Literarishe bleter · 1925-06-19 · 59 (19.6.1925) · p. Seite 4

/6 59 ש קונסטאויסשטעלונג פון שלמה לערנער (*בריװ פון רופעניען) אין דעם קליימם קהםם־םאל^ן, י*ם נעשממ זיך וריף דעד נושביורעפםעד הע־נ• נ>ום םין טשערג$װיץ, ה$ש דער םןךער. שרםה רעדנעד, הלנםלקן .־זד־־ש *ײסנע. שסעלט סס םון ײחנע ממםדעען. עם איז ד#ם דעד דדחשע־ ם*ל, װ$כ לע־גער ביןװלזם זיך ם*־ דעד עםנםלזמ• קײם, *ון יעדעם םן>ל םזש *רץ מיעםעדע ק״נסםלש־״שע וונגאלעקמנען. •־עד םמשע-־ןןל, װןלכעד דלנם לעד :ע-ן םא־ זלנע קלנםמלעדיישע אידע*לי♦ זאצ־עפ אזן םץםי-דן, איז עום נרויםן םייל נעיםען *־ן *ן עולש עימלאי. זלנע םל■׳ זלזן א־יף ם*רװ*לםיקשע הגזיבםעד, אלן זי• דינמ א ם*םעי םרו־עך, דעלכעד דדיקם אוים >ון אייגיקן אמרו א*ן **רבאהאלםע :עם *אוש. זעלםן-דען נעםינם פוען בײ לערגעדן דו און צוםרד־גקיחש. בל לע־גערן װ$.־ס דעד דנדזן סון ב#• ןןבאכגד״־ *גנערענש :יהס ג*ר *ן םעת• ענעש בללד גוסא, :א־ א*־ך םון זײשלקע רשזיס. כדי דאס צי דע־נדללבן, באד־גש דלך דע־ קינםשלער *םש בלם דעש הינ• :דג־ג־יגד ס״ בללד. דרדך עשלעבע ללניען און םא־בן־ישש־ייכן שאיםישם?ר אזו־• איום םביבץלאניש דעם םהית םון בללר, אין נלם אלכ א ב*בב$לױשע אי־־עעגם*־• צי, ־תלבער .־לכםוג: באלאגנם לערכעדז םען ד-שםםע־ם זיך ד$ םלל װ׳ןנן די ״אלזםעןי םין לעדגערס יציירת - ם*ר די :דשע-דקדג־ב בלײבש דאב אליגע קלןור: לש־געד איז א באדלמ־ע־ קיגםםלע־ דײלכעד הןוש זלך - צו זײן םעלה ז$ל ע= נעז^שס זײן - :ישפ?•גענ-עגיעם סים קײן שום ,אלזש״־קעסםעלע• םון לע־גע־כ נלעםסע דןרק םוזן ־־ער• פאגס ירע-ן: .דשד בעל־םקיבל׳, .דער שןןלקב-ןיגרע־/ ־עד נםןן םלטן עמלד• ק*שסן/ .ד• :ב־ינה׳ און .*־לללנגדערד*־• ש־זנל־. צדישן די בללדעד, ר$ב לןףן צודיק די י*ז*דקםםע אײכדרײקן, דעכנפו זלך ,ןייעד בעל־פקובל״. ד*וס איז א םאן, לןום האלס דעש ק^ם םזן־ןען צוש היםל״ דל באק; אילגגעםאלענע, ־י אוינן ג־ויםע, $כעי יש־ בליק׳ א נל$• זש־געד, א םאדנללדעדעזער, :לישמ ע־ קען ביש זיי אײגקוקן זלך אלן דעד ״שללגקײפ םון רעלם, :ײשם עד :עםלגמ א חבלוה אין דש־ וועלט דא אײגםן. זײגע אותן זעען 1גףשס קײן אויסגװעלם, זײ שעםן