *ע־עם ר$דמ ן את־ײת :־םט שאר עםיצן אג־עריי*, :א־ שא־ ײך אלײ;. לײ־יק קאן #?װם״אוםן נדשס ארױבמםעלן קלן צי:נ ױלן אײנענעם םארעגמ, ר• ־אם טיט אשס אן אג״ער נ־ייםע־ ־לכטע־ אײ״יערע־;אלאע־לן. ׳ײ־*ק א*ז איבע־שי״מ ם*ם דער נרויי פער ט־אנעדיע סון ארנזער צילמ און םלט ־ע־;־ײםע־ האשנ*:: ש*ן איגדער צלם, ם־ס ־עי ם־אנ־ק םין י.ח*ר אלן ש־;ם בל״י, ם־ט ־עי ם־אנ־ק שין ױלע־ע קעננזייטלקע בא• צליננען. ארן דעריבער ש*־ט ע־ אש*ם־ ־י :־עשכע *ב*־*ם ש*ן שאשן ן ־דל ־ןןם א־*ן. ד*ם .־*דע־ט אריף זלן;•םםד״ אײ ד ־ד־ דל״;־םם א־נױםטאנ־ אעגאגצן אײםצ ד־לק• א•; לא־ט. ־ע־יבע־ ק*םצ א־נז אבא־ אי*כ, אז ע־ האט גע*>ן;ט צ*ש*ר, בע־. ע־ א**ין ם**גט נע־לב, אז ער ־אט נאך רללמ :**םם א״יץ געיאנט, *־אב ער ד>>ם נע-א־ט. ־ע—בע־ ק־םם ע־ א•;* אםא־ אײם אײי £אךך,—• . ז*..ן ״..... זענען אלרגשאך, ץן םליצײנ און ־עםא-ק. ־אב א**ן םאשם דללדלקן נל״םמ שא־ ־עם דלכמע־ ש*ן א כך. רלל־לק ק?;;־םם ־ק־ן קלן בא־ע. ע־ אלז דעבע־ ש*ן -עם. צי א*כ רארף םען -ע־-אקפן. ־ע־-לר א*ר ע־ ־ע־ דלכמע־ ש*ן ד• אײפ־ע־־ײ־טע, *־אכ ז*כן ם*ט פ־ײ־ אין לױםלק א*; ז*ך א*ן אר־ם זיך ־* ט־״ט שין דע־ צ״ק״נשט. ם*־ ד.$בן א״ן — רעצםע יא־ן אז*י ש•* א*בע־;ע*עבש אין א*בע־:עש*רט, א• ם— ד$־ן אשצ ־ אײר ־ײ־ט ײך שא־נעכ־, אש־־ען א ־לרע אײף ־עם, ־אכ םען ־*שמ רילגע ק*;םט. אבע־ :אך אשםע־ א*ן :$־ יםםא־קע־ ש*רן ־*- א;,•-ן״.- ״, רלטע־ן אין ק־נבם ־עפ *םט*־ב, ־>ןם האם;$ך;עכטן :עב־ויים אלן א־ן יד*כ אי:ד. אלבעררעבן םןןפעגטן ש*ן שןןעט־םן עקבטא• אין ד־ב־םיט הויבן דעם םןקא־ט ש*ן אונ• זמלדג־יק בל ־עפ ־אםערפאר ש־ן א־םאט־א, שיג־צ״כגט *םא־״אםא יםטיגרלין אין אי־ האג־ביך: עמעץ אג־ע־־ם ־?; א ש*ײט אײך שא־שאשן שא־:ע;י;ן. אבע־ ־א, בלב ־אכע־שא־, ־אב אײ א ש־ײםז -א ־*•ז סען ראב־ א טײדגםםא־ בענם*■ קע־ן א*;במ־*םע:ט... אויך ם*ר שא־בעגקען ײך א*ם גאײ א *םם**ע שרײמ, אין םי־ ־אג־ען שין האי־צן דל, ־אב שא־ײםאש: א*:ד א ־נע י* א־גשע־ אלרע ז״פע טע;ע־. אבער **ג־אן ם*;*סן׳ ־ען א*נד ־ירט ײך ש*רן ־עב :אבד־א:: ש־גב ־אבע־שא*, :ל *־ן־בן ם— זעגען אקא־שט;עשטאגע;. אלן איע״בע -.;•3• -.