גאר זו־ גשנ־ללכם *ן איטזײגיק, דןע סויל בלי איב איז ששילף און צו אין ארדש דל װלנגןךע; שון ד־סן און םה צוקן *־$ך באב־לדיקשע . אויפז־־דוקן םון דעודנאגגעגע כור״ת. 1 קוקש שען דלך *ו ״עשבעי־^יעס םען םון! התםערנרמגש א זךלמ םײ*גי- דל עמיגה, | לע־געדב בלככ^לײב. 1 נעבוידן איז לעדגעד אלן קאםע:ץ־*יא•! חןלבק, אלן 1887*טן יאר. ישוין אלס קלײ•;געד יועל, ה*ם ער נעםןןלן אלל־םםדא• ציעב צי ־עד ביבל און באוױלן םלל סא• י לאגס. דעד בעבאראכ־ג־ בעצעגאם א־• |:־םככאדיצע־ ק^גבסנגש•; האזלםלר, ד.$ב װאם איז געװארן פוז ״םיביך דעם מילכיהד אץ א ״איבערזעצמג *ריף יח־ע$--פר*גצויזיש 5ון עלזאס״ ץבע־ ל*גן ד*ע. ־זןם ב׳איז י * ל*, ־,יסבדאר םײלוע ,ידדאאיזכ״. ־אם פיכל ׳־. םעריע״ *ין?דײם־עליכם, איכע־נעזעצם זוךין עדות דןףן דל ־ײטערייקע כללשם־לן, אײף ,ײדשן-ם־אגצײילעו םין עליאכ״ ״אב דעגען א ט־*פן םין *ב םון ל ע בעדלעבקלם אלן ־;־ *א־בער ־ע־ םיגדי.־ װעצוגנ״... םיביח ד?גם: .אי־ ד־-צש אל־ נילן *ן א הלםל א־ן " >ד:ד אשיל־ ביהן ק$ם א־ןם, ביש דל שלב אדריץ, ־עגם אײ אכיבל ־ןבה כאי או** *יאב שאר א דין לעוי■ -,*גם ־אב איכע-נעזעצב .םיב־ה ־עם כ׳ללנמ םאר אוגז א ביבל, ח*ם ־ע־ ד־״־א׳ ***** ם׳סעלן ^יס כבליל)יושד, והן על-סי כ$װיעסם, הן על• ם>דלאנ *. רלדעד און קאסס. אלן פא-ז כלעםלעך םון .םזביד ־עם םילביקן״, ן ס* :געגמשלעכקילס יד,ן על,*.דין• _ האם :ןך״װןם ארײשנזמעבן אלן זילן אס• םענן ד־ *יך אײ* םדל :־שע אלבעדזעמ־; דעדם זלך םאג*נדער םיב-ד״ >גין סרעב םארטךםישם עב: .דז קןןגכש איבעדששױ&םן דעם עגין, װי דו .־ױלםם: לויט דעד םשנ־א אויב דו ־ױלםב, או־ן לזים דעד ג ם ר א, אז*ב דו ײילםמ״.' אש האכ <יי תו־ן *י עקי אויך אלן יע־ נםדא און םשגה... נד, אין אז ע־ רכצט איכעד: *בד:>ר■ | ... ״,. ״. __ ז!ך_ 1*.'״ ״*׳ ,'^,ט י ־?בט־ ד,;;ט' ,די שײנט שון ישראל״- א ״. אין זךן הק דד,) אז >ד, רװ ן ^ן םלגע לדיש . *עכע- ״זיבא.־נאן׳ צו *ײןב ינסעב פיגרזשז ,נײן אי א ד,**י^ן_ איז ׳<־ :**ביש קלן בק• אלן *^דאלזם -; צ־ײ-ש, אין ױגלכן ב׳ד;• ײ- **-עג״ - '6.ג־: ־ ...., די ע־ ריסט ״#4ס >ןן <כ*פמ ע־ דע-אנירם ל ..... . - דל ײדאלבשײשע *םםײלוננ אלן אויבנדעד• ־•״ םןגשן סארלאג)״. א־ן ,א*כע־:ע*עצם׳; א־ן א שכע ה*מ םלענ א־כע־צ־זעצן ,אלד קןףם :ללן *ן א ד ע ב - א..ב אוםעטייפ ר#ם װ#חש: קבצן - ,ש: ן א*־ ־ילס. אויב אלר רללבש :><־■, *־^: גאד א שילן פ־בב־...! קבצ ן׳ - לזןביש שזביה. כדב־ר, *אנם ױללסע• : און סלע דעצ׳ש איבע־: .א ג־אכז ױג: האכ איך ם־גט .״ 1 ״:אש הז*ם םלניש א שגןןרער״• *ייי ן ע־ ב־עגנם האקע אלן קוי־םלזד ה?ב א־ן יעםעב ב$בביט ייך בדש ״אלבעד• | ר>ג*ש ,,•שגזןרע־' - ד>ןב הײסט בד איש: ־עצעד״ אלן דץ•: ־וזיד. ער ראש עב ב*—; .**־־־;*־*־*:צױיײש םון *נלזץפ״, אזן ד*ם .געכאסט־ און ם.*׳ש ,א ש־־דב: ־ הײכמ בד איש אײ*עכאםש דעם םעב ם־ן ,א י״, ר*ם -לםכ :*י־גלישש, ה?ב איך | יידײש... שוגקש אזוי ללב, *ד א *ל־׳ ד * ב ע ם'ש; חזיר*. *ױ־־עד א שדנע־ מדסיב... דער לײװיה-אװנט אין פאריז ם־״ש־ד, ־עב 5־ש; ײגל אײ אין א־יגעש ש־ן ־* שא־־דעד ־—דשע סעאישערן ש^רדע• קזשע• א :ראג־־יע־־ם־ קכ־*ה-פ:*ב לעבוד ד- ללי־־יק. י־־^כ ־•>ןם א—,־ב־דוג־לק איי־ ד*פע ילך אש:עיסשע*יש א*; םזןדיי. בד אן א־כע־נעשרלסן טעאסער. .ל$ם ס>ן־ײ האמ קילגשא־י כד *ל-־שע ר־סערא• ײ־ ןן״-־ד ־־־מז .ד״־י׳י•״־• *•׳י= ־י־ ״״ 4** . *־ע ״*־ *•: ב>מס>גען שי; ־ע־ דלכס־ע־ ני־פא, ש•*־ ב*־ק *שאגאר, אלדאן סךר, א־״בבג־ ־=*־*=?• •״־ ב־נגש■;־,־ אײ ־•ככע־ ־יײ• ־עב־אײדע־, :־נ־פאנ־א בכש־ע סיע *קאױ, קלעי־ :?*■*, ־>ד• פיײב־קן״ אי־ , באגע קאץ׳ י. בלו• כארק״ש באג־־בס ־עם ע־־לעחש ־אשנ ב*שן שילקעפיקן ־אב א*ז אן ־ג־ללנ אפ-א־יבכעגשן. ײ־־ש : ״א : ־ס־ע־ ־ששיפ־גנ ס*ן ־ע־ .... ־אפ אײ באיששאגע־ ׳״" א*:בדנ־**:־נ:ץ ־•אם ־עב ־ער*. ן און אלצוש, צום בוף, ז$לן קוםען און שןןיע־ן זילכיע רעבם םוביךה נילדעגע װ^חשלעך, דןלכ? םלענ ד#ןט *זוי ששזו־ק ב',=ל 5-"•'־*י־׳ * ׳ םבײש נערען, :ישש ־עי־ס^מ זןי נײשט גאגצן ס־אגבש^־ס׳ קעד איז 6״*־ *ײו 1 *ים ־שלעבםן אײ ג-שמ צום נומן, סעױס - בש־נמעגע יאױ יש א ר .־ ק ו,ה״ - דער•! 1 1 __ ז 1 אר• -״7*?י 1 *ײלט טוביד- :***רסן זלל *־ן זײן ,איבע־זעצוע/ אש ה$ש אלר א םץל םון זלל: ״אז;יל ישדלל חי וקיס י״ *םק*צל קיםמו״ *וי נאגצער שא־יאפ־י־ע, ש*: א־כעםע־ א־ן > זףהיש :עעש:ש פ־ץ כ א ־ ק *ש ב*ס א• אײ:לײש*עכ־א<ש א־ב־נר לײ־ײקן. א*ן ־ק־ב־ ע־ ־אש ץגדע—י;, >וי רײדיק אלל עדי?