-ןז צ. 4 \\ :ײםם ר*כן, אז ־אם רארט אלן א רל־ אײ א;־םדר, ־?״בק ־ק־ט אגסש״ערט אלן ־עב טער :־םם, רי ־אכ, ־אב עכ יאגפ, ש־לבט אישז, *** זלל ־ק־ן צ־יאבעגדדבטע־ט םלמ• ר. אי־זראנד, רןמ בל אײז ־נדצפ ילן קלן אגאכיע־'. אלך ־ארם זאנן: ־אפ יאעטל• שארשמעג־עג־ם שא־ •אעײע״. אבע־ ־אב טע דא־ס שארםאגם א :שפה־יד״רד,. אײז• פאעט־םע ,רא־פ ראס דאך א :אבק״אננ. ״אנ־ ־•" :־םיצ רל־ן, ־אפ ־אם שאעטדםע אין בל אן אפ־״ן רלבםזג־ ־ע־נ־ליבם דע־ ־א־ם *ק־ה בל אײז פא־ײאנ־רט א*ן אן אללנזנר אלז ־ע־ באר: 1א־;אכ, ־אכ װאוינארס שױ ־ל םײעכ, א*ן שא־׳טײ־ן זע• נען די דיכםער, װאם זעגען בארישן צי בא• סדעםן זלן הױך. שאר אייגע א*ז ע־ א יאיר־יראץ, שא־ אן אנדערן - א םזסח. אילנער דרללט זלך דרייםלק ט״ײגט סלר *־ום זלן אייגענעם ■לגסעלע ייך; אן אנ• דערער שללפ דעפ *ולפ םין דע־ םענםש• ד.לס אין באנרללמ ױ ױ*ף אל־ בריסלקן װא: העכע־ אין שאררןרסם. די זיבקלם *ן א סשייקאמסקין און די עורה םון א בעטהאדן, ד• רו־פע־ע הא־םאגיע שון אן ראשאע• אין די טיהאגלםע סלאקלש שון א סלקער אג־ייםערא, ײנרקע ב־יל־ און בין• היםםשות-טעראככאריע, עלסםאםדםע האפגו;: און שינסמע־ע־ *א־ם-אל״ן האם אן א־ט איישן דידללקן בא־:, ק״יכ אײ עכ גא־ עכט, :לסם צ־נעמראבט, ק״ים שא־באגט עפ דעב אטנלאנץ שין :אםכ ::א־. פ־״לס אײ ־ע־ שא־גאב, אבער שםאר אין או*טשר*ברעך זע:ען אשם זלגע אל:• ראיײע־. *ע־ע־ אללנער אנע־קענט גא־ דעפ ג־עס׳מאן שון זלן אײנעגעב געפלט. אדץ, ־אב :עהע־מ צו אן א:־ע־ :אפע, צ• אן אגי־ע־ ם־ױקאר־םן שללכל, אלז שא־ א*ב :דםט קלן קיגפס, הארפ ע־ שא־ א שא־ם־עב*:;, ױערבע פ׳דא־ף שא־פ־לבן ס*:ב הללללקן בא־;. אלז ע־ א״ײן ש*ן דל, ראב ששירן ײך בלה שא־בן, קוקם ע־ א״יף די .