־ : ש*ן *עגע־ ״ללמע־אשיר״יווש• באבש־נ־ א*־ *־ע־יבע־ כ־אײ :*יסיר צ־ בעשס־ ב*ש ־ע־ באפ ש*:ב *ײמעדאדדש; ש*רק> א"* ־תלבע *. ־, ם־־ן ד^ש א;• נע־ײן, ־*ש *לל־לק ב־ש־־פ :עג־־נסע־עש אין םון ־אדמ;. שין ־* ס־ש־ ילך אוישנע• זזויבן או; דדר״נ־ א געלדשע־שע־ אל־ נלסש. לליװיק אײ אללגעד ם*; ־־* םדײ—קע ־?ד־בעגש;, אז ־* :ע־ש־בסע ש־; ־עכ ־יכ;־שוש ׳ן-ו ־- אײ א־: ׳־ו ר־כן״ ״איבע־• ~$כ שא־ששײכ םלי;ץך פ>נ־ד;*ש; באקישם ־$ש לןדמ ־גוזר **ױשןדכק/ א*ץ א ד*יער האדצלקע־ א־; •ש־־גע־ םא־ב פןן־ס לש־ -עדגע*־ יעם א״ײבסד•.־־.—ק לײוױקם :דכשלקע איפ• ר>*ד־ײ^עז ש*ן *דס־ -נדאל־ציע סס14- 17*1 ־ו-־ך ־ע־ *רײש־שע־ רוש־שע־ ו ־- ־••■יג״ו י ״״ ־ .אס״-־־ 4ן ד־ד־ | , .*•־?•״ ־־ין ־*־ץ ־•־ל *זודי־., נירן נ-ג־-ק־- ק*-ן,~ *. _ , פגן *ון -;-־.■*־־■־־-שע ש-נ־ע-:, *•; קעי, שלן *״״־. מן ־־עםעע, 6 ד ן נו--־ -,-־,-־-• ,י;■■■״ *■ף ־עד־ן כ׳רע-ן :ןך * ס-יד ״דן *;ו.. ןנ־דנ... ס-,:-, -*־ די״דק דאט :ע־-ננבם -•־- 1 - :•־ע-קם־ע שרכסן *•; *די*־'. ני■ *רז ער נמס קלז יי—ן *דן יר קיױ• ־רדד־ע־ *רזימ-#מוי *•;־ •־:״*ןקן,, ע- ד־ז־ ־גיין *•*סיזבן *י י־'! '׳ דיךי'"'•- וו־ם־־־סעס-קן ־•־־- *־; *ו-ך ־■;־ ג-וי־ן י אי־ע-יעעמג דע־ -,נזיק] ד־װן *ן דר יועסעד■•־; ר-י. -ן־ *•י ״י.,ז יןך -ת:- | ,ז־רמות שון זין ק־נהיזם•, ־־־• *•; דעם *•־:ע-אק־ן - ״-־- טד־< ״..,. *י.; ן עכדעכן ״ד־*־:< *י בדל־ן מםײ רעם י״ד-ק־ -דא־עע : *ו־ם ~י;1ז; :';־־* ק *ן •:דרש• <״ס ־*ק•־■;; *־מר ־*;-־■-.;־■,-ע-■?השטנם דןנדד זק, ־¥־ ז^ס עד *יײז ־•־- א-ונ ש-*;צ,-י•״, >ד; ■ .זענן םעם *ן ײד־ס:;.־■;■ ־■■ -יי ־-*;צױד -־־■-, *״ ״יירש *יז * עיז^־עגד־־־ע־מ■־- *י־-~ -־•־*- *ױיז .-־-־, *•;;#ם■״ : י*#-נק, >ו נעס■—ע *ון יע־עריע• *•; — -~רשע "־םע-. ~עד י.*-ציד | כ ע *•ש*:דר.; שון .־י *ו־אדישהע-דעכע -*־דע-עען ש־ן ־ע־■* יעם דןךרקן טעם, דר הןףרקע י ע ין _ בעדלעכע $פ*שס*;**לננ האט שלע: *י־ עוים ד*־ ־עעםמ. נעמרסן דם ,•חלידד כ״־ס זנ• םוןרס-־; *י: סי־יד # ויעעק־. י - און םלענ שאדםלש־שש: .״ענעז ־׳*ן ג שאי קא םששע לן: צ ס ע ס. - ,א איז א נאנצער צ י ם ע י״_ סעגדיש םוכיה* שלעג ד.#ש זיך־מבד*=ן ־זם קןם: ד*כ שלט שען ־ץז און מ ייד, א ,לםין/ ו**ס איכעי־דעצס *ס־ביה ־עש בילכלקן״, ניט זיך אן עגה: .אייך אן ארישאן ר?ש קןגען עפן 5י שעיקופך״. שונקש הץםזעלבע״. אין >ןט גאם אײך * ת־שש־צ י ב ע ל ע: ,ינשעב :לאמ השק־־ציב׳נלעש!״ מאבם ױך דערװוםש *ן ײעב ױגגן לעדגערס מ־ *קײפן אין אלש אשנעגעבן אלן קיעדע־ קוגבם-אקאדעבײס דא שא׳־ברלבם לע־• נעד ש— ־אד - שין?סענ־סן בײ 11ע1*שן **־. אין דעם דןףלקן •*־, קיסש *ן אל• בעדײס אלן לערעע־ם קהכש־םששלקײס. ע־ -ערש :עצלוגנען ־ודבצ־באכן שילע נלנו• ליש און כוז בלז גאך דעד בלהםה דלך >ןא זאנן םון א יעדער רינ&טלעדלתאנר *דכעב• א*ן סגמו-עד •*־*, ק־םש דעד קלגםכלע־ קי־־ן סעדע־גזץױץ. ־ץ באגעגגם ער זיך ב*מ דל פאיײג־ קץלגיק אזן דזבין, ע־ ר־נדכ רזדך לײ?גגעשילם סלש ארכעטכ-ל־סש און א*ן :דשך *׳ן דל לעצמע םלד *א־ בא־ דײזט זיך לערנע־ עױין צ*ם דדיםן באל עאר דע־ עסנםלעבקײש. די לעצט־ע אויסשמעלוגנ לעדגעךב׳ ה*ט געהאש א זליעד :יטן ־עדם$לג, נלײך אין די ע־*שמע עפריעבע כענ דעגען שאר• קו״מש נע־א־ן שיל בללדער. חײם געלער לעפ םער קלן :עלי־הגת־: ז/״ : ₪ $בעד דע ש־ענ אלז ד$ך ץ נ־ױםעד י-׳ע־—י ~ בדקדק, שארב־־גכערמ ש־ *של*ס•; - ,װל אלן פשוק שט־ים נעלשד־בן: ד־ח; ג־• ,:ע—-יזנר *ון יהצל־׳ יעםוד ליה־־־ים אײ ד# א־ן ם־■ ינםעב א ב־נכיע טעקםס• י ... ־עץן בערכא־. אין ־אש ־עש ב־ס א־יפ■ ״ס*־בשמג־ש״ דזג־ .*־ימױם־ל־ער״ י -־״ •׳יי*׳״• צ־ש-נדשן א־• *ל; ־ר־פה אי• א נ.ימן זךע־ ־ער ״אימרזמער״: ױײכ־: י ,װי םעל לײעגמ בל אונז אלן; גא. רעש. כ״גײ -אשן לעכעילעך דעד ־ליודה: רעדא -אד.אםב>)-א ,ט׳־ב- ־עב ב־־ב־־־'. א•?יל• י.״ ־א*־ ־שוײ סארע א*א צא־ן;־— :ע• אין :*ך עשעכ כ ע כ ע ד 6ין שיענ. נעטם םען זץ■ גײשם איגטער... ,װןן בל־ *א־ן ־שש־עכן הן :די-סי• א. אלפערין .ד׳ -עיגזג- ,^ױל ־אישםה״. ,נדשאקעג־לק אין קיפקעגדיק/ ,יעד4־ דמתן ־׳ י*קל בן שלעקל/ ,געמד^םן *ץו־אט צים סםיבדשלק/ איו ׳?ד אק -?