גביאיב שון;ע־עבםלקלט״, רל א-ייף •יבר־צלםמן, :־םם קלן או־ש־לבטלקע רל• פע־אטן; אין :עהע־מ ע־ צי דלי ־אב;ע• םען א־יב פיט זליע־ע א־עםכ ד• פע:טש• דילט, קאן ע־;**םם אש־םאצ; *ענע ־לבםע־, ײאב האבן ה;אה אין םאבן, פלד זאלן ד:אה האבן ש*ן הל :ארהש״ינרעך שײ א ־דםע• סע־ר•^, קוקם ע־ אייך זלל, יל אײף רלבט״ ױניקע, ראס שא־־םרעגדן אויף קר״ינלקלטן דל ג־ויכע פת:ה, םיס לןלכער ױל יעגען באשאנקען;ע־־א־;. זײעיק זענען שא־אן ואעסן, -אם שא־פאגן אן אויע־ שא־ זליע־ע ,־ע־•:, רערבע?מלפען אן אן אנדעד ג־תפ־םאן, רי זלל. און;אר נא־ ־י ג־ויכע, די נאונים, קא:ען א־וםנעםען ם־ס זללע־ ־רדע ד• פישפםע םלשן און דל ללכטםטע ללבםקלמן, דעב פאנבראן אין ־אפ קלײן נרעזעלע, דעב :עשרלםםע־ ם*ן א שא־ריבם *א־ל א*ן ־אכ ב־־םען ש*ן דע־ פאבע, בעת זל *שטײם א**ף. אײ :ע־עבט. א״ענאדיע אײ ׳ . 1 ־ ׳י כ. ל. האל] :א־ קאש א־בעט. אבער;־םם קלן #א־ײז נאבקלא;; רלמע־ א*ן םישע־, רא־ם ג־שא. םאשאםאן ־לל האבן, אז ״־>־• האבן;־םט ב״יײ א זל;ע•;א־ א•— א ד*ץ א״עגא־יע אײ ־אך שא־אן םיםבא״, י •׳׳• י 1 י < •*־׳<'. מ-אייזי•! צו דעם ברוך הבא ״אײ־אשעב־, ב־י שא־*םי־ע:ע שדעם־• טש־אכירע שא־״אנן יא״ן אינסעדס־אנן אי־ע ״ײבע ששל*' :א־ ש־עםי-יםש־אבלקע מער װי א די5טע• איך שא־רײף רי םקא־בא־ , ידז זא:: ־ע־ יל-י ב־גת ״יבהאבע־ שיז עלזאטלק, ן א*;ז. ע־ ־אב שע־ ־יבפע־ שא־־א־׳צ ־" 11?־= ״״;זו *י ־זנ-ע. -— :<־ ׳ן ד• ~?־ט. ־אב אײ :**טם ש־ צאל, ־אם לעצטנם זאנ עכ קענן דעם, ראב איך א*ײ• ר. ־ל ד*בםע־ *דטא יאנדו*, זענען ז ידנזלי ן -1 און אגדע־ע עסמעמן 6ו לאנד אציא■ ״ם בא6אלן לדרלקן םא־ ד• •טפארק דע־ 6*נ־ ן;אצ״אנאלע אידעאלן״, לע אי תל־ ולבע־קע־ענױם און בתױדזיז .רזלס■ אפתן ־ע־ ־לגט פלם זלן םײע א*ן כע ער *םײך. : ־א־ט הלנען אהע־ :א־ת־םט ייזז י* ־עא״ן אל■ םאצ־אלע אין;אצ״אגא״ע װןן די 6*1 א מ אדלן אלן שלײש אין בל•• זענען; ׳ט דל י ם: , *אל ע־ זױ א.־ו*ט-לםן דלבסע־ ו במ־ נײ שםלקע־ שון זײן אלך אין בעםטע ין־לשע תדול א "ליכט׳־עריםל? :־םס ױ:נען ן.־ו*ט־לםן םיט דל י' :ען, דען אשאםאש* א*ן ■ **ב, ײ־ אי—בע־ צ• אהז' אין;־םמ ־ע־ ״אײנצינע־״ צ־־םן א*;ז. ע־ שא—:ם אבע־ כיד זא״ן א*ב אבט; א•; א*ז דע־ ם*ם*ד*זם, ־אב א*ז דודך לא:;ע ע־״עך-הארםן בע־ ש*ן שלר א;׳ ד-ע־ע־סע־ *אד־ן אוימעדללסלקם;ע־א־ן ע־ :עהע־ט צ־ *זגע רל*:*קע א•; א*ן ־עד *אגטאײע פעב ײ־״םן *אל- — זענען בל א*;ז :;* ״ דיבטע־. ־אב א ר נא־ללע ־אב אלן אלדע רללען בליםלקפ איצט ־ע־ שא־געב ש*ן א :וענט־ם;, -אפ איד העבער ם׳אלז ־ ע צלש. שונרם ־* אײף א ע; נ ע םיט א קאש ש*ן זלן םילהש זדן םע־- ־* די פע:כדש־.לפ, װיל:לקע- ױערה שא־ ־ע־ ־לתדנ א= אײ:*קע הלנע נ**םט :א־םאל, * ב׳איי א*ם :עדעבן :ע־א־ן לויס די *בי״ת שין אי:ש*א*ציע.•׳ ■אעײע, רל דל קלללדעד, ־אפ ז־שא לא:• א*ר ײלכסע־ דעבען שא־ד־אבן קלן *א־יז ־*•ב ־ילב שיט איבע־ פיט גאשטא״ין אייף : אי• אלדםםיעםן, אד ־א ־קמ ד*ך;־שט אין ללל־לקן דעב ש א;ט י*ן ק ל; בט• ז*םע־י יאנ־ױ ־לל אשש־לין ־אב :עשלל הללא• ־א״־־םא: *תן:ן ו א עשילצ,־ שין לעי סיל יע;ען בל אי:ד ב״ויז שא־ נע־עבטלבלס ש־:= נעשיל שא־ שײנ• לעע• אז,*). א־ניער םא־ ־א״ם עס :ע־ע• שאעמן) שײן שיר -דך׳ארץ דאבן שא־ן קלט א־ן א־זקסשע־ן ױי אײגם קע;ן ראב רא• א** טײט איםעט־ם, ר־םע טעטירלט שא־:עב. שא־ן שא־:עב ־י־בצ־ב־עבן — אג־ע־ע. אבע• בלם אסתן דלכמעד זע:ען *שנע• כעםע־ע *א־ן א ז• האם אין ־ ־אגפ פיסן רא*. ־אש איי :א־;ל*םש. ־אב דאך?דלנקלם אין נע־ענטיקלם שא־ב*;־ן א־ן אין ששאצ*־ ־אבן רלך :ע־אזט דורא איעלבע״ *־אב — של:ע פען אײ נע־א־ן, א:*םטאם די־בצ־בדעבן ־• ־אגם, צעב־עבס *םש־אצם. ־ל •*טערא-־םע ש״עצע־ א*ן ע־ ײך ־עם רא• א*ן בלי-יקס, ז-ן -א.;- ־ע־ םאנ-ש־עבע זע:ען ש״ין באיעצט א*ן ־עמ זלך *א־דלילן, -עפ -- -.ד.״ ב-עבן קלן דתױ־כאין ־אבן פיד;וש׳ם. ־ל -א:ט. אײף ד־עב אלז ע־ בא־*שן, שין זלן ׳ שא**צ*ע האט ע־ נאך קדגםאל :י־ם׳ם א־אש• דציהע־ס ב*ט א *םםאש־ :ל־זג־״קע־. א:• ־ע־ע האבן יא אראינענ—עדמ, אש*"* א־אשגעשא״;. און, בלם שאלן, :עםאנם א '־' 'י קיעלקע באלטאםא־טאלע אין ־ע־ ״•שט, עם ־א״ט א יײם־ דנ־ען א*ן ־ער א*צ• :״ צ.י שא־בלענהן א*;ז ־* אוינ*. םירע־ רךלטדםע־ צלט אםציהאלטן אן ן אלן לדי*קן נ ל ו י ב ם ז ך. עם :י-בם ע־נפםע אינםיםע בא־אט־נ:, צ־ךם• אלע ז*ך, אד ־אב אלז אי־״ע־ ם*ן דל נעצללרטע, ־״?