ד• אי, פ׳איז שלמןר איבערצהמן, פעביע שלענ, ד*ם איד ->ןך ט*קע די שדשה: א*ז <ל פעש׳יש געשמ זיך איבעד־עצל ,נרביד ־עב כדלכלקן/?י קעז ג־=ט קי' י ־ארס יי-ײש, - - דלגע פר־־כ־ש שא־וי• לעקם״ א -אגק ־ע־ ,:די-־ירזני ־עהםבילזג־ ־ צײײ מא־־־ראט״רפז פלז זשאז ר,אר,טא דןש *^ר־סשן פר*נ*ײזי*ן גײצנער *ין ד־־גשער ____ סישערג^זיץ. אונזער האנהורס די װײמערדיקע ןןרבעםן שון ײעועד קןף־ קודם - אין די קופענדיקע גיםזדן• דער םץעט און זײן שיזע -ער עקכפ״&כיאגיען א** :ע־הגן ־* באג־יפ־נג שין פאדק ־שאגא ײאפ;־ש׳ב זלעג־־ק קלן דע־גע־ ־.אט : טער, או*־־- שע־כ פיס א ־עינר פי־ אפ־א־יפפעכש;. זלן איכעדדעצ־גג. *•־: ־אה א״;א־ג־שיש שיגדל דאס ־ער ס־;. י• ו ■ קעײעד :עײא-מן ציב *של-ש 6.. במ. א*ש בג־זןסן. ג־ישיגגען א ד**ער —בש*7ע דעדע, אין אויבנעײיש אי־ אפ־ע־יקע. א*גב יאג־ פו־ כלוגעפ א־׳ ־איא־׳, *לן ק״זךן׳ לו*םשרן, דיבגדע־־ש־ :לכט אין;$ך ־א־ אכױנ• אי= ׳ערםרײשכ איי ישט־יגע־. :ע־ײלסערשעד רדא־ ש;_ ר־בש־;;, א־־־ג ־עלכן ־אכ ־יבהע־ײשע שאױק ־*א־ט שייש :־ײב ייב־נ. אכע־ ־>ך איגטע־עשאגטבשע אײ ־א־ :ע׳־ען לײ• יילר״פ ־א־ש, אל־ ־קלבן ־ע־ האב ץפנ־נגעפן מ ג־־־ב פרן — אלײ־ אלן ש*ן אוגזעדע אבױנריראגעד ב־־־־ע־. *שה—. דאג־־עב׳רט און א־ב־ע־צל:;־, ױל זל;ע —׳;*, דאב ־••—ק >ן;;עד*זן אײשן נ*.־ד ש*• ־• ־עצשנ. ־ל שא—;קיסע אין .־־נד -ע־ט, ־אפ ״עין כ,ײן ,רעי־ן ־• צ־ בײ-:סע, אין ששך שין *ץר• טײ*;ש־ ר*שש ד־ע־ אײשנאג;! א־יץ דל גי־ױשע טדארש־ ש־ן ־ד ־ע״ם, שיז ־ער א־בעג־־־נבקלס יבסאגש ־אפ ײ־י־שע ם?לק אין ב*ש א*= צײאכ־נ־ ־* ־*ככדע־ איין אלע איבערירע צ־ללנן שון ־ד יל־־בער ריגשמ. ב־־יש א; אגאט־נפ־־ק־ע־ שםאגע: ײע.־מ ־־<־ ־נ־־יש אײב לללוױרן. און :אך א לאנ•;־ע־ א־אצ־ע ־ק־ה;עשא־־ן שי־ן ©רעי•־. *־= א־ איכ־ע־דלב או*־* עהלעבע םלג־מ. ־* צייײהע טללל שון א־נס ה$ם ^עע• פ־־ש ־ע־ ־לבכדע־ אללין בלש ־אוג־זג־. ל־נ־׳סישע אי־ *גס&לעקנ־לקע ש־־אגשעגםן ש•־ *לן;לע- ־־אבאטײש־ער פאעםע ,ל״ז״ א־ן ב־ט א כ־ע־־ע לי־ע־ ס*ן דײן גלעש ב־ך, ־אכ נ*לם איצט :עדר־קמ דןרן אין -א-׳ישע. -אג: :$בן א־נם א*ז א ש־לקעפיקע־ עילש :אך .ײדשמאגען אויסן :אב און $פנע• ראדכ ־עם ־לכםער. כדי אלם;$ך אלינם^ל צ־ ײע־.