•אצי־נ־לקן און ־*, ־אב קל״יבן זלך . ־עםען עב ־עט נעריננען צ־ *םאשי עשעם אײשן?שאצ•־. א•; םיט :עטללניאכעד ה*רף 1יד״ םעב א*, שילקיפעפ. א*ן ־ככה אײשײב• םיטלען, כ— צי בא• ־אזם שעבםירן א ־ע״בן :ל־נמ א*י ־א־ט-קינםפ־;־בט א*ם א •ײם־־ב־. . לע־־םן דאש;. אנ־עײש א. ליטרואק ׳ן איגזע־ע באנאבטע א*ן ןון א הא5ן טא־עגם-טע :ע:-בן ־ען צ• יענע םא• אונוער טעאטע־ האט שא־ ־ל יעצםע :ע״עק־בינע*. ־אם א י-םעײ-ריכ; האםן זלי יא־ן :עםאבט נעלהדבע ־ע־:־ײב*::ע;, :עמון א*ן באש־־בשע־ם ־עם בידםםאב, א*ן :־* ײל ״שרא־לאטנא םאםרא״ דא״;עםען אי ב׳אײ :עריםען ־ע־ הא־בבם, היאבן ־י ש־לע הלזעד ם*ט א ײד־םע- יטמ״ר. בי:ת ב״נען בא־עכנם, אז כ׳אײ א *םאד ־עם -ע־ *ל־־פע־ אקט״א־ ש*ן ־א־תןע א*ר :ע• האנלק םי־ ױלע־ט־ן:*. -אם מן ױל אדויב• ־א־ן א נע-י:־ניק. :עשבע־ט ם-קע;ען זלך... אין דרױסן- א־נזע־ "״טעדאטו־ האם שא־ ־י ״עצםע י יא־ן נעראינען די כלםואסיעפ זין - אלטער קאציזנע אין באהעשם, :י״םס א6צ*םײלן. .תױין, זא:ם לאג־••, אלז אלץ, ראב א*ז דא. עב אײ שללן, רלל עם אלז רא... סיא־ב אלז בליײ, דאפ דיאדף ע־יטט קיםען, ראם ד*־ף ע־יםפ געבײ־ן ייערן- ױל, ־אם זע• גען נלתזפ צ־שרידן םיט ־עב, דאפ איז ־א, וױ*םן נרפס פין קלן **ללד, און בםילא אלז זל־ ש־עפ־ ־אפ :עשיל שא־* רא= יטילנע״- אבע־ דל הללללקע א־פצוס־ל־נקלס איז *י'7 ד א. א*ן א נערלםן ױן אש*ם־ םע־, וױ ־אב יעיילע׳ קעגז יזעלגע ױ *־אטעםט־רט. דל א*םצוש־ל־:קלט, רעלבע גליס, שא־צע־ט א*ן שאשט. רערכע אײ יױ שא־נעשיר ש*ן א :לעב העכע־ן זלן. אין אלז יען ק*:בש :י״םמ םע־ וױ א קאייע, אין רי ־ןרטן, װקרכק ־עך ילכטע־ ב**ט אלן זלן שעשע• ר־םעד שאנשאזיע, זענען שא־ ־ד שאעײע;• םמ א? ־ע־ דיכםע־ יעמ םיס זללן סא•?ט־םן אוינ אלן קעינ־ל ־עב בויב, ־אב ־?ט שון איב אײפדאקבן ן יזלמן, ־אכ זע• נען;אך :־טט נעבױרן גערא־ן א*ן ־ע־ רעאלע־ —קלעבקלט, לעבן אינם :לטפ ש*:ב ריבפע־. ,־ןן י־א־ רא־מ פייגמ עשעם אנרע־ש, י• עס אלז״ יםרלבט לאג־זי, איז קינםט איםטעגלעך״. ״בײ דאגען ס׳יןט בל אוני ו